9. Sınıf Fizik 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 1

• Kart 1: manyetik alan ve radyo dalgaları (elektromanyetik dalga).
• Kart 2: titreşim ve ses dalgası; telin gerginliği (kuvvet) ve uzunluğu.
• Kart 3: basınç farkı (kuvvet) ve havanın hareketi.
• Kart 4: kütle çekim kuvveti ve gök cisimlerinin hareketi.

Örnek tanım: Fizik; madde ve enerjiyi, kuvvet ve hareket arasındaki ilişkileri, dalgalar gibi doğa olaylarını gözlem, deney ve matematiksel modellerle inceleyen; bulduğu yasalarla tıp, müzik, meteoroloji ve astronomi gibi pek çok alana katkı sağlayan temel bir bilimdir.

a) optik, b) termodinamik, c) elektromanyetizma, d) mekanik, e) katı hâl fiziği, f) nükleer fizik, g) atom fiziği, h) yüksek enerji ve plazma fiziği.

(b) Buzdolabı ısıyı içeriden dışarıya aktararak sıcaklığı düşürür; ısı, sıcaklık ve enerji dönüşümleri termodinamiğin konusudur. (g) Neon gazının atomları uyarıldığında elektronların enerji düzeyleri arasındaki geçişlerle belirli renklerde ışık yayılır; atomun yapısı ve enerji düzeyleri atom fiziğinin konusudur.

Görüşlerini kanıta dayandırmışlardır: İbnülheysem fikirlerini deney ve gözlemle sınamış, Newton yasalarını gözlemleri açıklayan matematiksel bir yapıyla sunmuş, Einstein kuramını önceki bilgiyi sorgulayarak kurmuştur. (Gözlem, deney ve matematiksel düşünmeye dayalı başka gerekçeli yanıtlar da kabul edilir.)

Bilimsel bilgi birikerek ilerler: Newton kendinden önceki bilim insanlarının çalışmalarından yararlandığını söyler. Einstein da Newton mekaniğini çöpe atmamış, onu yüksek hızlarda geçerli olacak şekilde genişletmiştir. Yeni kuramlar eski bilgiyi açıklayabildiği sınırlar içinde korur; bilimsel bilgi yeni kanıtlarla değişebilir ve gelişir.

• Defne: ASELSAN (savunma elektroniği; elektromanyetik dalgalar, radar).
• Kaan: MTA (maden ve enerji kaynaklarının aranması; jeofizik ölçümler).
• Elif: CERN (parçacık hızlandırıcıları; yüksek enerji fiziği).
• Ömer: TENMAK (nükleer teknoloji, radyasyon güvenliği).

Resmî kariyer sayfası daha güvenilirdir: bilgiyi doğrudan kurum yayımlar (kaynak belli ve sorumlu), güncel tutulur ve başka bir kaynakla doğrulanabilir. Kaynağı belirtilmemiş paylaşımın yazarı, tarihi ve doğruluğu kontrol edilemez.

• Sıcaklık: temel nicelik, SI birimi kelvin (K).
• Basınç: türetilmiş nicelik, SI birimi pascal (Pa = N/m²).
• Hız: türetilmiş nicelik, SI birimi m/s.
• Uzunluk (görüş mesafesi): temel nicelik, SI birimi metre (m).

18 km/h = 18 000 m / 3600 s = 5 m/s. 10 km = 10 000 m. 22 °C = 22 + 273 = 295 K (daha hassas olarak 295,15 K).

• a) Yer değiştirme: vektörel (büyüklük 20 km ve yön kuzey). Süre (2 saat): skaler.
• b) Ortalama sürat: skaler (yalnızca büyüklük).
• c) Rüzgârın hızı: vektörel (büyüklük ve yön).
• d) Kütle: skaler.
• e) Sıcaklık: skaler.
• f) Kuvvet: vektörel (4000 N, batıya).

Benzerlik: İkisi de sayısal bir büyüklük ve birimle ifade edilir. Farklar: Vektörel niceliklerin yönü vardır, skalerlerin yoktur; vektörel nicelikler ok (vektör) ile gösterilir, skalerler yalnızca sayı ve birimle.

Eşit: →K = →L (aynı büyüklük, 2 kare; aynı yön, sağa). Zıt: →M = −→K = −→L (aynı büyüklük, zıt yön). Başlangıç noktalarının farklı olması eşitliği bozmaz.

→N = 2→K (aynı yön, 4 kare). →P = −½→K (zıt yön, 1 kare). Genelleme: Bir vektör k gerçek sayısıyla çarpılınca büyüklüğü |k| katına çıkar; k > 0 ise yön aynı kalır, k < 0 ise yön ters döner.