OYSS Rehber

9. Sınıf Kimya · 1. dönem 1. yazılı · KİM.9.1.5

9. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı: Elektron Dizilimi Soruları

Aufbau ilkesi, Pauli dışlama ilkesi, Hund kuralı; orbital şemaları ve küresel simetri.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
KİM.9.1.5
Bu sayfadaki soru
2
Senaryolarda bu konudan
0-1 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Etkileşim · Atomdan Periyodik Tabloya

KİM.9.1.5. Elektronların atom orbitallerine yerleşimine ilişkin tümevarımsal akıl yürütebilme

1. soru

Azot atomu: hangi kural çiğnenmiş? · 10 puan

Üç öğrenci azot atomunun (7 elektron) orbital şemasını aşağıdaki gibi çizmiştir.

Ali:
Banu:
Cem:
  1. 1.16 puan

    Her öğrencinin hangi kurala ya da ilkeye uymadığını gerekçesiyle yazınız.

  2. 1.24 puan

    Azot atomunun doğru elektron dizilimini ve orbital şemasını yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

  • Ali: Hund kuralı. Eş enerjili 2p orbitallerine elektronlar önce birer birer ve aynı yönlü yerleşmelidir; boş orbital varken eşleşme yapılmıştır.
  • Banu: Pauli dışlama ilkesi. 2s orbitalindeki iki elektronun spinleri aynı yönde gösterilmiştir; aynı orbitaldeki elektronların spinleri zıt olmalıdır.
  • Cem: Aufbau ilkesi. Daha düşük enerjili 2s boş bırakılıp elektronlar 2p’ye yerleştirilmiştir.

Puanlama

  • Ali: Hund kuralı, gerekçesiyle2 puan
  • Banu: Pauli ilkesi, gerekçesiyle2 puan
  • Cem: Aufbau ilkesi, gerekçesiyle2 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

1s² 2s² 2p³

Puanlama

  • 1s² 2s² 2p³2 puan
  • Doğru orbital şeması (2p’de üç tek elektron, aynı yönlü)2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Küresel simetri ve krom-bakır istisnası · 10 puan

Bir atomun son alt kabuğunun tam dolu ya da yarı dolu olması atoma küresel simetri ve kararlılık kazandırır. Elektron dizilimi d⁴ ya da d⁹ ile bitmesi beklenen bazı atomlar, 4s’ten bir elektronu 3d’ye geçirerek daha kararlı bir dizilime ulaşır.

  1. 2.15 puan
    Bazı atomların elektron dizilimleri
    AtomElektron dizilimi (sonu)
    ₇N2s² 2p³
    ₈O2s² 2p⁴
    ₁₀Ne2s² 2p⁶
    ₂₅Mn4s² 3d⁵
    ₂₆Fe4s² 3d⁶

    Bu atomlardan hangilerinin küresel simetrik olduğunu gerekçesiyle belirleyiniz.

  2. 2.25 puan

    Krom (₂₄Cr) ve bakır (₂₉Cu) atomlarının beklenen ve gerçek elektron dizilimlerini yazınız; farkı küresel simetriyle açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 5

Örnek çözüm

Küresel simetrik: N (2p³ yarı dolu), Ne (2p⁶ tam dolu), Mn (3d⁵ yarı dolu, 4s² tam dolu). Küresel simetrik değil: O (2p⁴), Fe (3d⁶); son alt kabukları ne yarı dolu ne tam doludur.

Puanlama

  • N, Ne ve Mn’yi seçmek3 puan
  • O ve Fe’nin neden olmadığını gerekçelendirmek2 puan

2.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Cr: beklenen [Ar] 4s² 3d⁴, gerçek [Ar] 4s¹ 3d⁵. Cu: beklenen [Ar] 4s² 3d⁹, gerçek [Ar] 4s¹ 3d¹⁰. 4s’ten bir elektron 3d’ye geçince 3d yarı dolu (Cr) ya da tam dolu (Cu) olur, 4s de yarı dolu kalır; küresel simetrik bu dizilim daha kararlıdır.

Puanlama

  • Cr için beklenen ve gerçek dizilim2 puan
  • Cu için beklenen ve gerçek dizilim2 puan
  • Küresel simetri gerekçesi1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soruSenaryo 2: 1 soruSenaryo 5: 1 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Kimya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).