OYSS Rehber

11. Sınıf Coğrafya · 1. dönem 1. yazılı · COĞ.11.3.1

11. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı: Yeryüzündeki Su Kaynaklarının Sınıflandırılması Soruları

Su kaynaklarını tuzluluk, bulunduğu yer, hareket ve oluşum gibi ölçütlere göre ayırma ve göl türleri.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
COĞ.11.3.1
Bu sayfadaki soru
3
Senaryolarda bu konudan
1-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Doğal sistemler ve süreçler · Su Kaynakları

COĞ.11.3.1. Yeryüzündeki su kaynaklarını sınıflandırabilme

1. soru

Yeryüzündeki suyun dağılımı · 11 puan

Yeryüzündeki suyun dağılımına ilişkin veriler aşağıda verilmiştir.

Yeryüzündeki suyun dağılımı
Oran
Tuzlu su (okyanus ve denizler, tuzlu göller ve yer altı suları)%97,5
Tatlı su%2,5
Tatlı suyun içinde: buzullar ve kalıcı kar örtüsü%68,7
Tatlı suyun içinde: yer altı suları%30,1
Tatlı suyun içinde: göller, akarsular, bataklıklar ve diğer%1,2

Kaynak: ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS) verilerinden yararlanılmıştır.

  1. 1.14 puan

    Tablodaki verilere göre yeryüzündeki suların sınıflandırılmasında kullanılan iki ölçütü yazınız.

  2. 1.24 puan

    Yeryüzündeki tüm suyun yaklaşık yüzde kaçının göller, akarsular ve bataklıklar gibi yüzey tatlı sularından oluştuğunu hesaplayınız.

  3. 1.33 puan

    Hesapladığınız sonucu insanların su kullanımı açısından yorumlayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Tuzluluk (tuzlu - tatlı su) ve bulunduğu yer/ortam (buzullar, yer altı, yer üstü).

Puanlama

  • Tuzluluk ölçütü2 puan
  • Bulunduğu yer ölçütü2 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

%2,5 × %1,2 = 0,025 × 0,012 = 0,0003 → tüm suyun yaklaşık %0,03’ü.

Puanlama

  • İki oranın çarpılması2 puan
  • Sonuç: yaklaşık %0,032 puan

1.3 tam puan 3

Örnek çözüm

İnsanların en kolay ulaşabildiği yüzey tatlı suları, yeryüzündeki suyun çok küçük bir bölümüdür. Nüfus ve ihtiyaç arttıkça bu sınırlı kaynak üzerindeki baskı artar; bu nedenle su tasarrufu ve kirliliğin önlenmesi zorunludur.

Puanlama

  • Kullanılabilir suyun sınırlı olduğu ve tasarruf gerektiği yorumu3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Türkiye’nin gölleri · 10 puan

Türkiye’deki bazı göllerin oluşumuyla ilgili bilgiler aşağıda verilmiştir.

Göller ve oluşumları
GölOluşum
Nemrut GölüBir volkanın zirvesindeki geniş çöküntü çanağında (kalderada) birikmiş
Van GölüBir çöküntü alanının önü lavlarla kapanarak oluşmuş
Tuz GölüYer kabuğu hareketleriyle oluşan çukurlukta birikmiş
Salda GölüKalkerli arazide çözünmeyle oluşan çukurlukta birikmiş
Tortum GölüVadinin önü heyelanla kapanarak oluşmuş
Bafa GölüKörfezin önü akarsuyun getirdiği alüvyonlarla kapanarak oluşmuş
  1. 2.16 puan

    Gölleri oluşumlarına göre sınıflandırınız.

  2. 2.24 puan

    Van Gölü ve Tuz Gölü’nün sularının tuzlu olmasının ortak nedenini açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Volkanik göl (kaldera gölü): Nemrut Gölü. Volkanik set gölü: Van Gölü. Tektonik göl: Tuz Gölü. Karstik göl: Salda Gölü. Heyelan set gölü: Tortum Gölü. Alüvyal set gölü: Bafa Gölü.

Puanlama

  • Nemrut volkanik, Van volkanik set2 puan
  • Tuz Gölü tektonik, Salda karstik2 puan
  • Tortum heyelan set, Bafa alüvyal set2 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Her ikisi de denize akışı olmayan kapalı havzalarda yer alır. Göle gelen suların taşıdığı mineraller gölde kalır, su ise buharlaşarak uzaklaşır; böylece göldeki tuz oranı zamanla artar.

Puanlama

  • Kapalı havza (gideğeni yok) olduğunu belirtme2 puan
  • Buharlaşmayla tuz oranının arttığını açıklama2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Su kaynaklarını tasnif etme · 9 puan

Bir öğrenci, defterine aşağıdaki su kaynaklarını yazmıştır.

Karadeniz · Kızılırmak · Pamukkale’deki sıcak su kaynakları · Eğirdir Gölü · Kaçkar Dağları’ndaki buzul · Artezyen kuyusu

  1. 3.16 puan

    Bu su kaynaklarını sınıflandırmak için iki ölçüt belirleyiniz ve kaynakları bu ölçütlere göre ayırınız.

  2. 3.23 puan

    Tasnifinizi bir kavram haritasının iki dalı olarak etiketleyiniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Ölçüt 1, bulunduğu yer: Yer üstü suları: Karadeniz, Kızılırmak, Eğirdir Gölü, buzul. Yer altı suları: Pamukkale’deki sıcak su kaynakları, artezyen kuyusu.

Ölçüt 2, hareket durumu: Akan sular: Kızılırmak (ve kaynaklardan çıkan sular). Durgun sular: Karadeniz, Eğirdir Gölü. Katı hâldeki su: buzul. (Tuzluluk ölçütü de kabul edilir: tuzlu Karadeniz’e karşı tatlı diğerleri.)

Puanlama

  • Birinci ölçüt1 puan
  • Birinci ölçüte göre doğru ayırma2 puan
  • İkinci ölçüt1 puan
  • İkinci ölçüte göre doğru ayırma2 puan

3.2 tam puan 3

Örnek çözüm

Örnek: “Su kaynakları” → “Yer üstü suları” (okyanus ve denizler: Karadeniz; akarsular: Kızılırmak; göller: Eğirdir; buzullar: Kaçkar) ve “Yer altı suları” (kaynaklar: Pamukkale; artezyen kuyuları). Etiketler üst kavramdan alt kavrama doğru doğru sıralanmalıdır.

Puanlama

  • Üst-alt kavram ilişkisi doğru, etiketli bir yapı3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soruSenaryo 2: 2 soruSenaryo 3: 2 soruSenaryo 4: 2 soruSenaryo 5: 2 soruSenaryo 6: 2 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Coğrafya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).