9. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 1

Problem: Zehirli klor gazı solunarak solunum yolları ve gözler zarar görmüştür. Neden: Farklı temizlik ürünleri karıştırılmış, aralarında tepkime gerçekleşmiştir; kapalı ve havasız bir ortamda çalışılmıştır.

O an: Ortamı hemen terk etmek, temiz havaya çıkmak, ortamı havalandırmak; gözleri bol suyla yıkamak; şikâyet sürerse sağlık kuruluşuna başvurmak (Türkiye’de acil durumlarda 112). Önleme: Temizlik ürünlerini asla karıştırmamak; ürün etiketlerini ve tehlike işaretlerini okumak; temizliği havadar ortamda ve eldivenle yapmak.

Elektronun keşfiyle (1897, J. J. Thomson). Atomun içinden negatif yüklü, atomdan çok küçük kütleli bir tanecik çıkabildiğinin gösterilmesi, atomun daha küçük parçacıklardan oluştuğunu ve bölünemez olmadığını ortaya koymuştur.

Thomson → Rutherford: pozitif yükün atoma yayıldığı varsayımı yerini pozitif yükün küçük bir çekirdekte toplandığı varsayımına bıraktı. Bohr → modern teori: elektronların belirli yörüngelerde dolandığı fikri yerini, elektronun yerinin kesin bilinemediği ve orbitallerde bulunma olasılığıyla tanımlandığı modele bıraktı. Çıkarım: Bilimsel bilgi yeni kanıtlarla değişebilir ve gelişir; her model kendinden öncekinin açıklayamadığı gözlemleri açıklamak için ortaya çıkar.

(1,673 · 10⁻²⁷) / (9,11 · 10⁻³¹) ≈ 0,1836 · 10⁴ ≈ 1836 kat. Proton ve nötronun kütleleri birbirine yakın ve elektronunkinden çok büyük olduğundan atomun kütlesinin büyük bölümü proton ve nötronların bulunduğu çekirdektedir.

Nötronun yükü sıfırdır. Elektron ve proton yüklü oldukları için elektrik ve manyetik alanda saparak fark edilebilmiştir; yüksüz nötron bu alanlarda sapmadığından saptanması çok daha zordur. Bu nedenle ancak 1932’de keşfedilebilmiştir.

• I. Geçerli: sıralamada 4s, 3d’den öncedir.
• II. Geçersiz: 4s (n = 4), 3d’den (n = 3) düşük enerjilidir; yalnızca baş kuantum sayısına bakmak yetmez.
• III. Geçerli: aynı alt kabuktaki p orbitalleri eş enerjilidir.
• IV. Geçerli: sıralamada 3p < 4s.
• V. Geçerli: 5s < 4d olduğundan önce 5s dolar.

Hata: Çok elektronlu atomlarda 4s orbitali 3d’den daha düşük enerjilidir; enerji düzeyleri iç içe geçer. Öğrencinin gerekçesi veriye değil, sezgiye dayanır. Doğru sıralama: 3p < 4s < 3d < 4p < 5s.

Elektronlar önce en düşük enerjili boş orbitallere yerleşir. 18 elektronla 1s, 2s, 2p, 3s, 3p dolar; sıradaki en düşük enerjili orbital 4s’dir (4s < 3d). Bu yüzden 19. ve 20. elektronlar 4s’e yerleşir: 1s² 2s² 2p⁶ 3s² 3p⁶ 4s².

• Ali: Hund kuralı. Eş enerjili 2p orbitallerine elektronlar önce birer birer ve aynı yönlü yerleşmelidir; boş orbital varken eşleşme yapılmıştır.
• Banu: Pauli dışlama ilkesi. 2s orbitalindeki iki elektronun spinleri aynı yönde gösterilmiştir; aynı orbitaldeki elektronların spinleri zıt olmalıdır.
• Cem: Aufbau ilkesi. Daha düşük enerjili 2s boş bırakılıp elektronlar 2p’ye yerleştirilmiştir.

1s² 2s² 2p³