11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 3

İnsanlar eğitim, kültür ve kişilik bakımından birbirinden farklı olsalar da bir arada yaşayabilir, tartışsalar bile dostluklarını sürdürebilirler. Farklılıklar dostluğa engel değildir.

Karagöz, özellikle Osmanlı İstanbul’unda gelişmiştir. Şehirde farklı bölgelerden ve topluluklardan insanlar bir arada yaşadığı için oyunda da farklı ağızlarla konuşan, farklı meslek ve yaşam biçimlerine sahip tipler yer alır. Oyun, dönemin çok renkli şehir hayatını ve bu insanların birbirine katlanarak yaşamasını yansıtır.

Amaç: Torununun mektubuna cevap vermek, hâl hatır sormak, özlemini dile getirmek ve öğüt vermek. Öğüt: İnsanları dinlemeden yargılamamak, sözü yerinde ve doğru kullanmak; çünkü doğru söz kavgayı bitirir.

Dede, elle yazılmış mektubun yazanın emeğini ve kişiliğini taşıdığını, bu yüzden “insanın kendinden bir parça” olduğunu düşünür. Örnek görüş: Katılıyorum; el yazısı ve zaman ayrılarak yazılmış satırlar daha samimi ve kalıcıdır. (Gerekçeli karşı görüş de kabul edilir: hızlı iletişimin de değeri vardır vb.)

Hacivat: Arapça-Farsça kökenli sözcükler (münfail, eşcar), kibar hitaplar (“Canım efendim”, “Karagöz’üm”) kullanır; süslü ve ağdalı bir üslubu vardır. Karagöz: Gündelik konuşma dili, ünlemler ve deyimler kullanır (“Ağzındaki baklayı çıkar”); kısa, doğrudan ve gülmece yaratan bir üslubu vardır.

“Demek”, fiil kök ve gövdelerine “-mek” eki getirilerek yapılmış bir isim-fiildir (ad-fiil). Cümlede ad gibi kullanılmış, “istedim” yükleminin nesnesi olmuştur (Ne istedim? “demek”).

Deyim “sözünü dolandırmadan açıkça söyle” anlamındadır. Muhaverede yanlış anlamaların kaynağı Hacivat’ın anlaşılmaz sözcükleridir; Karagöz bu deyimle anlaşılır konuşmanın önemini vurgular ve sahnenin iletisini toparlar.

Yer ve tarih: “Kastamonu, 3 Ekim 2026”. Hitap: “Sevgili torunum Emre,”. Giriş: Mektubun alındığının bildirilmesi. Gelişme: Lise ve arkadaşlarla ilgili düşünceler ve öğüt. Sonuç (kapanış): Özlem, bayram daveti, “Gözlerinden öperim.” İmza: “Deden Ali”.

Heyecana bağlı: “Ninen de seni çok özlüyor.” ya da “Ne güzel!” Alıcıyı harekete geçirme: “Bir öğüdümü dinle: İnsanları dinlemeden yargılama.”

Özel mektuptur. Samimi ve içten bir dil kullanılır; “Sevgili torunum”, “Gözlerinden öperim” gibi sıcak hitap ve kapanışlar vardır.

Örnek: Gülmece: Ses benzerliğine dayalı yanlış anlamalar hâlâ güldürücüdür; ancak eski sözcükleri bilmeyen bir okur Hacivat’ın sözlerini açıklamasız anlamakta zorlanabilir. İleti: Anlaşılır konuşma ve dostluk iletisi bugün de geçerlidir; sınıfta yabancı kelimelerle konuşan arkadaşlarımızla yaşadığımız yanlış anlamalara benzer.

Örnek: Karşımdakinin anlayacağı sade sözcükleri seçer, yabancı kökenli kelimeleri kullanmaz ya da hemen açıklardım; söylediğimi anlayıp anlamadığını sorardım ve onu küçümsemeden konuşurdum.

Tarih yok (sağ üst köşeye yazılmalı). Hitap kurum adıyla büyük harflerle yazılmalı: “… LİSESİ MÜDÜRLÜĞÜNE”, altında ilçe/il adı. İmzanın üstünde ya da altında ad ve soyadın tam yazılması, imza atılması gerekir. Adres ya da iletişim bilgisi yok.

Örnek: “Okulunuzun 11/B sınıfı öğrencisiyim. Arkadaşlarımla birlikte okulda bir münazara kulübü kurmak istiyoruz. Kulüp çalışmaları için bize bir derslik ayrılması hususunda gereğini bilgilerinize arz ederim.” Düzeltilenler: “okulumuzda” cümle başında büyük harf; “herkez” yerine “herkes”; birleşik cümlede eksik nokta; “istiyoruz” ile “rica ederim” arasındaki kişi uyumsuzluğu; resmî üsluba uymayan “çok sıcak bakıyor” ifadesi.