OYSS Rehber

11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 1. dönem 1. yazılı · TDE2.3

11. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Yazılı: “Bir Diyeceğim Var!” Temasında Metin Çözümleme Soruları

Karagöz’ün yapısı ve dramatik örgüsü, tiplerin dil ve üslubu, fiilimsiler; mektubun yapı ve dil özellikleri.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
TDE2.3
Bu sayfadaki soru
3
Senaryolarda bu konudan
1-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

1. tema: bir diyeceğim var! · OKUMA • Tema içeriğine uygun bir Karagöz oyunu • Tema içeriğine uygun bir mektup • Ara Metin: Tema içeriğine uygun bir dilekçe

TDE2.3. “Bir Diyeceğim Var!” temasında ele alınan metinleri çözümleyebilme

1. soru

Karagöz oyununun yapısı · 10 puan

Bir Karagöz oyununun bölümlerine ait bilgiler karışık olarak verilmiştir.

Karagöz oyununun bölümleri
Bölümden bir kesit
IHacivat ile Karagöz, oyunun asıl konusuyla bağlantısı olmayan, söz oyunlarına ve yanlış anlamalara dayalı bir söyleşme yapar.
IIKaragöz, “Yıktın perdeyi, eyledin viran…” diyerek oyunun bittiğini bildirir ve kusurların bağışlanmasını diler.
IIIHacivat perdeye “Hay Hak!” diyerek gelir, perde gazelini okur ve Karagöz’le ilk karşılaşması olur.
IVOyunun asıl olayı işlenir; mahalleden Zenne, Tiryaki, Çelebi gibi diğer tipler de perdeye çıkar.
  1. 1.16 puan

    Kesitleri Karagöz oyununun bölüm adlarıyla eşleştirerek doğru sıraya koyunuz.

  2. 1.24 puan

    Fasıl bölümünde bir çatışmanın oluşmasında kişi, yer ve zaman unsurlarının nasıl etkili olabileceğini bir örnekle açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

III. Mukaddime (giriş) → I. Muhavere (söyleşme) → IV. Fasıl (asıl oyun) → II. Bitiş.

Puanlama

  • Bölüm adlarını doğru eşleştirme4 puan
  • Doğru sıralama2 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Örnek: Mahalle meydanında (yer), bayram sabahı (zaman) Karagöz’ün işsiz kalması ve Hacivat’ın ona iş bulmaya çalışması (kişiler) bir olay başlatır; Karagöz işi yanlış anlayıp her şeyi birbirine katınca çatışma doğar. Kişilerin farklı dil ve kişilikleri, olayın geçtiği ortam ve zamanla birleşerek çatışmayı ortaya çıkarır.

Puanlama

  • Kişi, yer, zaman unsurlarını içeren uygun örnek2 puan
  • Unsurların çatışmayı nasıl doğurduğunu açıklama2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Tiplerin üslubu ve fiilimsiler · 10 puan

Muhavereden bir bölüm

Hacivat: Ah, Karagöz’üm! Bugün pek münfail görünüyorsun.
Karagöz: Ne faili be? Ben bir şey yapmadım ki fail olayım!
Hacivat: Canım efendim, münfail yani gücenmiş, kırılmış demek istedim.
Karagöz: Kırılan bir şey yok, evdeki testi bile sapasağlam!
Hacivat: Aman efendim, gönlün kırılmış diyorum. Hem bak, bahar gelmiş, eşcar çiçek açmış…
Karagöz: Eşek mi açmış? Hangi eşek çiçek açar be adam!
Hacivat: Eşcar, yani ağaçlar Karagöz’üm!
Karagöz: Öyleyse şöyle Türkçe söylesene! Ağzındaki baklayı çıkar da konuş!

Geleneksel Karagöz muhaverelerinden esinlenerek OYSS Rehber tarafından yazılmıştır.
  1. 2.14 puan

    Hacivat ve Karagöz’ün dil ve üslup özelliklerini birer örnekle karşılaştırınız.

  2. 2.23 puan

    Hacivat’ın “(…) gücenmiş, kırılmış demek istedim.” cümlesindeki “demek” sözcüğünün fiilimsi türünü ve cümledeki işlevini yazınız.

