OYSS Rehber

11. Sınıf Biyoloji · 1. dönem 1. yazılı · BİY.11.1.2

11. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı: Bitkisel Hormonlar Soruları

Oksin, sitokinin, giberellin, etilen ve absisik asidin etkileri; deneylerden çıkarım ve tarımdaki kullanımları.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
BİY.11.1.2
Bu sayfadaki soru
3
Senaryolarda bu konudan
1-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Tepki · Bitkisel Hormonlar Bitkilerde Tepki Mekanizmaları (Tropizma, Nasti)

BİY.11.1.2. Bitkisel hormonların etkileri hakkında akıl yürütebilme

1. soru

Olgun elma ve ham muzlar · 10 puan

“Bir çürük elma bütün sepeti çürütür.” sözünü merak eden öğrenciler aynı sıcaklıkta üç kapalı kutu hazırlamış ve her kutuya olgunluk düzeyi aynı olan dörder yeşil (ham) muz koymuştur. B ve C kutularına birer olgun elma eklenmiş, C kutusuna ayrıca etilen gazını tutan bir emici madde konmuştur.

Muzların sararıp olgunlaştığı gün
KutuİçerikMuzların olgunlaştığı gün
A4 ham muz7. gün
B4 ham muz + olgun elma3. gün
C4 ham muz + olgun elma + etilen emici7. gün
  1. 1.16 puan

    A ve B kutularının sonuçlarını karşılaştırarak olgun elmanın muzları nasıl etkilediğini açıklayınız. C kutusunun deneye kattığı bilgiyi yazınız.

  2. 1.24 puan

    Muz gibi meyveler ham hâlde toplanıp depolarda etilenle olgunlaştırılmaktadır. Bu uygulamanın bir avantajını ve bir dezavantajını yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Olgun elmanın bulunduğu B kutusunda muzlar dört gün erken olgunlaşmıştır; olgun elma meyvelerin olgunlaşmasını hızlandıran bir madde salmaktadır. C kutusunda elma bulunduğu hâlde etilen tutulunca muzlar A’daki gibi 7. günde olgunlaşmıştır. Bu, hızlandırıcı etkinin elmadan salınan etilen gazından kaynaklandığını gösterir; etilen meyve olgunlaşmasını uyaran bir bitkisel hormondur.

Puanlama

  • B’de olgunlaşmanın hızlandığını karşılaştırma2 puan
  • C’nin etkiyi etilene bağladığını açıklama3 puan
  • Etilenin olgunlaşmayı uyaran hormon olduğunu belirtme1 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Avantaj: Ham ve sert meyveler uzak yerlere ezilmeden ve çürümeden taşınır, piyasaya istenen zamanda olgun meyve sunulur, kayıp azalır. Dezavantaj: Dalında olgunlaşmayan meyvede tat ve aroma beklenenden zayıf olabilir; depoda kontrolsüz etilen birikirse meyveler hızla aşırı olgunlaşıp bozulabilir.

Puanlama

  • Geçerli bir avantaj2 puan
  • Geçerli bir dezavantaj2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Uç tomurcuğu ve yan dallar · 12 puan

Aynı türden, aynı boyda üç fasulye fidesiyle aşağıdaki deney yapılmıştır.

Uç tomurcuğu deneyi
FideUygulamaİki hafta sonra
ADokunulmamışGövde uzamış, yan tomurcuklar gelişmemiş
BUç tomurcuğu kesilmişYan tomurcuklar gelişip yan dallar oluşmuş
CUç tomurcuğu kesilmiş, kesik yüzeye oksin içeren macun sürülmüşYan tomurcuklar gelişmemiş
  1. 2.16 puan

    Deney sonuçlarından oksin hormonunun etkisine ilişkin bir çıkarım yapınız. C fidesinin deneye katkısını açıklayınız.

