11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 1

Karagöz, Hacivat’ın kullandığı “münfail” sözcüğünü “fail” (suçu işleyen), “kırılmış” sözünü eşyanın kırılması, “eşcar”ı ise “eşek” olarak anlar. Yanlış anlamalar, Hacivat’ın Arapça-Farsça kökenli, halkın bilmediği sözcükler kullanması ve Karagöz’ün bunları kendi bildiği, sesçe benzeyen sözcüklerle karıştırmasından doğar.

Hacivat, medrese görmüş, bilgili görünmeyi seven, kibar ve ağdalı bir dil kullanan biridir. Karagöz ise okumamış ama hazırcevap, açık sözlü, halkın konuşma dilini kullanan, saf görünse de zeki biridir; “Türkçe söylesene” diyerek anlaşılır konuşmayı savunur.

III. Mukaddime (giriş) → I. Muhavere (söyleşme) → IV. Fasıl (asıl oyun) → II. Bitiş.

Örnek: Mahalle meydanında (yer), bayram sabahı (zaman) Karagöz’ün işsiz kalması ve Hacivat’ın ona iş bulmaya çalışması (kişiler) bir olay başlatır; Karagöz işi yanlış anlayıp her şeyi birbirine katınca çatışma doğar. Kişilerin farklı dil ve kişilikleri, olayın geçtiği ortam ve zamanla birleşerek çatışmayı ortaya çıkarır.

Hacivat: Arapça-Farsça kökenli sözcükler (münfail, eşcar), kibar hitaplar (“Canım efendim”, “Karagöz’üm”) kullanır; süslü ve ağdalı bir üslubu vardır. Karagöz: Gündelik konuşma dili, ünlemler ve deyimler kullanır (“Ağzındaki baklayı çıkar”); kısa, doğrudan ve gülmece yaratan bir üslubu vardır.

“Demek”, fiil kök ve gövdelerine “-mek” eki getirilerek yapılmış bir isim-fiildir (ad-fiil). Cümlede ad gibi kullanılmış, “istedim” yükleminin nesnesi olmuştur (Ne istedim? “demek”).

Deyim “sözünü dolandırmadan açıkça söyle” anlamındadır. Muhaverede yanlış anlamaların kaynağı Hacivat’ın anlaşılmaz sözcükleridir; Karagöz bu deyimle anlaşılır konuşmanın önemini vurgular ve sahnenin iletisini toparlar.

Örnek: Gülmece: Ses benzerliğine dayalı yanlış anlamalar hâlâ güldürücüdür; ancak eski sözcükleri bilmeyen bir okur Hacivat’ın sözlerini açıklamasız anlamakta zorlanabilir. İleti: Anlaşılır konuşma ve dostluk iletisi bugün de geçerlidir; sınıfta yabancı kelimelerle konuşan arkadaşlarımızla yaşadığımız yanlış anlamalara benzer.

Örnek: Karşımdakinin anlayacağı sade sözcükleri seçer, yabancı kökenli kelimeleri kullanmaz ya da hemen açıklardım; söylediğimi anlayıp anlamadığını sorardım ve onu küçümsemeden konuşurdum.

Tarih yok (sağ üst köşeye yazılmalı). Hitap kurum adıyla büyük harflerle yazılmalı: “… LİSESİ MÜDÜRLÜĞÜNE”, altında ilçe/il adı. İmzanın üstünde ya da altında ad ve soyadın tam yazılması, imza atılması gerekir. Adres ya da iletişim bilgisi yok.

Örnek: “Okulunuzun 11/B sınıfı öğrencisiyim. Arkadaşlarımla birlikte okulda bir münazara kulübü kurmak istiyoruz. Kulüp çalışmaları için bize bir derslik ayrılması hususunda gereğini bilgilerinize arz ederim.” Düzeltilenler: “okulumuzda” cümle başında büyük harf; “herkez” yerine “herkes”; birleşik cümlede eksik nokta; “istiyoruz” ile “rica ederim” arasındaki kişi uyumsuzluğu; resmî üsluba uymayan “çok sıcak bakıyor” ifadesi.