10. Sınıf Coğrafya · 1. dönem 1. yazılı · COĞ.10.3.3

10. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı: Aşınım ve Birikim Şekilleri Soruları

Akarsu, rüzgâr, buzul, dalga ve karstik süreçlerin oluşturduğu aşındırma ve biriktirme şekilleri.

Son güncelleme: 20 Ekim 2026

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı: COĞ.10.3.3
Bu sayfadaki soru: 2
Senaryolarda bu konudan: 0-1 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Doğal sistemler ve süreçler · Aşınım ve Birikim Süreçlerinin Yeryüzü Şekillerinin Oluşumuna Etkisi

COĞ.10.3.3. Yeryüzü şekillerinin oluşumunu aşınım ve birikim süreçleri açısından çözümleyebilme

1. soru

Kaynaktan denize bir akarsu · 11 puan

Bir akarsuyun kaynağından denize kadar farklı kesimlerinde yapılan gözlemler aşağıda verilmiştir.

Akarsu boyunca gözlemler
Kesim	Eğim	Gözlem
Yukarı çığır (dağlık alan)	Çok fazla	Akarsu yatağını derine kazmış; yamaçları dik, dar bir vadi var.
Orta çığır (ova)	Az	Akarsu geniş kıvrımlar çizerek akıyor.
Ağız (kıyı)	Yok denecek kadar az	Getirilen alüvyonlar denize doğru ilerleyen üçgen biçimli bir düzlük oluşturmuş.

1.16 puan
Tabloda tanımlanan yeryüzü şekillerinin adlarını yazınız ve her birinin aşınım mı birikim mi sonucu oluştuğunu belirtiniz.
1.25 puan
Akarsuyun ağzında delta oluşabilmesi için gereken iki koşulu yazınız ve eğim ile akarsuyun aşındırma-biriktirme gücü arasındaki ilişkiyi açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Yukarı çığır: V vadi (çentik vadi), aşınım. Orta çığır: Menderes, yanal aşındırma ve birikimle oluşur. Ağız: Delta, birikim.

Puanlama

V vadi, aşınım2 puan
Menderes (aşındırma ve birikim)2 puan
Delta, birikim2 puan

1.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Koşullar: Akarsuyun bol alüvyon taşıması; kıyıda gel-git ve akıntıların zayıf olması; kıyının sığ olması. İlişki: Eğim arttıkça akış hızı ve aşındırma gücü artar (yukarı çığırda derine aşındırma); eğim azaldıkça akarsu yavaşlar ve taşıdığı malzemeyi biriktirir.

Puanlama

Delta için iki koşul2 puan
Eğim-hız-aşındırma/biriktirme ilişkisi3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Hangi dış kuvvet? · 10 puan

Aşağıda farklı yerlerde gözlenen yeryüzü şekilleri tanımlanmıştır.

I.Çölde, alt kısmı daha çok aşınmış, şapkalı mantara benzeyen kaya
II.Yüksek bir dağın zirvesine yakın, koltuk biçiminde çukurluk; içinde küçük bir göl var
III.Dalgaların çarptığı kıyıda, dik bir yar
IV.Mağaranın tavanından sarkan ve tabanından yükselen sütunlar
V.Rüzgârın taşıdığı kumların biriktirdiği, hilal biçimli tepeler
VI.Kıyıya yakın bir adayı karaya bağlayan kum ve çakıl şeridi

2.16 puan
Her yeryüzü şeklinin adını ve onu oluşturan dış kuvveti yazınız.
2.24 puan
Yeryüzü şekillerini aşınım ve birikim şekilleri olarak sınıflandırınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 6

Örnek çözüm

I. Mantarkaya, rüzgâr. II. Sirk (içindeki göl sirk gölüdür), buzul. III. Falez (yalıyar), dalga. IV. Sarkıt ve dikit, karstik süreç (yer altı suları). V. Kumul (barkan), rüzgâr. VI. Tombolo, dalga ve kıyı akıntıları.

Puanlama

I mantarkaya, rüzgâr1 puan
II sirk, buzul1 puan
III falez, dalga1 puan
IV sarkıt-dikit, karstik süreç1 puan
V kumul (barkan), rüzgâr1 puan
VI tombolo, dalga/akıntı1 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Aşınım: I, II, III. Birikim: IV, V, VI.

Puanlama

Aşınım: I, II, III2 puan
Birikim: IV, V, VI2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soru Senaryo 3: 1 soru Senaryo 6: 1 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Coğrafya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).