OYSS Rehber

11. Sınıf Biyoloji · 1. dönem 1. yazılı · BİY.11.1.3

11. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı: Bitkilerde Tepki Mekanizmaları: Tropizma ve Nasti Soruları

Uyaranın yönüne bağlı olan ve olmayan bitki hareketleri; foto-, geo-, hidro-, kemo-, tigmotropizma ve nastiler.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
BİY.11.1.3
Bu sayfadaki soru
3
Senaryolarda bu konudan
1-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Tepki · Bitkisel Hormonlar Bitkilerde Tepki Mekanizmaları (Tropizma, Nasti)

BİY.11.1.3. Bitkilerdeki tepki mekanizmalarını sınıflandırabilme

1. soru

Bitki hareketlerini sınıflandırma · 10 puan

Aşağıda bitkilerde görülen bazı hareketler verilmiştir.

  1. I.Pencere önündeki saksı bitkisinin gövdesinin ışığa doğru büyümesi
  2. II.Yan yatırılan saksıdaki bitkinin kökünün aşağıya doğru kıvrılması
  3. III.Kuru topraktaki köklerin nemli bölgeye doğru uzaması
  4. IV.Polen tüpünün yumurtalıktan salınan kimyasallara doğru uzaması
  5. V.Bezelye sülüklerinin dokunduğu desteğe sarılması
  6. VI.Küstüm otu yaprakçıklarının dokunma ya da sarsıntıyla kapanması
  7. VII.Lale çiçeklerinin sıcakta açılıp serinde kapanması
  1. 1.14 puan

    Hareketleri uyaranın yönüne bağlı olanlar ve bağlı olmayanlar olarak ayrıştırınız.

  2. 1.26 puan

    Her hareketi bilimsel adıyla adlandırınız; I ve II’deki hareketlerin pozitif mi negatif mi olduğunu belirtiniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Uyaranın yönüne bağlı olanlar (tropizma): I, II, III, IV, V. Uyaranın yönüne bağlı olmayanlar (nasti): VI, VII.

Puanlama

  • I-V’i yönüne bağlı olanlara ayırma2 puan
  • VI ve VII’yi yönüne bağlı olmayanlara ayırma2 puan

1.2 tam puan 6

Örnek çözüm

I: fototropizma (pozitif; uyarana doğru). II: geotropizma (pozitif; yer çekimi yönünde). III: hidrotropizma. IV: kemotropizma. V: tigmotropizma. VI: sismonasti. VII: termonasti.

Puanlama

  • Tropizma adlarını doğru yazma (I-V)3 puan
  • Nasti adlarını doğru yazma (VI, VII)2 puan
  • I ve II’nin pozitif olduğunu belirtme1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Küstüm otu ve ayçiçeği · 11 puan

Bir öğretmen sınıfa bir küstüm otu ve pencere önünde yetişen genç bir ayçiçeği getirmiştir. Öğrenciler küstüm otunun yaprakçıklarına sağdan, soldan ya da üstten dokunduklarında yaprakçıkların her seferinde aynı biçimde birkaç saniye içinde kapandığını, yaklaşık yarım saat sonra yeniden açıldığını gözlemlemiştir. Ayçiçeğinin gövdesinin ise birkaç gün içinde pencereye doğru eğildiğini, saksı çevrilmedikçe bu eğikliğin kalıcı olduğunu not etmişlerdir.

  1. 2.16 puan

    Gözlemlerden yararlanarak iki hareketi sınıflandırmak için kullanılabilecek ölçütleri (hareketin nitelikleri) belirleyiniz ve iki hareketi bu ölçütlere göre karşılaştırınız.

