OYSS Rehber

9. Sınıf Coğrafya · 1. dönem 1. yazılı · COĞ.9.1.3

9. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı: Coğrafya Biliminin Gelişimi Soruları

Eratosthenes’ten Piri Reis’e ve modern coğrafyaya bilim insanlarının katkıları; güvenilir kaynaklardan bilgi toplama.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
COĞ.9.1.3
Bu sayfadaki soru
2
Senaryolarda bu konudan
1-1 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Coğrafyanın doğası · Coğrafya Biliminin Gelişimi

COĞ.9.1.3. Coğrafya biliminin gelişimi hakkında bilgi toplayabilme

1. soru

Coğrafyaya yön verenler · 12 puan

Coğrafyanın gelişimini araştıran bir öğrenci, bazı bilim insanlarının çalışmalarını aşağıdaki gibi not etmiştir.

Bilim insanları ve çalışmaları
Bilim insanıÇalışma
EratosthenesGölge boylarından yararlanarak Dünya’nın çevresini hesapladı.
Amasyalı StrabonBildiği ülkeleri anlattığı on yedi ciltlik “Geographika” adlı eseri yazdı.
BiruniBir dağın tepesinden yaptığı ölçümlerle Dünya’nın yarıçapını hesapladı.
Kaşgarlı MahmudDivanü Lügati’t-Türk’e Türklerin yaşadığı coğrafyayı gösteren bir dünya haritası ekledi.
Piri ReisAkdeniz’in kıyılarını, limanlarını ve adalarını ayrıntılı haritalarla anlatan Kitab-ı Bahriye’yi yazdı.
Alexander von HumboldtGüney Amerika’da yaptığı gezilerde bitki örtüsünün yükseltiye göre değişimini inceledi.
  1. 1.16 puan

    Tablodaki bilim insanlarını yaşadıkları çağlara (İlk Çağ, Orta Çağ, Yeni Çağ, Yakın Çağ) göre sınıflandırınız.

  2. 1.24 puan

    Tablodaki çalışmalardan ikisinin bugünkü coğrafya biliminin hangi konularının temelini oluşturduğunu açıklayınız.

  3. 1.32 puan

    Tablodaki bilgilerden hareketle bilimin gelişimiyle ilgili bir çıkarım yapınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

İlk Çağ: Eratosthenes, Strabon. Orta Çağ: Biruni, Kaşgarlı Mahmud. Yeni Çağ: Piri Reis. Yakın Çağ: Humboldt.

Puanlama

  • İlk Çağ: Eratosthenes, Strabon2 puan
  • Orta Çağ: Biruni, Kaşgarlı Mahmud2 puan
  • Yeni Çağ: Piri Reis1 puan
  • Yakın Çağ: Humboldt1 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Eratosthenes ve Biruni’nin ölçümleri Dünya’nın şekli ve boyutlarıyla ilgili matematik coğrafyanın; Piri Reis ve Kaşgarlı Mahmud’un haritaları haritacılığın (kartografya); Humboldt’un gözlemleri bitki dağılışını inceleyen biyocoğrafyanın; Strabon’un eseri ülkeleri tanıtan bölgesel coğrafyanın temelini oluşturur.

Puanlama

  • Birinci çalışma ve ilişkili konu2 puan
  • İkinci çalışma ve ilişkili konu2 puan

1.3 tam puan 2

Örnek çözüm

Coğrafya bilimi farklı çağlarda ve farklı medeniyetlerde (Yunan, İslam ve Türk, Avrupa) yaşamış bilim insanlarının katkılarıyla gelişmiştir; bilim tek bir topluma özgü değildir.

Puanlama

  • Bilimin farklı medeniyetlerin katkısıyla geliştiği çıkarımı2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Araştırma notlarını doğrulama · 10 puan

Bir öğrenci “Haritacılığın gelişimi” konulu araştırmasında bir forum sayfasından, bir kişisel blogdan ve ders kitabından yararlanmış; aşağıdaki notları almıştır.

  1. I.İdrisi, Sicilya Kralı II. Roger için hazırladığı dünya haritasıyla Orta Çağ’ın önemli haritacılarından biri olmuştur.
  2. II.Batlamyus, yerleri enlem ve boylam değerleriyle gösterme düşüncesini geliştirmiş ve Orta Çağ’da yaşamıştır.
  3. III.Kâtip Çelebi’nin Cihannüma adlı eseri, Osmanlı’da coğrafyayla ilgili önemli eserlerdendir.
  4. IV.Coğrafyanın bağımsız bir bilim olarak sistemleşmesi XIX. yüzyılda Humboldt ve Ritter’in çalışmalarıyla gerçekleşmiştir.
  5. V.Piri Reis, Amerika kıtasını gösteren haritasını XIX. yüzyılda çizmiştir.
  1. 2.16 puan

    Notlardaki iki yanlış bilgiyi belirleyerek doğrusunu yazınız.

  2. 2.24 puan

    Öğrencinin kullandığı kaynaklardan hangisinin daha güvenilir olduğunu belirtiniz ve bilgileri doğrulamak için başvurabileceği iki güvenilir kaynak türü yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 6

Örnek çözüm

II yanlıştır: Batlamyus İlk Çağ’da (MS II. yüzyıl) yaşamıştır. V yanlıştır: Piri Reis, Amerika kıyılarını da gösteren dünya haritasını 1513’te, yani XVI. yüzyılda (Yeni Çağ’da) çizmiştir.

Puanlama

  • II. notu belirleme ve düzeltme (İlk Çağ)3 puan
  • V. notu belirleme ve düzeltme (1513 / XVI. yüzyıl)3 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Ders kitabı daha güvenilirdir; forum ve kişisel blogların yazarı ve kaynağı çoğu zaman belli değildir, bilgileri denetlenmez. Doğrulama için ansiklopediler, üniversite (.edu.tr) ve kamu kurumu (.gov.tr) yayınları, bilimsel makaleler, kütüphanedeki akademik kitaplar kullanılabilir.

Puanlama

  • Ders kitabını seçme ve gerekçe2 puan
  • İki güvenilir kaynak türü2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soruSenaryo 2: 1 soruSenaryo 3: 1 soruSenaryo 4: 1 soruSenaryo 5: 1 soruSenaryo 6: 1 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Coğrafya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).