OYSS Rehber

9. Sınıf Kimya · 1. dönem 1. yazılı · KİM.9.1.4

9. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı: Atom Orbitallerinin Bağıl Enerjileri Soruları

s, p, d, f orbitalleri; bağıl enerji sıralaması; veriye dayalı ve dayalı olmayan önermeleri ayırma.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
KİM.9.1.4
Bu sayfadaki soru
3
Senaryolarda bu konudan
1-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Etkileşim · Atomdan Periyodik Tabloya

KİM.9.1.4. Atom orbitallerinin bağıl enerjilerine ilişkin bilimsel veriye dayalı tahminde bulunabilme

1. soru

Orbitallerin bağıl enerjileri: önermeleri ayıklama · 10 puan

Çok elektronlu atomlarda orbitallerin bağıl enerji sıralaması şöyledir:

1s < 2s < 2p < 3s < 3p < 4s < 3d < 4p < 5s < 4d < 5p

Bir p alt kabuğundaki üç orbital (px, py, pz) eş enerjilidir; bir d alt kabuğundaki beş orbital de eş enerjilidir.

  1. 110 puan
    1. I.4s orbitalinin enerjisi 3d orbitalinden düşüktür.
    2. II.Baş kuantum sayısı büyük olan orbitalin enerjisi her zaman daha büyüktür.
    3. III.2px ve 2py orbitallerinin enerjileri eşittir.
    4. IV.3p orbitalinin enerjisi 4s orbitalinden düşüktür.
    5. V.5s orbitali, 4d orbitalinden önce dolar.

    Önermeleri verilen sıralamaya göre geçerli ya da geçersiz olarak ayırınız ve gerekçelendiriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

1 tam puan 10

Örnek çözüm

  • I. Geçerli: sıralamada 4s, 3d’den öncedir.
  • II. Geçersiz: 4s (n = 4), 3d’den (n = 3) düşük enerjilidir; yalnızca baş kuantum sayısına bakmak yetmez.
  • III. Geçerli: aynı alt kabuktaki p orbitalleri eş enerjilidir.
  • IV. Geçerli: sıralamada 3p < 4s.
  • V. Geçerli: 5s < 4d olduğundan önce 5s dolar.

Puanlama

  • I: geçerli, gerekçesiyle2 puan
  • II: geçersiz, gerekçesiyle2 puan
  • III: geçerli, gerekçesiyle2 puan
  • IV: geçerli, gerekçesiyle2 puan
  • V: geçerli, gerekçesiyle2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Karışık orbitalleri enerjiye göre sıralama · 9 puan

Bir öğrenci çalışma kâğıdındaki karışık orbitalleri şöyle sıralamıştır: 3p < 3d < 4s < 4p < 5s. Gerekçesi: “Önce 3. enerji düzeyindeki bütün orbitaller dolar, sonra 4. düzeye geçilir.”

  1. 2.15 puan

    Öğrencinin sıralamasındaki hatayı veriye dayanarak açıklayınız ve doğru sıralamayı yazınız.

  2. 2.24 puan

    Kalsiyum atomunda (20 elektron) son elektronların 3d yerine 4s orbitaline yerleşmesini bağıl enerjilerle açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 5

Örnek çözüm

Hata: Çok elektronlu atomlarda 4s orbitali 3d’den daha düşük enerjilidir; enerji düzeyleri iç içe geçer. Öğrencinin gerekçesi veriye değil, sezgiye dayanır. Doğru sıralama: 3p < 4s < 3d < 4p < 5s.

Puanlama

  • 4s < 3d olduğunu belirtmek2 puan
  • Doğru sıralama3 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Elektronlar önce en düşük enerjili boş orbitallere yerleşir. 18 elektronla 1s, 2s, 2p, 3s, 3p dolar; sıradaki en düşük enerjili orbital 4s’dir (4s < 3d). Bu yüzden 19. ve 20. elektronlar 4s’e yerleşir: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s².

Puanlama

  • Düşük enerjili orbitalin önce dolduğu gerekçesi2 puan
  • Elektron dizilimi 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s²2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Orbital türleri ve kapasiteleri: verilerden tahmin · 8 puan

Orbital türleri, sayıları ve en fazla elektron sayıları
Alt kabukOrbital sayısıEn fazla elektron
s12
p36
d510
f714
  1. 3.14 puan

    Tablodaki verilerde orbital sayısı ile en fazla elektron sayısı arasındaki ilişkiyi yazınız ve bu ilişkinin nedenini açıklayınız.

  2. 3.24 puan

    3. enerji düzeyinde s, p ve d alt kabukları bulunur. Bu düzeydeki toplam orbital sayısını ve alabileceği en fazla elektron sayısını tahmin ediniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 4

Örnek çözüm

En fazla elektron sayısı orbital sayısının iki katıdır. Her orbital en fazla iki elektron alabilir ve bu iki elektronun spinleri zıt olmalıdır (Pauli dışlama ilkesi).

Puanlama

  • İki kat ilişkisi2 puan
  • Her orbitalin en fazla 2 elektron aldığı gerekçesi2 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Orbital: 1 + 3 + 5 = 9. Elektron: 2 + 6 + 10 = 18 (9 · 2).

Puanlama

  • 9 orbital2 puan
  • 18 elektron2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soruSenaryo 2: 2 soruSenaryo 3: 2 soruSenaryo 4: 1 soruSenaryo 5: 2 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Kimya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).