OYSS Rehber

10. Sınıf Coğrafya · 1. dönem 1. yazılı · COĞ.10.1.1

10. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı: Coğrafi Bakış ve Temel Kavramlar Soruları

Bir olayı ya da mekânı konum, coğrafi koşullar, yakın ve uzak çevreyle ilişkileri ve etkileriyle çözümleme.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
COĞ.10.1.1
Bu sayfadaki soru
2
Senaryolarda bu konudan
1-1 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Coğrafyanın doğası · Coğrafi Bakış

COĞ.10.1.1. Örnek olay, olgu ve/veya mekânı coğrafyanın temel kavramları ile ilişkilendirebilme

1. soru

Kanalda karaya oturan gemi · 13 puan

23 Mart 2021’de 400 metre uzunluğundaki Ever Given adlı konteyner gemisi, kum fırtınası ve kuvvetli rüzgâr sırasında Mısır’daki Süveyş Kanalı’nda karaya oturdu. Kanal yaklaşık altı gün kapalı kaldı. Akdeniz ile Kızıldeniz’i birbirine bağlayan kanal, Asya ile Avrupa arasındaki en kısa deniz yoludur. Kanalın iki ucunda yüzlerce gemi beklerken bazı şirketler gemilerini Afrika’nın güneyindeki Ümit Burnu’nu dolaşan, haftalarca daha uzun süren yola yönlendirdi. Avrupa’daki fabrikalara parça ve hammadde ulaşması gecikti.

  1. 1.14 puan

    Olayın gerçekleştiği yerin göreceli konumunu metinden yararlanarak iki özellikle açıklayınız.

  2. 1.26 puan

    Olayın oluşmasında etkili olan doğal koşulları belirtiniz ve olayın yakın ve uzak çevredeki mekânlara birer etkisini yazınız.

  3. 1.33 puan

    Bu olayı coğrafyanın “hareket” ve “bağlantı” kavramlarıyla ilişkilendirerek bir çıkarım yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Süveyş Kanalı, Akdeniz ile Kızıldeniz’i birbirine bağlar; Asya ile Avrupa arasındaki en kısa deniz yolu üzerindedir; Afrika kıtasının kuzeydoğusunda, Mısır’dadır.

Puanlama

  • Birinci göreceli konum özelliği2 puan
  • İkinci göreceli konum özelliği2 puan

1.2 tam puan 6

Örnek çözüm

Doğal koşullar: Kum fırtınası ve kuvvetli rüzgâr (çöl ikliminin etkisi), kanalın dar olması. Yakın çevre: Kanalın iki ucunda gemiler birikmiş, kanal gelirleri ve liman faaliyetleri aksamıştır. Uzak çevre: Gemiler Ümit Burnu’na yönlendirilmiş, Avrupa’daki fabrikalara hammadde ve parça ulaşması gecikmiş, üretim ve ticaret aksamıştır.

Puanlama

  • Doğal koşullar (kum fırtınası, rüzgâr)2 puan
  • Yakın çevreye etki2 puan
  • Uzak çevreye etki2 puan

1.3 tam puan 3

Örnek çözüm

Mal ve insanların dünya üzerindeki hareketi dar geçitlere bağlıdır; bu geçitlerden birinde yaşanan aksama, birbirine ticaretle bağlı uzak mekânları da etkiler. Küresel ekonomi, mekânlar arası bağlantılar nedeniyle tek bir noktadaki olaya karşı hassastır.

Puanlama

  • Hareket ve bağlantı kavramlarıyla doğru çıkarım3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Marmara’da deniz salyası · 12 puan

2021 baharında Marmara Denizi’nin yüzeyini yoğun bir müsilaj (deniz salyası) tabakası kapladı. Bilim insanları; deniz suyu sıcaklığının artmasını, denizin dar boğazlarla bağlantılı ve su değişiminin yavaş olmasını, çevresindeki kalabalık şehirlerden ve sanayi tesislerinden yeterince arıtılmadan gelen atık suların yol açtığı besin maddesi fazlalığını başlıca nedenler olarak gösterdi. Müsilaj, balıkçı ağlarını tıkadı, deniz canlılarını olumsuz etkiledi; kıyıdaki turizm faaliyetleri de zarar gördü.

  1. 2.16 puan

    Metne göre müsilajın oluşmasında etkili olan nedenleri doğal ve beşerî olarak sınıflandırınız.

  2. 2.26 puan

    Müsilajın aynı çevredeki ekonomik faaliyetlere etkisini sorgulayarak bu soruna karşı iki çözüm önerisi yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Doğal: Deniz suyu sıcaklığının artması, denizin dar boğazlarla bağlantılı olup su değişiminin yavaş olması. Beşerî: Şehirlerden ve sanayiden yeterince arıtılmadan gelen atık sular, besin maddesi fazlalığı. (Sıcaklık artışı küresel iklim değişikliğiyle ilişkilendirilirse beşerî etken olarak da kabul edilir.)

Puanlama

  • Doğal nedenler3 puan
  • Beşerî nedenler3 puan

2.2 tam puan 6

Örnek çözüm

Balıkçı ağları tıkandığı ve deniz canlıları zarar gördüğü için balıkçılık geliri düşmüş; kıyılardaki turizm ve denize bağlı işletmeler zarar görmüştür. Öneriler: Atık suların ileri biyolojik arıtmadan geçirilmesi, sanayi atıklarının denetlenmesi, tarımda gübre kullanımının azaltılması, denizin sürekli izlenmesi ve koruma alanlarının genişletilmesi.

Puanlama

  • Balıkçılık ve turizme etkiyi açıklama2 puan
  • Birinci uygun çözüm önerisi2 puan
  • İkinci uygun çözüm önerisi2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soruSenaryo 2: 1 soruSenaryo 3: 1 soruSenaryo 4: 1 soruSenaryo 5: 1 soruSenaryo 6: 1 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Coğrafya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).