OYSS Rehber

9. Sınıf Coğrafya · 1. dönem 1. yazılı · COĞ.9.1.2

9. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı: Mekânsal Düşünme ve Coğrafya Öğrenmenin Önemi Soruları

Örnek bir coğrafi olayı doğal ve beşerî bileşenleriyle çözümleme, mekânsal planlama önerileri geliştirme.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
COĞ.9.1.2
Bu sayfadaki soru
2
Senaryolarda bu konudan
1-1 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Coğrafyanın doğası · Niçin Coğrafya Öğrenmeliyiz?

COĞ.9.1.2. Örnek olay, olgu veya konu üzerinden mekânsal düşünme ile coğrafya öğrenmenin önemini çözümleyebilme

1. soru

Dere yatağındaki mahalle · 16 puan

Dar bir vadinin tabanında kurulan bir ilçede son yıllarda nüfus hızla artmıştır. Yeni konutlar ve iş yerleri, yazın kuruyan derenin eski yatağına kadar yapılmış; dere yatağı yer yer daraltılarak üzeri betonla kapatılmıştır. Yukarı havzadaki ormanlık alanların bir kısmı açılarak tarlaya dönüştürülmüştür. Bir yaz günü vadinin yukarı kesiminde birkaç saat içinde çok yoğun yağış düşmüş; dere taşarak eski yatağına yayılmış, konutlar ve iş yerleri büyük zarar görmüştür.

Metindeki ilçe kurgusaldır.
  1. 1.17 puan

    Taşkın olayının oluşmasında etkili olan doğal ve beşerî etkenleri ayrı ayrı yazınız.

  2. 1.23 puan

    Bu olaydan hareketle coğrafya öğrenmenin bireye ve topluma sağlayacağı bir faydayı açıklayınız.

  3. 1.36 puan

    Benzer bir afetin tekrar yaşanmaması için coğrafi bakış açısıyla üç mekânsal planlama önerisi yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 7

Örnek çözüm

Doğal: Kısa sürede düşen çok yoğun yağış, dar vadi tabanı ve suyun hızla toplanması. Beşerî: Dere yatağına yapılaşma, yatağın daraltılıp üzerinin kapatılması, yukarı havzada ormanların açılması (suyun toprağa sızmadan hızla akması).

Puanlama

  • Doğal etkenler (yoğun yağış, dar vadi)3 puan
  • Beşerî etkenler (yatağa yapılaşma, daraltma, orman tahribi)4 puan

1.2 tam puan 3

Örnek çözüm

Coğrafya bilen bir birey, ev alırken ya da iş yeri kurarken dere yatağı, vadi tabanı gibi riskli yerleri tanır ve bu alanlardan kaçınır; toplum da yerleşim alanlarını doğal koşulları dikkate alarak planlar. Böylece afet zararları azalır.

Puanlama

  • Riskli alanları tanıyıp doğru yer seçimi yapma ya da planlama faydası3 puan

1.3 tam puan 6

Örnek çözüm

Dere yatağı ve taşkın alanlarında yapılaşmanın yasaklanması ve mevcut yapıların güvenli alanlara taşınması; dere yatağının doğal genişliğine kavuşturulup üzerinin açılması; yukarı havzanın ağaçlandırılması; taşkın riski haritalarının hazırlanıp imar planlarında kullanılması; erken uyarı sistemi kurulması.

Puanlama

  • Birinci uygun mekânsal planlama önerisi2 puan
  • İkinci uygun öneri2 puan
  • Üçüncü uygun öneri2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Ovada açılan çukurlar · 12 puan

Konya Kapalı Havzası, Türkiye’nin en az yağış alan yerlerinden biridir. Havzada yağıştan yararlanarak yapılan tahıl tarımının yerini son on yıllarda daha çok su isteyen ürünler almış, bu ürünler için açılan kuyu sayısı hızla artmıştır. Yer altı suyunun seviyesi düştükçe, kireçtaşının yaygın olduğu bazı alanlarda yer altındaki boşlukların tavanı çökerek “obruk” adı verilen derin çukurlar oluşmaktadır. Obruklar tarlalara, yollara ve yerleşmelere zarar verme riski taşımaktadır.

  1. 2.18 puan

    Metindeki olayın doğal ve beşerî bileşenlerini belirleyerek aralarındaki etkileşimi neden-sonuç ilişkisi içinde açıklayınız.

  2. 2.24 puan

    Havzadaki su kaynaklarının sürdürülebilir kullanımı için bir çiftçiye ve bir kamu kurumuna düşen birer sorumluluk yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 8

Örnek çözüm

Doğal bileşenler: Az yağış, kireçtaşı (eriyebilen kayaç) ve yer altındaki boşluklar, yer altı suyu. Beşerî bileşenler: Çok su isteyen ürünlerin yetiştirilmesi, kuyu sayısının artması. Etkileşim: Fazla su isteyen tarım nedeniyle yer altından çok su çekilmiş, yer altı suyu seviyesi düşmüş; boşlukların tavanını taşıyan su kalkınca tavanlar çökmüş ve obruklar oluşmuştur.

Puanlama

  • Doğal bileşenler2 puan
  • Beşerî bileşenler2 puan
  • Aşırı su çekimi → yer altı suyu düşüşü → çökme ilişkisi4 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Çiftçi: Damla ya da yağmurlama sulama kullanmak, iklime uygun az su isteyen ürünler yetiştirmek, izinsiz kuyu açmamak. Kamu kurumu: Kuyuları denetlemek ve su kullanımını ölçmek, modern sulama yöntemlerini desteklemek, obruk riski haritaları hazırlamak.

Puanlama

  • Çiftçiye düşen uygun sorumluluk2 puan
  • Kamu kurumuna düşen uygun sorumluluk2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soruSenaryo 2: 1 soruSenaryo 3: 1 soruSenaryo 4: 1 soruSenaryo 5: 1 soruSenaryo 6: 1 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Coğrafya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).