9. Sınıf Coğrafya · 1. dönem 1. yazılı · COĞ.9.1.1

9. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı: Coğrafya Biliminin Konusu ve Bölümleri Soruları

Doğal ve beşerî unsurlar, küreler arasındaki etkileşim; fiziki ve beşerî coğrafyanın alt dalları.

Son güncelleme: 20 Ekim 2026

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı: COĞ.9.1.1
Bu sayfadaki soru: 3
Senaryolarda bu konudan: 1-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Coğrafyanın doğası · Coğrafya Biliminin Konusu ve Bölümleri

COĞ.9.1.1. Coğrafya biliminin konusu ve bölümlerini çözümleyebilme

1. soru

Doğu Karadeniz’de bir yamaç · 17 puan

Doğu Karadeniz kıyısında dağlar denize paralel uzanır ve kıyıya çok yakındır. Denizden gelen nemli hava kütleleri bu dağların yamacı boyunca yükselirken soğur ve bol yağış bırakır. Yamaçlar gür ormanlarla kaplıdır; kısa ve hızlı akan dereler denize dökülür. Bölge halkı dik yamaçları basamaklar hâlinde düzenleyerek çay tarımı yapar. Düz alanlar az olduğu için evler yamaçlara dağınık olarak kurulmuş, kıyı boyunca uzanan yol ve tünellerle ulaşım sağlanmıştır. Yaz aylarında yaylalar turistlerle dolar.

1.16 puan
Metindeki doğal ve beşerî unsurlardan üçer örnek yazınız.
1.28 puan
Metinde geçen “dağlar”, “yağış”, “dereler” ve “ormanlar” unsurlarının hangi küreye ait olduğunu ve fiziki coğrafyanın hangi dalı tarafından incelendiğini yazınız.
1.33 puan
Metinden bir örnekle doğal ortamın beşerî ortamı nasıl etkilediğini açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Doğal: Dağlar, nemli hava kütleleri ve yağış, ormanlar, dereler, deniz. Beşerî: Çay tarımı ve tarım basamakları, dağınık evler, yol ve tüneller, yayla turizmi.

Puanlama

Üç doğru doğal unsur3 puan
Üç doğru beşerî unsur3 puan

1.2 tam puan 8

Örnek çözüm

Unsurlar, küreler ve dallar
Unsur	Küre	İnceleyen dal
Dağlar	Taş küre (litosfer)	Jeomorfoloji
Yağış	Hava küre (atmosfer)	Klimatoloji
Dereler	Su küre (hidrosfer)	Hidrografya
Ormanlar	Yaşam küre (biyosfer)	Biyocoğrafya

Puanlama

Dağlar: litosfer, jeomorfoloji2 puan
Yağış: atmosfer, klimatoloji2 puan
Dereler: hidrosfer, hidrografya2 puan
Ormanlar: biyosfer, biyocoğrafya2 puan

1.3 tam puan 3

Örnek çözüm

Düz alanların az ve yamaçların dik olması, evlerin yamaçlara dağınık kurulmasına ve tarımın basamaklarla yapılmasına yol açmıştır. Bol yağış ise çay tarımını mümkün kılmıştır.

Puanlama

Doğal unsur ile beşerî unsur arasında doğru bir etki ilişkisi3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Küreler arasındaki etkileşim · 13 puan

Aşağıda yeryüzünde gerçekleşen bazı olaylar verilmiştir.

I.Bir dağın zirvesindeki buzul, sıcaklıkların artmasıyla eriyerek geri çekilmektedir; eriyen su yamaçtaki dereleri beslemektedir.
II.Volkanik patlamayla atmosfere yayılan kül ve gazlar, bölgede birkaç ay boyunca güneş ışınlarının yere ulaşmasını azaltmıştır.
III.Dalgaların sürekli çarptığı kayalık bir kıyı zamanla aşınarak geri çekilmiştir.
IV.Bitki örtüsü yok edilen bir yamaçta, sağanak yağışlardan sonra toprak hızla taşınmaya başlamıştır.