  2. 2.26 puan

    Bahçıvanların çit bitkilerinin uçlarını düzenli budamasının nedenini açıklayınız. Sitokininin yan tomurcuklar üzerindeki etkisini oksinle karşılaştırınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Uç tomurcuğunda üretilen oksin gövde boyunca aşağı taşınır ve yan tomurcukların gelişmesini baskılar (uç baskınlığı). B’de uç kesilince bu baskı kalkmış, yan dallar oluşmuştur. C’de uç kesildiği hâlde oksin dışarıdan verilince yan tomurcuklar yine gelişmemiştir; bu, B’deki sonucun kesme yarasından değil oksinin ortadan kalkmasından kaynaklandığını gösterir.

Puanlama

  • Uçtaki oksinin yan tomurcukları baskıladığı çıkarımı3 puan
  • C’nin etkinin oksinden kaynaklandığını gösterdiğini açıklama3 puan

2.2 tam puan 6

Örnek çözüm

Uçlar budanınca uç baskınlığı ortadan kalkar; yan tomurcuklar gelişir ve bitki daha sık, gür bir görünüm kazanır. Sitokinin hücre bölünmesini uyarır ve yan tomurcukların gelişmesini teşvik eder; bu etkisiyle oksinin yan tomurcuklar üzerindeki baskılayıcı etkisinin tersi yönde çalışır.

Puanlama

  • Budamanın uç baskınlığını kaldırarak dallanmayı artırdığını açıklama3 puan
  • Sitokininin yan tomurcuk gelişimini uyardığını, oksinle zıt etkili olduğunu belirtme3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Hangi hormon? · 15 puan

Aşağıda bitkilerde gözlenen bazı olaylar verilmiştir.

  1. I.Çekirdeksiz üzüm salkımlarına yapılan uygulamayla tanelerin irileşmesi ve salkımın uzaması
  2. II.Kuraklıkta yapraklardaki stomaların kapanması
  3. III.Çeliklerin kesik uçlarına uygulanan hormonla kök oluşumunun hızlanması
  4. IV.Kesilmiş yaprakların sararmasının geciktirilmesi ve hücre bölünmesinin uyarılması
  5. V.Sonbaharda yaprakların dökülmesi
  6. VI.Tohumların uygun koşullar oluşana kadar çimlenmeden beklemesi
  1. 3.16 puan

    Her olayı ilgili bitkisel hormonla eşleştiriniz.

  2. 3.25 puan

    Hormonları büyüme ve gelişmeyi uyarıcı ya da baskılayıcı/yaşlanma ve strese yanıtla ilgili etkilerinin benzerliğine göre iki gruba ayırarak bir çıkarım yapınız.

  3. 3.34 puan

    Bitkisel hormonların tarımda dışarıdan uygulanmasının bir avantajını ve bir dezavantajını yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 6

Örnek çözüm

I: giberellin, II: absisik asit, III: oksin, IV: sitokinin, V: etilen, VI: absisik asit.

Puanlama

  • I, III ve IV’ü doğru eşleştirme3 puan
  • II, V ve VI’yı doğru eşleştirme3 puan

3.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Büyümeyi uyaranlar: oksin, giberellin, sitokinin (hücre uzaması, bölünmesi, çimlenme, köklenme). Baskılayıcı, olgunlaşma, yaşlanma ve stresle ilgili olanlar: absisik asit ve etilen (stoma kapanması, dormansi, yaprak dökümü, meyve olgunlaşması). Çıkarım: Bitki, farklı etkili hormonların birlikte çalışmasıyla büyümesini çevre koşullarına göre düzenler; koşullar uygunken büyüme, olumsuzken korunma öne çıkar.

Puanlama

  • İki grubu doğru oluşturma3 puan
  • Hormonların birlikte büyümeyi koşullara göre düzenlediği çıkarımı2 puan

3.3 tam puan 4

Örnek çözüm

Avantaj: Verim ve ürün kalitesi artar (iri üzüm tanesi, hızlı köklenen fide), hasat ve olgunlaşma zamanı planlanabilir. Dezavantaj: Bilinçsiz ya da fazla uygulamada bitkinin büyümesi bozulabilir, maliyet artar; kalıntı ve çevreye etkileri açısından denetim gerektirir.

Puanlama

  • Geçerli bir avantaj2 puan
  • Geçerli bir dezavantaj2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soruSenaryo 2: 2 soruSenaryo 3: 2 soruSenaryo 4: 1 soruSenaryo 5: 2 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Biyoloji Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).