OYSS Rehber

11. Sınıf Coğrafya · 1. dönem 1. yazılı · COĞ.11.3.2

11. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı: Türkiye’deki Su Kaynaklarının Etkileri Soruları

Suyun çevresel, ekonomik, politik ve sosyokültürel etkileri; Mavi Vatan, sınıraşan sular ve su kültürü.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
COĞ.11.3.2
Bu sayfadaki soru
3
Senaryolarda bu konudan
1-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Doğal sistemler ve süreçler · Türkiye’deki Su Kaynaklarının Etkileri

COĞ.11.3.2. Türkiye’deki su kaynaklarının çevresel, ekonomik, politik ve sosyokültürel etkilerini sorgulayabilme

1. soru

Sınırları aşan sular · 13 puan

Fırat ve Dicle nehirleri Türkiye’den doğar ve sınırları aşarak Suriye ve Irak’a geçer. Meriç Nehri bir bölümünde Türkiye ile Yunanistan arasında sınır oluşturur; Aras Nehri de Türkiye’nin doğu sınırının bir bölümünü çizer. Asi Nehri ise Türkiye’ye Suriye’den girer. Fırat üzerindeki Atatürk Barajı, Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) kapsamında sulama ve elektrik üretimi için yapılmıştır.

  1. 1.14 puan

    Metindeki akarsuları sınıraşan sular ve sınır oluşturan sular olarak sınıflandırınız.

  2. 1.25 puan

    Sınıraşan suların ülkeler arası ilişkiler açısından neden önemli olduğunu politik etkileri yönünden açıklayınız.

  3. 1.34 puan

    Atatürk Barajı’nın bölgeye iki ekonomik etkisini yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Sınıraşan sular: Fırat, Dicle, Asi. Sınır oluşturan sular: Meriç, Aras.

Puanlama

  • Sınıraşan: Fırat, Dicle, Asi2 puan
  • Sınır oluşturan: Meriç, Aras2 puan

1.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Akarsuyun yukarı çığırındaki ülkenin baraj ve sulama projeleri, aşağı çığırdaki ülkelere ulaşan suyun miktarını ve zamanını etkiler. Bu durum ülkeler arasında su paylaşımı konusunda anlaşmazlıklara ya da iş birliğine yol açabilir; su, dış politikada stratejik bir kaynak hâline gelir.

Puanlama

  • Yukarı çığırdaki kullanımın aşağıdaki ülkeleri etkilediğini açıklama3 puan
  • Anlaşmazlık/iş birliği ve stratejik önemi belirtme2 puan

1.3 tam puan 4

Örnek çözüm

Sulama ile Harran Ovası gibi ovalarda tarımsal üretim artmış ve ürün çeşitlenmiştir; hidroelektrik üretimi ülkenin enerji ihtiyacına katkı sağlamıştır; tarıma dayalı sanayi, balıkçılık ve iş olanakları gelişmiştir.

Puanlama

  • Birinci ekonomik etki2 puan
  • İkinci ekonomik etki2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Mavi Vatan ve deniz yetki alanları · 9 puan

Bir devletin deniz yetki alanları, kıyısından itibaren ölçülen karasuları, kıta sahanlığı ve münhasır ekonomik bölgeden oluşur. Türkiye’nin karasuları Ege Denizi’nde 6, Karadeniz ve Akdeniz’de 12 deniz milidir. Ege Denizi’nde Türkiye kıyılarına çok yakın çok sayıda ada bulunur. Türkiye, 1982 tarihli Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi’ne taraf olmamıştır. Mavi Vatan, Türkiye’nin bu denizlerdeki egemenlik ve yetki alanlarının bütününü ifade eder.

  1. 2.14 puan

    Deniz yetki alanlarının bir ülkeye sağladığı iki ekonomik hakkı yazınız.

  2. 2.25 puan

    Ege Denizi’nin coğrafi özelliklerini dikkate alarak Türkiye’nin deniz yetki alanlarıyla ilgili hassasiyetini açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Deniz yetki alanındaki balıkçılık ve canlı kaynaklardan yararlanma; deniz tabanındaki petrol, doğal gaz ve maden kaynaklarını arama ve işletme; rüzgâr santrali gibi enerji yatırımları yapma.