2.18 puan
Her olayda etkileşim içinde olan iki küreyi yazınız.
2.25 puan
IV. olaydaki insan etkisini dikkate alarak doğal ortam ile beşerî ortam arasındaki ilişkiyi açıklayınız ve bu sorunu önlemek için bir öneri yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 8

Örnek çözüm

I. Buz küre (kriyosfer) - su küre (hidrosfer); sıcaklık artışı nedeniyle hava küre de etkilidir. II. Taş küre (litosfer) - hava küre (atmosfer). III. Su küre (hidrosfer) - taş küre (litosfer). IV. Yaşam küre (biyosfer) - taş küre (litosfer); yağış nedeniyle hava küre de etkilidir.

Puanlama

I: kriyosfer ve hidrosfer (ya da atmosfer)2 puan
II: litosfer ve atmosfer2 puan
III: hidrosfer ve litosfer2 puan
IV: biyosfer ve litosfer (ya da atmosfer)2 puan

2.2 tam puan 5

Örnek çözüm

İnsan bitki örtüsünü yok ederek (beşerî etki) doğal ortamı değiştirmiş; toprağı tutan bitkiler ortadan kalkınca yağış suları toprağı taşımaya başlamıştır (erozyon). İnsan doğal ortamı etkiler, değişen doğal ortam da tarım ve yerleşme gibi beşerî faaliyetleri olumsuz etkiler. Öneri: Yamacın ağaçlandırılması, eğime dik sürüm, taraçalama.

Puanlama

İnsanın doğal ortamı değiştirdiğini ve erozyona yol açtığını açıklama3 puan
Uygun bir önlem önerisi2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Araştırma konuları ve coğrafyanın dalları · 12 puan

Bir üniversitenin coğrafya bölümünde hazırlanan bazı araştırmaların konuları aşağıda verilmiştir.

Araştırma konuları
	Araştırma konusu
I	Bir ildeki nüfusun yaş gruplarına göre dağılışı ve son on yıldaki göç hareketleri
II	Bir ovadaki akarsuyun yıllık akım değişimi ve taşkın riski
III	Organize sanayi bölgelerinin bir şehir çevresindeki dağılışı ve ulaşım bağlantıları
IV	Bir dağın farklı yükseltilerindeki bitki türlerinin dağılışı
V	Bir şehirde yeni kurulan mahallelerin yayılış yönü ve konut tipleri

3.19 puan
Araştırmaları fiziki coğrafya ve beşerî coğrafya olarak sınıflandırınız ve her birini inceleyen alt dalı yazınız.
3.23 puan
II. araştırmanın sonuçlarının bir beşerî coğrafya çalışmasında nasıl kullanılabileceğine bir örnek veriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 9

Örnek çözüm

Fiziki coğrafya: II (hidrografya), IV (biyocoğrafya). Beşerî coğrafya: I (nüfus coğrafyası), III (ekonomik coğrafya / sanayi coğrafyası), V (yerleşme coğrafyası).

Puanlama

Fiziki: II ve IV2 puan
Beşerî: I, III ve V2 puan
II hidrografya, IV biyocoğrafya2 puan
I nüfus, III ekonomik, V yerleşme coğrafyası3 puan

3.2 tam puan 3

Örnek çözüm

Taşkın riski yüksek alanlar belirlenerek yeni yerleşim alanlarının bu sahaların dışında planlanmasında (yerleşme coğrafyası) ya da tarım arazilerinin sulama planlamasında kullanılabilir. Coğrafyanın bölümleri birbirinden kopuk değildir.

Puanlama

Fiziki bulgunun beşerî bir çalışmada kullanılmasına uygun örnek3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soru Senaryo 2: 2 soru Senaryo 3: 2 soru Senaryo 4: 1 soru Senaryo 5: 2 soru Senaryo 6: 1 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Coğrafya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).