OYSS Rehber

9. Sınıf Coğrafya · 1. dönem 1. yazılı · COĞ.9.2.3

9. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı: Mekânsal Bilgi Teknolojilerinin Bileşenleri Soruları

CBS’nin donanım, yazılım, veri, yöntem ve kullanıcı bileşenleri ile veri toplamadan görüntülemeye işleyişi.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
COĞ.9.2.3
Bu sayfadaki soru
2
Senaryolarda bu konudan
0-1 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Mekânsal bilgi teknolojileri · Mekânsal Bilgi Teknolojilerinin Bileşenleri

COĞ.9.2.3. Mekânsal bilgi teknolojilerini oluşturan bileşenleri çözümleyebilme

1. soru

Deprem toplanma alanları · 17 puan

Bir belediyenin harita birimi, deprem sonrasında halkın toplanacağı alanların yeterli olup olmadığını araştırmıştır. Uzmanlar; mahallelerin nüfusu, parkların ve okul bahçelerinin büyüklüğü, yolların genişliği ve fay hattına uzaklık gibi verileri toplamıştır. Veriler, güçlü bilgisayarlarda bir coğrafi bilgi sistemi programıyla katmanlar hâlinde üst üste bindirilmiştir. Her mahalle için kişi başına düşen toplanma alanı hesaplanmış ve yürüyerek 10 dakikada bir toplanma alanına ulaşılamayan bölgeler bulunmuştur. Sonuçlar renklendirilmiş bir harita olarak belediyenin internet sitesinde yayımlanmıştır.

Metindeki çalışma kurgusaldır.
  1. 1.110 puan

    Metinde CBS’nin beş bileşeninin her birini gösteren bir ifade yazınız.

  2. 1.24 puan

    Çalışmanın aşamalarını CBS’nin işleyişindeki veri toplama, depolama, işleme ve analiz, görüntüleme basamaklarıyla eşleştiriniz.

  3. 1.33 puan

    Bileşenlerden biri eksik olsaydı çalışmanın nasıl etkileneceğini bir örnekle açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 10

Örnek çözüm

CBS bileşenleri ve metindeki karşılıkları
BileşenMetinden ifade
KullanıcıBelediyenin harita birimindeki uzmanlar
VeriMahallelerin nüfusu, park ve okul bahçelerinin büyüklüğü, yol genişliği, fay hattına uzaklık
DonanımGüçlü bilgisayarlar
YazılımCoğrafi bilgi sistemi programı
YöntemKatmanları üst üste bindirme, kişi başına alanı ve 10 dakikalık erişimi hesaplama

Puanlama

  • Kullanıcı2 puan
  • Veri2 puan
  • Donanım2 puan
  • Yazılım2 puan
  • Yöntem2 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Veri toplama: Nüfus, alan, yol ve fay verilerinin toplanması. Depolama ve işleme: Verilerin programa katmanlar hâlinde aktarılması. Analiz: Kişi başına toplanma alanının ve 10 dakikada ulaşılamayan bölgelerin hesaplanması. Görüntüleme: Sonuçların renkli harita olarak yayımlanması.

Puanlama

  • Veri toplama eşleştirmesi1 puan
  • Depolama / işleme eşleştirmesi1 puan
  • Analiz eşleştirmesi1 puan
  • Görüntüleme eşleştirmesi1 puan

1.3 tam puan 3

Örnek çözüm

CBS’nin bileşenleri birbirine bağlı çalışır; biri eksik olursa sistem sonuç üretemez. Örneğin fay hattı verisi olmasaydı riskli toplanma alanları belirlenemez; uzman kullanıcı olmasaydı veriler doğru yöntemle analiz edilip yorumlanamazdı.

Puanlama

  • Bileşenlerin birbirine bağlı olduğunu örnekle açıklama3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Uydu görüntüsünden orman yangını · 8 puan

Uydular, yeryüzüne dokunmadan yüzlerce kilometre yukarıdan görüntü alır; bu yönteme uzaktan algılama denir. Bir orman yangınından önce ve sonra alınan uydu görüntüleri karşılaştırılarak yanan alanın sınırları çizilebilir. Küresel konum belirleme sistemi (GPS) alıcıları ise arazideki ekiplerin bulunduğu noktanın enlem ve boylamını belirler.

  1. 2.15 puan

    Uydu görüntüleri ve GPS ile elde edilen verilerin CBS’nin hangi bileşeni olduğunu belirtiniz ve yanan alanın belirlenmesinde nasıl birlikte kullanılabileceklerini açıklayınız.

  2. 2.23 puan

    Mekânsal verilerin toplanması ve paylaşılmasında dikkat edilmesi gereken bir etik kuralı gerekçesiyle yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 5

Örnek çözüm

Her ikisi de CBS’nin veri bileşenidir (veri toplama araçlarıdır). Uydu görüntüsünden yanan alanın sınırları çizilir; arazideki ekiplerin GPS ile aldığı noktalar bu sınırların doğruluğunu kontrol etmek ve haritaya yerleştirmek için kullanılır. İki veri CBS yazılımında üst üste konarak yanan alanın büyüklüğü hesaplanır.

Puanlama

  • Veri bileşeni olduğunu belirtme2 puan
  • Uydu ve GPS verilerinin birlikte kullanımını açıklama3 puan

2.2 tam puan 3

Örnek çözüm

Kişilerin konumu, evleri gibi kişisel veriler izinsiz toplanmamalı ve paylaşılmamalıdır (veri mahremiyeti); aksi hâlde kişilerin güvenliği ve özel hayatı tehlikeye girer. Ayrıca verinin kaynağı belirtilmeli ve veriler değiştirilmeden kullanılmalıdır.

Puanlama

  • Mahremiyet ya da kaynak belirtme gibi bir etik kural1 puan
  • Kuralın gerekçesi2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soruSenaryo 3: 1 soruSenaryo 4: 1 soruSenaryo 5: 1 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Coğrafya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).