Puanlama

  • Birinci ekonomik hak2 puan
  • İkinci ekonomik hak2 puan

2.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Ege Denizi yarı kapalı ve dar bir denizdir; Türkiye kıyılarına çok yakın adalar bulunur. Adalara geniş yetki alanı tanınması, Türkiye’nin kendi kıyılarının hemen önündeki deniz alanlarını kullanamaması sonucunu doğurabilir. Bu nedenle Türkiye, yetki alanlarının coğrafyanın özel durumu ve hakkaniyet ilkesi dikkate alınarak belirlenmesini savunur.

Puanlama

  • Ege’nin dar, yarı kapalı ve kıyıya yakın adalarla dolu olduğunu belirtme2 puan
  • Bunun Türkiye’nin kıyı önündeki haklarını etkileyebileceğini açıklama3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Denizin altından gelen su ve su kültürü · 11 puan

Kaynak A

2015’te tamamlanan KKTC Su Temin Projesi ile Mersin’in Anamur ilçesindeki Alaköprü Barajı’nda toplanan su, Akdeniz’in altından geçirilen boru hattıyla Kuzey Kıbrıs’taki Geçitköy Barajı’na taşınmaktadır. Yağışların az ve düzensiz olduğu adada bu su, içme ve sulama ihtiyacını karşılamak için kullanılmaktadır.

Kaynak B

Osmanlı şehirlerinde vakıflar tarafından yaptırılan çeşmeler, sebiller ve hamamlar, suyun herkesin ortak hakkı olduğu anlayışını yansıtır. Bugün de Anadolu’nun pek çok yerinde su kenarlarında şenlikler düzenlenir; kaplıcalar ise sağlık turizminin önemli merkezleridir.

  1. 3.14 puan

    Kaynak A’daki projenin ekonomik ve politik etkilerini birer örnekle açıklayınız.

  2. 3.24 puan

    Kaynak B’den hareketle suyun sosyokültürel etkilerine iki örnek yazınız.

  3. 3.33 puan

    Türkiye’deki su kaynaklarının çevresel etkileriyle ilgili araştırma yapmak isteyen bir öğrencinin sorabileceği bir araştırma sorusu ve bu sorunun cevabına ulaşmak için kullanabileceği resmî bir veri kaynağı yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Ekonomik: Adada içme ve sulama suyu sağlanarak tarım, turizm ve günlük hayatın su sorunu azaltılmıştır. Politik: Proje, Türkiye ile KKTC arasındaki dayanışmayı güçlendirmiş; su, iki ülke arasında stratejik bir iş birliği aracı olmuştur.

Puanlama

  • Ekonomik etki2 puan
  • Politik etki2 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Çeşme, sebil ve hamam gibi su yapılarının şehir kültürünün parçası olması; suyun ortak hak sayılması; su kenarındaki şenlik ve festivaller; kaplıcaların sağlık ve dinlenme kültürü oluşturması.

Puanlama

  • Birinci sosyokültürel örnek2 puan
  • İkinci sosyokültürel örnek2 puan

3.3 tam puan 3

Örnek çözüm

Örnek soru: “Son yirmi yılda Türkiye’deki sulak alanların yüz ölçümü nasıl değişti?” ya da “Barajlar akarsu ağzındaki deltaların büyüklüğünü nasıl etkiliyor?” Kaynak: Devlet Su İşleri, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Türkiye İstatistik Kurumu, Tarım ve Orman Bakanlığı ya da üniversitelerin yayınları.

Puanlama

  • Çevresel etkiye yönelik araştırılabilir soru2 puan
  • Uygun resmî veri kaynağı1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soruSenaryo 2: 2 soruSenaryo 3: 1 soruSenaryo 4: 2 soruSenaryo 5: 2 soruSenaryo 6: 2 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Coğrafya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).