OYSS Rehber

9. Sınıf Fizik · 1. dönem 1. yazılı · FİZ.9.1.3

9. Sınıf Fizik 1. Dönem 1. Yazılı: Fizik Bilimine Yön Verenler Soruları

İbnülheysem, Hazini, Newton, Einstein ve Marie Curie’nin çalışma biçimleri ve çalışmalarının bilime etkileri.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
FİZ.9.1.3
Bu sayfadaki soru
2
Senaryolarda bu konudan
0-1 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Fizik bilimi ve kariyer keşfi · Fizik Bilimine Yön Verenler

FİZ.9.1.3. Fizik bilimine katkıda bulunmuş bilim insanlarının deneyimlerini yansıtabilme

1. soru

İbnülheysem, Newton, Einstein: birikerek ilerleyen bilim · 10 puan

İbnülheysem (yaklaşık 965-1040), Kitâbü’l-Menâzır (Optik Kitabı) adlı eserinde görmenin, cisimlerden gelen ışığın göze ulaşmasıyla gerçekleştiğini savunmuş; görüşlerini deney ve gözlemlerle sınamıştır.

Isaac Newton 1687’de yayımladığı eserinde hareket yasalarını ve evrensel çekim yasasını ortaya koymuştur. Bir mektubunda “Daha uzağı görebildiysem, devlerin omuzlarında durduğum içindir.” diye yazmıştır.

Albert Einstein 1905’te özel görelilik kuramını yayımlamıştır. Bu kuram, ışık hızına yakın hızlarda Newton mekaniğinin yerine geçer; günlük hızlarda ise Newton mekaniğiyle neredeyse aynı sonuçları verir.

  1. 1.14 puan

    Bu üç bilim insanının çalışma biçimlerindeki ortak bir özelliği metinden kanıtla yazınız.

  2. 1.26 puan

    Newton’un “devlerin omuzları” sözünü ve Einstein’ın kuramının Newton mekaniğiyle ilişkisini kullanarak bilimsel bilginin nasıl ilerlediğine dair bir çıkarım yapınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Görüşlerini kanıta dayandırmışlardır: İbnülheysem fikirlerini deney ve gözlemle sınamış, Newton yasalarını gözlemleri açıklayan matematiksel bir yapıyla sunmuş, Einstein kuramını önceki bilgiyi sorgulayarak kurmuştur. (Gözlem, deney ve matematiksel düşünmeye dayalı başka gerekçeli yanıtlar da kabul edilir.)

Puanlama

  • Ortak özelliği belirtmek (kanıta, deney ve gözleme dayanma vb.)2 puan
  • Metinden kanıt göstermek2 puan

1.2 tam puan 6

Örnek çözüm

Bilimsel bilgi birikerek ilerler: Newton kendinden önceki bilim insanlarının çalışmalarından yararlandığını söyler. Einstein da Newton mekaniğini çöpe atmamış, onu yüksek hızlarda geçerli olacak şekilde genişletmiştir. Yeni kuramlar eski bilgiyi açıklayabildiği sınırlar içinde korur; bilimsel bilgi yeni kanıtlarla değişebilir ve gelişir.

Puanlama

  • Bilginin birikimli olduğunu açıklamak2 puan
  • Einstein’ın Newton mekaniğini genişlettiğini doğru ifade etmek2 puan
  • Bilimsel bilginin değişebilir olduğu çıkarımı2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Hazini ve Marie Curie: ölçmek ve keşfetmek · 8 puan

Hazini, 1121 yılında yazdığı Mîzânü’l-Hikme (Hikmet Terazisi) adlı eserinde hassas teraziler tasarlamış, pek çok maddenin özgül ağırlığını ölçmüş ve sonuçlarını tablolar hâlinde kaydetmiştir.

Marie Curie, eşi Pierre Curie ile birlikte radyoaktivite üzerine çalışmış; polonyum ve radyum elementlerini keşfetmiştir. Çalışmalarının önemli bir bölümünü elverişsiz bir laboratuvarda, tonlarca maden cevherini işleyerek yürütmüştür. 1903’te Nobel Fizik, 1911’de Nobel Kimya Ödülü’nü almıştır.

  1. 2.14 puan

    Metinlere göre iki bilim insanının çalışma biçimlerini karşılaştırınız (bir benzerlik, bir farklılık).

  2. 2.24 puan

    Marie Curie’nin elverişsiz koşullara rağmen çalışmalarını sürdürmesinden bir bilim insanının sahip olması gereken özelliklere dair bir çıkarım yapınız ve bu özelliği kendi öğrenme sürecinizle ilişkilendiriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Benzerlik: İkisi de ölçme ve deneye dayalı, sistemli ve sabırlı çalışmıştır (Hazini ölçümlerini tablolaştırmış, Curie tonlarca cevheri işlemiştir). Farklılık: Hazini var olan maddelerin özelliklerini hassas ölçmeye odaklanırken Curie yeni elementler ve yeni bir olgu (radyoaktivite) keşfetmiştir.

Puanlama

  • Gerekçeli bir benzerlik2 puan
  • Gerekçeli bir farklılık2 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Azim, kararlılık ve merak bilimsel çalışmanın vazgeçilmez özellikleridir; zor koşullar ve uzun süren deneyler bilim insanını hedefinden döndürmemiştir. Örnek ilişkilendirme: Zorlandığım bir konuda vazgeçmeden farklı yollar denemem, düzenli çalışmam. (Gerekçeli kişisel ilişkilendirmeler kabul edilir.)

Puanlama

  • Azim, kararlılık gibi bir özelliği metinden çıkarmak2 puan
  • Kendi öğrenme süreciyle anlamlı bir ilişki kurmak2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soruSenaryo 3: 1 soruSenaryo 4: 1 soruSenaryo 5: 1 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Fizik Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).