11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 2

Karagöz, Hacivat’ın kullandığı “münfail” sözcüğünü “fail” (suçu işleyen), “kırılmış” sözünü eşyanın kırılması, “eşcar”ı ise “eşek” olarak anlar. Yanlış anlamalar, Hacivat’ın Arapça-Farsça kökenli, halkın bilmediği sözcükler kullanması ve Karagöz’ün bunları kendi bildiği, sesçe benzeyen sözcüklerle karıştırmasından doğar.

Hacivat, medrese görmüş, bilgili görünmeyi seven, kibar ve ağdalı bir dil kullanan biridir. Karagöz ise okumamış ama hazırcevap, açık sözlü, halkın konuşma dilini kullanan, saf görünse de zeki biridir; “Türkçe söylesene” diyerek anlaşılır konuşmayı savunur.

Amaç: Torununun mektubuna cevap vermek, hâl hatır sormak, özlemini dile getirmek ve öğüt vermek. Öğüt: İnsanları dinlemeden yargılamamak, sözü yerinde ve doğru kullanmak; çünkü doğru söz kavgayı bitirir.

Dede, elle yazılmış mektubun yazanın emeğini ve kişiliğini taşıdığını, bu yüzden “insanın kendinden bir parça” olduğunu düşünür. Örnek görüş: Katılıyorum; el yazısı ve zaman ayrılarak yazılmış satırlar daha samimi ve kalıcıdır. (Gerekçeli karşı görüş de kabul edilir: hızlı iletişimin de değeri vardır vb.)

Hacivat: Arapça-Farsça kökenli sözcükler (münfail, eşcar), kibar hitaplar (“Canım efendim”, “Karagöz’üm”) kullanır; süslü ve ağdalı bir üslubu vardır. Karagöz: Gündelik konuşma dili, ünlemler ve deyimler kullanır (“Ağzındaki baklayı çıkar”); kısa, doğrudan ve gülmece yaratan bir üslubu vardır.

“Demek”, fiil kök ve gövdelerine “-mek” eki getirilerek yapılmış bir isim-fiildir (ad-fiil). Cümlede ad gibi kullanılmış, “istedim” yükleminin nesnesi olmuştur (Ne istedim? “demek”).

Deyim “sözünü dolandırmadan açıkça söyle” anlamındadır. Muhaverede yanlış anlamaların kaynağı Hacivat’ın anlaşılmaz sözcükleridir; Karagöz bu deyimle anlaşılır konuşmanın önemini vurgular ve sahnenin iletisini toparlar.

Karagöz, geçmiş dönemlerin dilini, şehir hayatını ve insan tiplerini günümüze taşır; toplumun ortak hafızasının parçasıdır. Ayrıca dili ustaca kullanmayı, mizahı ve hoşgörüyü öğretir; yeni kuşakların kendi kültürlerini tanımasına ve sevmesine katkı sağlar.

Benzerlik: Her ikisi de çizilmiş/biçimlendirilmiş figürlerle hikâye anlatır, mizah ve abartılı tiplerden yararlanır. Farklılık: Karagöz canlı olarak tek bir sanatçı tarafından perde ve ışıkla oynatılır, seyirciyle aynı ortamdadır; animasyon ise önceden kaydedilmiş, teknolojik araçlarla üretilmiş bir üründür.