OYSS Rehber

11. Sınıf Coğrafya · 1. dönem 1. yazılı · COĞ.11.4.1

11. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı: Yerleşmelerin Mekânsal Organizasyonu Soruları

Yerleşmelerin mekânsal deseni, hiyerarşisi, bağlantıları ve bunları etkileyen coğrafi koşullar.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
COĞ.11.4.1
Bu sayfadaki soru
2
Senaryolarda bu konudan
0-1 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Beşerî sistemler ve süreçler · Yerleşmelerin Mekânsal Organizasyonları

COĞ.11.4.1. Türkiye ve dünyadaki yerleşmelerin mekânsal organizasyonunu çözümleyebilme

1. soru

Dağınık ve toplu yerleşmeler · 11 puan

Kaynak A: Doğu Karadeniz’de bir köy

Evler, dik yamaçlarda çay bahçelerinin arasına birbirinden uzak ve dağınık biçimde kurulmuştur. Su kaynakları boldur; her evin yakınında bir dere ya da pınar vardır. Okul, cami ve muhtarlık vadi tabanındaki küçük bir merkezde toplanmıştır.

Kaynak B: İç Anadolu’da bir köy

Evler, köyün tek çeşmesinin çevresinde birbirine bitişik ve toplu biçimde kurulmuştur. Köyün çevresindeki geniş ve düz araziler tahıl tarlalarıyla kaplıdır. Kış uzun ve soğuktur.

  1. 1.18 puan

    İki köyün yerleşme desenini belirleyerek bu deseni oluşturan coğrafi koşulları karşılaştırınız.

  2. 1.23 puan

    Kaynak A’daki köyde hizmetlerin vadi tabanında toplanmasını mekânsal bağlantılar açısından yorumlayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 8

Örnek çözüm

Kaynak A: Dağınık desen. Engebeli arazi ve dik yamaçlar düz alanı kısıtlar; su kaynaklarının bol ve her yerde bulunması ve tarım alanlarının küçük parçalar hâlinde olması, evlerin bahçelerinin yanına dağınık kurulmasına yol açar. Kaynak B: Toplu desen. Su kaynağının az olması evleri tek çeşmenin çevresinde toplar; düz araziler tarıma ayrılır, toplu yaşam savunma ve kışın zorlu koşullarında dayanışma sağlar.

Puanlama

  • A dağınık, B toplu desen2 puan
  • A için koşullar (engebe, bol su, küçük tarım alanları)3 puan
  • B için koşullar (kıt su, düz arazi, iklim)3 puan

1.2 tam puan 3

Örnek çözüm

Dağınık evlerden en kolay ulaşılabilen yer, yolların ve derelerin birleştiği vadi tabanıdır. Hizmetlerin burada toplanması köyün mahalleleri arasında bir merkez oluşturur; evler bu merkeze yollarla bağlanır.

Puanlama

  • Ulaşılabilirlik ve merkez oluşturma yorumu3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Yerleşmelerin hiyerarşisi · 9 puan

Bir bölgedeki dört yerleşmeye ait bilgiler aşağıda verilmiştir (kurgusal veri).

Dört yerleşmenin özellikleri
YerleşmeNüfusSunduğu hizmetlerBağlı olduğu merkez
P800İlkokul, muhtarlıkR
R25 000Lise, devlet hastanesi, haftalık pazar, bankaS
S650 000Üniversite, şehir hastanesi, havalimanı, organize sanayi bölgesi—
T1 200İlkokul, sağlık eviR
  1. 2.15 puan

    Yerleşmeleri hiyerarşik olarak sıralayınız ve sıralamada kullandığınız ölçütleri yazınız.

  2. 2.24 puan

    P köyünde yaşayan bir kişinin farklı ihtiyaçları için hangi yerleşmelere gideceğini örneklerle açıklayarak yerleşmeler arasındaki bağlantıyı yorumlayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 5

Örnek çözüm

S (en üst) → R → T ve P (en alt; köy düzeyi, aynı basamak). Ölçütler: Nüfus büyüklüğü, sunulan hizmetlerin sayısı ve çeşitliliği, çevredeki yerleşmelerin hangi merkeze bağlı olduğu.

Puanlama

  • Doğru hiyerarşi (S > R > P, T)3 puan
  • Nüfus ve hizmet çeşitliliği gibi ölçütler2 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

İlkokul gibi temel hizmetleri kendi köyünde karşılar; lise, banka ve devlet hastanesi için R’ye, üniversite, uçakla yolculuk ya da ileri tedavi için S’ye gider. Küçük yerleşmeler daha büyük merkezlere bağlıdır; hizmet çeşitliliği arttıkça merkezin etki alanı genişler.

Puanlama

  • İhtiyaçlara göre doğru yerleşme seçimi2 puan
  • Küçük yerleşmelerin büyük merkezlere bağlı olduğunu yorumlama2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soruSenaryo 5: 1 soruSenaryo 6: 1 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Coğrafya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).