11. Sınıf Biyoloji · 1. dönem 1. yazılı · BİY.11.1.5

11. Sınıf Biyoloji 1. Dönem 1. Yazılı: Duyu Reseptörleri ve Duyu Organları Soruları

Kemo-, mekano-, foto- ve termoreseptörler; fiziksel ve kimyasal uyaranlara göre sınıflandırma; göz ve deri.

Son güncelleme: 20 Ekim 2026

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı: BİY.11.1.5
Bu sayfadaki soru: 3
Senaryolarda bu konudan: 0-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Tepki · Uyartıların Alınması (Reseptörler, Uyaran Çeşitleri), Nöronların Yapısı, Nöronlarda Sinyal İletimi ve Sinaps, Duyu Organları

BİY.11.1.5. Duyu reseptörlerini ve duyu reseptörlerinin bulunduğu duyu organlarını sınıflandırabilme

1. soru

Reseptörleri sınıflandırma · 12 puan

Aşağıda günlük hayattan bazı durumlar verilmiştir.

I.Limonu ısırınca ekşi tadı almak
II.Mutfaktan gelen kek kokusunu fark etmek
III.Kapı zilinin sesini duymak
IV.Loş bir odada eşyaların yalnızca şekillerini seçebilmek
V.Sıcak çay bardağına dokununca sıcaklığı hissetmek
VI.Elinize konan bir böceğin hafif dokunuşunu hissetmek

1.16 puan
Her durumda uyaranı algılayan reseptör türünü ve reseptörün bulunduğu duyu organını yazınız.
1.26 puan
Reseptörleri fiziksel ve kimyasal uyaranları algılayanlar olarak gruplandırınız. Bütün reseptörlerin ortak görevini açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Reseptör ve duyu organı
Durum	Reseptör türü	Duyu organı
I	Kemoreseptör (tat reseptörü)	Dil (tat tomurcukları)
II	Kemoreseptör (koku reseptörü)	Burun (koku epiteli)
III	Mekanoreseptör (tüylü hücreler)	Kulak (iç kulak, salyangoz)
IV	Fotoreseptör (çubuk hücreleri)	Göz (retina)
V	Termoreseptör	Deri
VI	Mekanoreseptör (dokunma reseptörü)	Deri

Puanlama

Reseptör türlerini doğru yazma3 puan
Duyu organlarını doğru yazma3 puan

1.2 tam puan 6

Örnek çözüm

Kimyasal uyaranları algılayanlar: tat ve koku reseptörleri (I, II). Fiziksel uyaranları algılayanlar: işitme ve dokunma mekanoreseptörleri, fotoreseptörler, termoreseptörler (III, IV, V, VI). Ortak görev: Reseptörler algıladıkları uyaranı sinir hücrelerinde iletilebilen uyartıya (zar potansiyeli değişimine) dönüştürür; uyartı duyu nöronlarıyla beyne iletilir ve duyu beyinde yorumlanır.

Puanlama

Kimyasal ve fiziksel gruplarını doğru oluşturma3 puan
Uyaranı uyartıya dönüştürme ve beyne iletim görevini açıklama3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Kör nokta ve renkler · 10 puan

Bir öğrenci aşağıdaki şekli yaklaşık 50 cm uzaktan tutmuş, sol gözünü kapatıp sağ gözüyle yalnızca artı işaretine bakarken sayfayı yavaşça yaklaştırmıştır. Belirli bir uzaklıkta sağdaki noktanın görünmez olduğunu fark etmiştir.

2.15 puan
Noktanın belirli bir uzaklıkta görünmez olmasının nedenini retinadaki reseptörlerle ilişkilendirerek açıklayınız.
2.25 puan
Loş bir odada eşyaların şekli seçilebildiği hâlde renklerinin ayırt edilememesini çubuk ve koni hücrelerinin niteliklerini karşılaştırarak açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 5

Örnek çözüm

Noktanın görüntüsü o uzaklıkta retinada görme sinirinin gözden çıktığı bölgeye (kör nokta) düşer. Bu bölgede fotoreseptör (çubuk ve koni) bulunmaz; ışık uyaranı uyartıya dönüştürülemediği için beyne bilgi gitmez ve nokta görülmez.

Puanlama

Görüntünün görme sinirinin çıktığı kör noktaya düştüğünü belirtme2 puan
Kör noktada fotoreseptör bulunmadığını açıklama3 puan

2.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Çubuk hücreleri ışığa çok duyarlıdır, az ışıkta çalışır ve şekil, hareket ile siyah-beyaz görmeyi sağlar; renkleri ayırt edemez. Koni hücreleri renkleri algılar ancak çalışmak için daha fazla ışığa ihtiyaç duyar. Loş ortamda koniler yeterince uyarılamaz, görme çubuk hücreleriyle sağlanır; bu nedenle şekiller seçilir, renkler ayırt edilemez.

Puanlama

Çubukların az ışıkta çalışıp renk ayırt etmediğini belirtme2 puan
Konilerin renk algıladığını ve daha çok ışık gerektirdiğini belirtme2 puan
Loş ortamda görmenin çubuklarla sağlandığı sonucunu yazma1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Derideki dokunma reseptörleri · 10 puan

Öğrenciler gözleri kapalı bir arkadaşlarının derisine iki ucu arasındaki uzaklık ayarlanabilen bir pergelin iki ucuyla aynı anda dokunmuştur. Arkadaşlarının iki ayrı nokta hissettiği en küçük uzaklığı (iki nokta eşiğini) vücudun farklı bölgelerinde ölçmüşlerdir.

İki nokta eşiği (mm)

3.15 puan
Verileri yorumlayarak vücut bölgelerindeki dokunma reseptörlerinin yoğunluğuna ilişkin bir çıkarım yapınız.
3.25 puan
Parmak uçlarında dokunma reseptörlerinin yoğun olmasının insana sağladığı bir yararı yazınız. Deride dokunma reseptörleri dışında bulunan iki reseptör türünü algıladıkları uyaranlarla birlikte belirtiniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 5

Örnek çözüm

İki nokta eşiği küçük olan bölgelerde birbirine çok yakın iki dokunuş ayrı ayrı algılanır; bu, o bölgede dokunma reseptörlerinin sık (yoğun) olduğunu gösterir. Reseptör yoğunluğu parmak ucundan sırta doğru azalmaktadır: en yoğun parmak ucunda, en seyrek sırttadır.

Puanlama

Küçük eşiğin yoğun reseptörle ilişkilendirilmesi3 puan
Bölgeleri yoğunluğa göre doğru sıralama2 puan

3.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Yarar: Parmak uçlarıyla nesnelerin yüzey dokusu, şekli ve küçük ayrıntıları ayırt edilebilir; ince el işleri yapılabilir, görme engelli bireyler kabartma yazıyı okuyabilir. Diğer reseptörler: termoreseptörler (sıcak ve soğuk), ağrı reseptörleri (doku hasarı oluşturan şiddetli uyaranlar), basınç reseptörleri (güçlü bastırma).

Puanlama

Parmak uçlarındaki yoğunluğun geçerli bir yararı2 puan
İki reseptör türü ve uyaranı3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 3: 1 soru Senaryo 4: 2 soru Senaryo 5: 2 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Biyoloji Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).