10. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 2

Doğal: Deniz suyu sıcaklığının artması, denizin dar boğazlarla bağlantılı olup su değişiminin yavaş olması. Beşerî: Şehirlerden ve sanayiden yeterince arıtılmadan gelen atık sular, besin maddesi fazlalığı. (Sıcaklık artışı küresel iklim değişikliğiyle ilişkilendirilirse beşerî etken olarak da kabul edilir.)

Balıkçı ağları tıkandığı ve deniz canlıları zarar gördüğü için balıkçılık geliri düşmüş; kıyılardaki turizm ve denize bağlı işletmeler zarar görmüştür. Öneriler: Atık suların ileri biyolojik arıtmadan geçirilmesi, sanayi atıklarının denetlenmesi, tarımda gübre kullanımının azaltılması, denizin sürekli izlenmesi ve koruma alanlarının genişletilmesi.

Azalma 320 − 120 = 200 km²; 200 / 320 = 0,625 → %62,5 küçülmüştür.

Su yönetiminden sorumlu kurumlar, havzadaki sulama ve kuyu izinlerini düzenlemek için; çevre kurumları, gölde yaşayan canlıları korumak ve koruma alanı ilan etmek için; tarım kurumları, çiftçileri az su isteyen ürünlere yönlendirmek için; belediyeler, kuruyan göl tabanından kaynaklanabilecek toz taşınmasına karşı önlem almak için kullanabilir.

Göllerin alanı mevsime göre değişir (ilkbaharda yüksek, yaz sonunda düşük). Farklı mevsimlerde çekilen görüntüler karşılaştırılırsa mevsimlik değişim yıllık küçülme gibi görünür; karşılaştırma yanıltıcı olur.

II → III → V → I → IV (amaç belirleme, veri toplama, harita türünü belirleme, verileri işleme, kullanma ve güncelleme).

Arazide konum uygulamasıyla ölçüm (GPS ile kayıt) ve hazır verilerin resmî bir kaynaktan indirilmesi. Resmî kurumların verileri güvenilir, güncel ve ücretsizdir; tüm park yerlerini tek tek dolaşmadan kısa sürede veri elde edilir.

Güncellenmeyen harita eksik ya da yanlış yol gösterir; öğrenciler güvenli yolları bilemez. Güncelleme, haritanın amacına uygun biçimde kullanılmaya devam etmesini sağlar.

Dalan levha diğerinin altına sürtünerek ilerlerken kayaçlarda biriken gerilim aniden boşalır ve depremler olur. Derine inen levha erir; oluşan magma yer kabuğundaki çatlaklardan yükselerek volkanları oluşturur.

Kalker, suyla kimyasal olarak çözünebilen bir kayaçtır. 1. tepede yağış suları kalkeri eritip çatlakları genişletmiş, yüzeyde çukurlar ve yer altında mağaralar oluşmuştur (karstlaşma); su yer altına sızdığı için yüzeyde akarsu yoktur. Granit suda çözünmez, geçirimsizdir; bu nedenle 2. tepede su yüzeyde akar; granit daha çok mekanik ve kimyasal çözülmeyle (minerallerin ayrışması) iri bloklara ayrılarak aşınır.

Yeryüzü şekillerinin oluşumunda iklim tek başına belirleyici değildir; kayacın çözünebilirliği, sertliği ve geçirimliliği gibi özellikler, aynı iklim koşullarında farklı aşınma süreçlerine ve farklı şekillere yol açar.