  3. 2.33 puan

    “Ağzındaki baklayı çıkar da konuş!” sözünün muhaverenin bütünüyle ilişkisini açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Hacivat: Arapça-Farsça kökenli sözcükler (münfail, eşcar), kibar hitaplar (“Canım efendim”, “Karagöz’üm”) kullanır; süslü ve ağdalı bir üslubu vardır. Karagöz: Gündelik konuşma dili, ünlemler ve deyimler kullanır (“Ağzındaki baklayı çıkar”); kısa, doğrudan ve gülmece yaratan bir üslubu vardır.

Puanlama

  • Hacivat’ın üslubu ve örneği2 puan
  • Karagöz’ün üslubu ve örneği2 puan

2.2 tam puan 3

Örnek çözüm

“Demek”, fiil kök ve gövdelerine “-mek” eki getirilerek yapılmış bir isim-fiildir (ad-fiil). Cümlede ad gibi kullanılmış, “istedim” yükleminin nesnesi olmuştur (Ne istedim? “demek”).

Puanlama

  • İsim-fiil (ad-fiil) olduğunu belirtme2 puan
  • Ad gibi kullanılıp nesne görevinde olduğunu belirtme1 puan

2.3 tam puan 3

Örnek çözüm

Deyim “sözünü dolandırmadan açıkça söyle” anlamındadır. Muhaverede yanlış anlamaların kaynağı Hacivat’ın anlaşılmaz sözcükleridir; Karagöz bu deyimle anlaşılır konuşmanın önemini vurgular ve sahnenin iletisini toparlar.

Puanlama

  • Deyimin anlamı1 puan
  • Muhaverenin iletisiyle ilişkilendirme2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Mektubun yapısı ve dil işlevleri · 12 puan

Mektup

Kastamonu, 3 Ekim 2026

Sevgili torunum Emre,

Mektubunu aldım, okudukça yüzümde bir gülümseme belirdi. (…) Ama bir öğüdümü dinle: İnsanları dinlemeden yargılama. Bizim köyde “Söz ola kese savaşı” derler; doğru söz, yerinde söylendiğinde kavgayı bitirir.

Ninen de seni çok özlüyor. Bayramda bekliyoruz. Gözlerinden öperim.

Deden Ali

Bu mektup OYSS Rehber tarafından soru için yazılmıştır.
  1. 3.15 puan

    Mektubun yapı unsurlarını metinden örneklerle belirleyiniz.

  2. 3.24 puan

    Mektuptan, dilin “heyecana bağlı (duygusal)” ve “alıcıyı harekete geçirme” işlevlerine birer örnek cümle yazınız.

  3. 3.33 puan

    Mektubun türünü (özel, resmî, iş, edebî) belirterek bu türün dil ve üslup özelliklerinden birini metinden kanıtla açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 5

Örnek çözüm

Yer ve tarih: “Kastamonu, 3 Ekim 2026”. Hitap: “Sevgili torunum Emre,”. Giriş: Mektubun alındığının bildirilmesi. Gelişme: Lise ve arkadaşlarla ilgili düşünceler ve öğüt. Sonuç (kapanış): Özlem, bayram daveti, “Gözlerinden öperim.” İmza: “Deden Ali”.

Puanlama

  • Yer-tarih ve hitap2 puan
  • Giriş, gelişme, sonuç bölümleri2 puan
  • Kapanış ve imza1 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Heyecana bağlı: “Ninen de seni çok özlüyor.” ya da “Ne güzel!” Alıcıyı harekete geçirme: “Bir öğüdümü dinle: İnsanları dinlemeden yargılama.”

Puanlama

  • Heyecana bağlı işlev örneği2 puan
  • Alıcıyı harekete geçirme işlevi örneği2 puan

3.3 tam puan 3

Örnek çözüm

Özel mektuptur. Samimi ve içten bir dil kullanılır; “Sevgili torunum”, “Gözlerinden öperim” gibi sıcak hitap ve kapanışlar vardır.

Puanlama

  • Özel mektup1 puan
  • Samimi üslup ve kanıt2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soruSenaryo 2: 1 soruSenaryo 3: 2 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).