11. Sınıf Coğrafya · 1. dönem 1. yazılı · COĞ.11.1.1

11. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı: Mekânsal Sorunların Çözümünde Coğrafyanın Katkıları Soruları

Plansız kentleşme, kirlilik ve arazinin yanlış kullanımı gibi sorunların neden-sonuçları ve coğrafyanın çözüme katkısı.

Son güncelleme: 20 Ekim 2026

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı: COĞ.11.1.1
Bu sayfadaki soru: 3
Senaryolarda bu konudan: 1-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Coğrafyanın doğası · Mekânsal Sorunlar Karşısında Coğrafya Bilimi

COĞ.11.1.1. Mekânsal sorunların çözümünde coğrafya biliminin katkılarını yapılandırabilme

1. soru

Ovaya yayılan şehir · 13 puan

Verimli bir ovanın ortasında kurulan bir şehrin nüfusu son kırk yılda dört katına çıkmıştır. Şehir, ova tabanındaki sulu tarım arazilerine doğru plansız biçimde yayılmış; bazı mahalleler eski dere yataklarının içinde kurulmuştur. Bölgede hâkim rüzgârlar batıdan eser; sanayi tesisleri şehrin batısında yer almakta, kışın şehir üzerinde yoğun hava kirliliği görülmektedir. Şehrin çevresindeki eğimli ve tarıma elverişsiz tepeler ise boş durmaktadır.

Metindeki şehir kurgusaldır.

1.17 puan
Metindeki mekânsal sorunları belirleyerek her birinin nedenini yazınız.
1.26 puan
Coğrafya biliminin bu sorunların çözümüne sunabileceği iki katkıyı, kullandığı yöntem ve araçlarla ilişkilendirerek açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 7

Örnek çözüm

Verimli tarım arazilerinin yapılaşmaya açılması: plansız yayılma. Taşkın riski: Mahallelerin dere yataklarına kurulması. Hava kirliliği: Sanayinin hâkim rüzgârın geldiği tarafta (şehrin batısında) kurulması ve rüzgârın kirli havayı şehrin üzerine taşıması; kışın ısınma kaynaklı kirlilik.

Puanlama

Tarım arazisi kaybı ve nedeni2 puan
Taşkın riski ve nedeni2 puan
Hava kirliliği ve sanayi-rüzgâr ilişkisi3 puan

1.2 tam puan 6

Örnek çözüm

Arazi kullanım ve eğim haritalarıyla tarıma elverişli alanlar ile yerleşmeye uygun alanlar (çevredeki eğimli tepeler) belirlenir; şehir tarım arazileri yerine bu alanlara yönlendirilir. Taşkın riski ve rüzgâr yönü verileri CBS ile çakıştırılarak yerleşim ve sanayi için güvenli alanlar seçilir; sanayi hâkim rüzgârın şehirden uzağa estiği tarafa planlanır. Coğrafya, doğal ve beşerî verileri bir arada değerlendirdiği için diğer bilimlerle (şehir planlama, mühendislik) birlikte bütüncül çözüm sunar.

Puanlama

Haritalarla uygun alanların belirlenmesi katkısı3 puan
CBS/çakıştırma ile risk ve yer seçimi katkısı3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Toprağın kaybı · 9 puan

Bir araştırma ekibi, aynı yağışı alan dört yamaçta bir yılda taşınan toprak miktarını ölçmüştür (kurgusal veri).

Yamaçlarda bir yılda taşınan toprak
Yamaç	Eğim	Arazi kullanımı	Taşınan toprak (ton/hektar)
A	%5	Çayır	0,4
B	%20	Orman	0,6
C	%20	Eğim yönünde sürülmüş tarla	18
D	%20	Basamaklandırılmış tarla	3

2.16 puan
B, C ve D yamaçlarının verilerini karşılaştırarak toprak kaybı ile arazi kullanımı arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
2.23 puan
Bu çalışmanın coğrafyanın mekânsal sorunlara yaklaşımını nasıl yansıttığını açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Eğim aynı olduğu hâlde orman örtüsü olan B’de toprak kaybı çok azdır; bitki kökleri toprağı tutar. Eğim yönünde sürülen C’de toprak kaybı B’nin 30 katıdır; çünkü sürüm izleri suyun yamaçtan hızla akmasını kolaylaştırır. Basamaklandırılan D’de su yavaşlar, kayıp C’nin altıda birine düşer. Yani toprak kaybını belirleyen etken, eğim kadar arazinin nasıl kullanıldığıdır.

Puanlama

Bitki örtüsünün toprağı koruduğunu verilerle açıklama2 puan
Eğim yönünde sürümün kaybı artırdığını açıklama2 puan
Basamaklandırmanın kaybı azalttığını açıklama2 puan

2.2 tam puan 3

Örnek çözüm

Coğrafya, sorunu (erozyon) yalnızca doğal etkenlerle değil, insan faaliyetleriyle birlikte inceler; farklı yerlerden ölçüm yaparak sorunun dağılışını ve nedenlerini kanıta dayalı olarak ortaya koyar ve uygulanabilir çözüm (ağaçlandırma, basamaklandırma) önerir.

Puanlama

Doğal ve beşerî etkenlerin birlikte, kanıta dayalı incelendiğini açıklama3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Sorunlar ve uzmanlık alanları · 8 puan

Bir belediye, ilçedeki sorunları çözmek için bir çalışma grubu kurmuştur. Gündemdeki sorunlar aşağıda verilmiştir.

I.Bir mahallede heyelan nedeniyle evlerde çatlaklar oluşması
II.Kış aylarında şehir merkezinde sis ve hava kirliliğinin artması
III.Gençlerin iş bulmak için ilçeden büyük şehirlere göç etmesi
IV.Yer altı suyunun sulama için aşırı çekilmesiyle kuyuların kuruması

3.14 puan
Her sorunu en yakından ilgilenen coğrafya uzmanlık alanıyla eşleştiriniz.
3.24 puan
Sorunlardan birini seçerek çözümünde coğrafyacının hangi başka meslek alanlarıyla iş birliği yapması gerektiğini gerekçesiyle yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 4

Örnek çözüm

I. Jeomorfoloji (afetler coğrafyası). II. Klimatoloji. III. Nüfus coğrafyası. IV. Hidrografya.

Puanlama

I jeomorfoloji / afetler coğrafyası1 puan
II klimatoloji1 puan
III nüfus coğrafyası1 puan
IV hidrografya1 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Örnek (I): Coğrafyacı heyelan riskli alanların dağılışını haritalar; jeoloji ve inşaat mühendisleri zeminin ve binaların durumunu inceler, şehir plancıları güvenli alanlarda yeni konut alanları planlar. Sorunlar çok yönlü olduğundan tek bir bilim alanı tarafından çözülemez.

Puanlama

Sorunla ilgili uygun iş birliği alanları2 puan
İş birliğinin gerekçesi (sorunun çok yönlü olması)2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soru Senaryo 2: 2 soru Senaryo 3: 2 soru Senaryo 4: 1 soru Senaryo 5: 2 soru Senaryo 6: 1 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Coğrafya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).