  2. 2.25 puan

    Ayçiçeğinin eğilmesinin kalıcı, küstüm otunun kapanmasının geri dönüşümlü olmasını hareketlerin nasıl oluştuğuyla ilişkilendiriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Hareketlerin nitelikleri
ÖlçütKüstüm otuAyçiçeği
Hareketin uyaranın yönüne bağlılığıBağlı değil; her yönden dokunuşta aynı kapanmaBağlı; ışığın geldiği yöne eğilme
HızHızlı (saniyeler)Yavaş (günler)
KalıcılıkGeri dönüşümlü, yaprakçıklar yeniden açılırKalıcı eğilme
SınıfNasti (sismonasti)Tropizma (fototropizma)

Puanlama

  • Yön ölçütüyle doğru karşılaştırma2 puan
  • Hız ve kalıcılık ölçütleriyle doğru karşılaştırma2 puan
  • Hareketleri nasti ve tropizma olarak adlandırma2 puan

2.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Ayçiçeğinin eğilmesi büyümeyle oluşur: Gölge taraftaki hücreler daha çok uzar (asimetrik büyüme); büyüme geri alınamadığı için eğilme kalıcıdır. Küstüm otunda ise kapanma, yaprakçık tabanındaki hücrelerin su kaybedip turgor basıncının düşmesiyle olur; hücreler yeniden su alınca yaprakçıklar açılır.

Puanlama

  • Tropizmanın asimetrik büyümeyle oluştuğunu açıklama2 puan
  • Küstüm otunda turgor değişimini ve geri dönüşümü açıklama3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Uyarana göre tepki tablosu · 11 puan

Bir öğrenci bitkilerdeki tepki mekanizmalarını uyaran türüne göre gruplandırmak için aşağıdaki tabloyu hazırlamıştır.

Uyaran türüne göre bitki tepkileri
UyaranUyaranın yönüne bağlı tepkiUyaranın yönüne bağlı olmayan tepki
Işık(a)(b)
Su(c)—
Kimyasal(ç)—
Yer çekimi(d)—
Sıcaklık—(e)
Sarsıntı, dokunmaTigmotropizma(f)
  1. 3.16 puan

    Tablodaki boşlukları uygun tepki adları ve birer örnekle doldurunuz.

  2. 3.25 puan

    Işığın hem tropizmaya hem nastiye neden olabilmesini açıklayınız; iki tepkiyi ayırmada uyaranın türünün değil hangi niteliğinin belirleyici olduğunu yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 6

Örnek çözüm

(a) Fototropizma: gövdenin ışığa yönelmesi. (b) Fotonasti: akşamsefası çiçeklerinin ışık azalınca açılması. (c) Hidrotropizma: köklerin suya yönelmesi. (ç) Kemotropizma: polen tüpünün yumurtalığa doğru uzaması. (d) Geotropizma: kökün yer çekimi yönünde büyümesi. (e) Termonasti: lale çiçeklerinin sıcaklıkla açılıp kapanması. (f) Sismonasti: küstüm otunun yaprakçıklarını kapatması.

Puanlama

  • (a), (c), (ç), (d) tropizma adları2 puan
  • (b), (e), (f) nasti adları2 puan
  • Her boşluk için uygun örnek2 puan

3.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Aynı uyaran farklı biçimlerde etki edebilir: Işık tek bir yönden gelip bitkinin bir tarafını daha çok etkilediğinde bitki o yöne büyür (tropizma); ışığın şiddeti değiştiğinde (ör. akşam azalması) ise çiçek açılıp kapanır ve hareketin yönü ışığın geldiği yöne bağlı olmaz (nasti). Belirleyici nitelik uyaranın yönüdür: Tepkinin yönü uyaranın geldiği yöne bağlıysa tropizma, değilse nastidir.

Puanlama

  • Işığın yönü ve şiddet değişimiyle iki farklı tepki oluşturduğunu açıklama3 puan
  • Belirleyici niteliğin uyaranın yönü olduğunu yazma2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soruSenaryo 2: 2 soruSenaryo 3: 1 soruSenaryo 4: 2 soruSenaryo 5: 2 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Biyoloji Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).