11. Sınıf Coğrafya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 6

I. Jeomorfoloji (afetler coğrafyası). II. Klimatoloji. III. Nüfus coğrafyası. IV. Hidrografya.

Örnek (I): Coğrafyacı heyelan riskli alanların dağılışını haritalar; jeoloji ve inşaat mühendisleri zeminin ve binaların durumunu inceler, şehir plancıları güvenli alanlarda yeni konut alanları planlar. Sorunlar çok yönlü olduğundan tek bir bilim alanı tarafından çözülemez.

Her katmanda ölçütü sağlayan alanlar seçilir; katmanlar üst üste bindirildiğinde tüm ölçütleri aynı anda sağlayan ortak alanlar kalır. Bu alanlar santral için en uygun yerlerdir ve harita üzerinde ayrı bir renk ya da sembolle gösterilir.

Arazi kullanımı: Verimli tarım arazileri, ormanlar ve koruma alanları santral yüzünden kaybedilmemeli; doğal ve ekonomik kaynaklar korunmalıdır. İletim hatları: Üretilen elektriğin şebekeye aktarılması gerekir; hatta yakın olmak yeni hat maliyetini ve enerji kaybını azaltır.

Volkanik göl (kaldera gölü): Nemrut Gölü. Volkanik set gölü: Van Gölü. Tektonik göl: Tuz Gölü. Karstik göl: Salda Gölü. Heyelan set gölü: Tortum Gölü. Alüvyal set gölü: Bafa Gölü.

Her ikisi de denize akışı olmayan kapalı havzalarda yer alır. Göle gelen suların taşıdığı mineraller gölde kalır, su ise buharlaşarak uzaklaşır; böylece göldeki tuz oranı zamanla artar.

Örnek: “Su kaynakları” → “Yer üstü suları” (okyanus ve denizler: Karadeniz; akarsular: Kızılırmak; göller: Eğirdir; buzullar: Kaçkar) ve “Yer altı suları” (kaynaklar: Pamukkale; artezyen kuyuları). Etiketler üst kavramdan alt kavrama doğru doğru sıralanmalıdır.

Deniz yetki alanındaki balıkçılık ve canlı kaynaklardan yararlanma; deniz tabanındaki petrol, doğal gaz ve maden kaynaklarını arama ve işletme; rüzgâr santrali gibi enerji yatırımları yapma.

Ege Denizi yarı kapalı ve dar bir denizdir; Türkiye kıyılarına çok yakın adalar bulunur. Adalara geniş yetki alanı tanınması, Türkiye’nin kendi kıyılarının hemen önündeki deniz alanlarını kullanamaması sonucunu doğurabilir. Bu nedenle Türkiye, yetki alanlarının coğrafyanın özel durumu ve hakkaniyet ilkesi dikkate alınarak belirlenmesini savunur.

Ekonomik: Adada içme ve sulama suyu sağlanarak tarım, turizm ve günlük hayatın su sorunu azaltılmıştır. Politik: Proje, Türkiye ile KKTC arasındaki dayanışmayı güçlendirmiş; su, iki ülke arasında stratejik bir iş birliği aracı olmuştur.

Çeşme, sebil ve hamam gibi su yapılarının şehir kültürünün parçası olması; suyun ortak hak sayılması; su kenarındaki şenlik ve festivaller; kaplıcaların sağlık ve dinlenme kültürü oluşturması.

Örnek soru: “Son yirmi yılda Türkiye’deki sulak alanların yüz ölçümü nasıl değişti?” ya da “Barajlar akarsu ağzındaki deltaların büyüklüğünü nasıl etkiliyor?” Kaynak: Devlet Su İşleri, Meteoroloji Genel Müdürlüğü, Türkiye İstatistik Kurumu, Tarım ve Orman Bakanlığı ya da üniversitelerin yayınları.

S (en üst) → R → T ve P (en alt; köy düzeyi, aynı basamak). Ölçütler: Nüfus büyüklüğü, sunulan hizmetlerin sayısı ve çeşitliliği, çevredeki yerleşmelerin hangi merkeze bağlı olduğu.

İlkokul gibi temel hizmetleri kendi köyünde karşılar; lise, banka ve devlet hastanesi için R’ye, üniversite, uçakla yolculuk ya da ileri tedavi için S’ye gider. Küçük yerleşmeler daha büyük merkezlere bağlıdır; hizmet çeşitliliği arttıkça merkezin etki alanı genişler.