OYSS Rehber

9. Sınıf Kimya · 1. dönem 1. yazılı · KİM.9.1.3

9. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı: Atom Teorileri Soruları

Dalton’dan modern atom teorisine; elektron, proton, nötronun keşfi ve bilimsel bilginin değişebilirliği.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
KİM.9.1.3
Bu sayfadaki soru
3
Senaryolarda bu konudan
2-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Etkileşim · Atomdan Periyodik Tabloya

KİM.9.1.3. Atom teorilerindeki varsayımları kullanarak bilimsel bilginin değişebilirliğine ilişkin bilimsel çıkarım yapabilme

1. soru

Atom modelleri: hangi kanıt neyi değiştirdi? · 10 puan

Atom modellerinin bazı varsayımları aşağıda verilmiştir.

Atom modelleri ve varsayımları
Model (yıl)Atomla ilgili varsayım
Dalton (1803)Atom içi dolu, bölünemez bir küredir.
Thomson (1904)Atom, pozitif yüklü bir küre içine gömülmüş elektronlardan oluşur.
Rutherford (1911)Pozitif yük ve kütlenin büyük bölümü çok küçük bir çekirdekte toplanmıştır; elektronlar çekirdeğin çevresindedir.
Bohr (1913)Elektronlar çekirdek çevresinde belirli enerji düzeylerinde bulunur.
Modern teoriElektronun yeri kesin belirlenemez; elektronların bulunma olasılığının yüksek olduğu bölgeler (orbitaller) vardır.
  1. 1.14 puan

    Dalton’un “atom bölünemez” varsayımı hangi keşifle geçerliliğini yitirmiştir? Açıklayınız.

  2. 1.26 puan

    Thomson’dan Rutherford’a ve Bohr’dan modern teoriye geçişte değişen birer varsayımı yazınız. Bu değişimlerden bilimsel bilginin doğası hakkında bir çıkarım yapınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Elektronun keşfiyle (1897, J. J. Thomson). Atomun içinden negatif yüklü, atomdan çok küçük kütleli bir tanecik çıkabildiğinin gösterilmesi, atomun daha küçük parçacıklardan oluştuğunu ve bölünemez olmadığını ortaya koymuştur.

Puanlama

  • Elektronun keşfi2 puan
  • Atomun alt parçacıklardan oluştuğu açıklaması2 puan

1.2 tam puan 6

Örnek çözüm

Thomson → Rutherford: pozitif yükün atoma yayıldığı varsayımı yerini pozitif yükün küçük bir çekirdekte toplandığı varsayımına bıraktı. Bohr → modern teori: elektronların belirli yörüngelerde dolandığı fikri yerini, elektronun yerinin kesin bilinemediği ve orbitallerde bulunma olasılığıyla tanımlandığı modele bıraktı. Çıkarım: Bilimsel bilgi yeni kanıtlarla değişebilir ve gelişir; her model kendinden öncekinin açıklayamadığı gözlemleri açıklamak için ortaya çıkar.

Puanlama

  • Thomson → Rutherford değişimi2 puan
  • Bohr → modern teori değişimi2 puan
  • Bilimsel bilginin değişebilirliği çıkarımı2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Atom altı parçacıkların veri seti · 9 puan

Atom altı parçacıkların keşif bilgileri, yükleri ve kütleleri
ParçacıkKeşif yılıKeşfedenGöreli yükKütle (kg)
Elektron1897J. J. Thomson−19,11 · 10−31
Proton1919E. Rutherford+11,673 · 10−27
Nötron1932J. Chadwick01,675 · 10−27
  1. 2.15 puan

    Protonun kütlesinin elektronun kütlesinin yaklaşık kaç katı olduğunu bulunuz. Bu sonuca göre atomun kütlesinin büyük bölümünün nerede toplandığını açıklayınız.

  2. 2.24 puan

    Nötronun diğer iki parçacıktan çok sonra keşfedilmesinin olası nedenini veri setindeki bilgilerden yararlanarak açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 5

Örnek çözüm

(1,673 · 10−27) / (9,11 · 10−31) ≈ 0,1836 · 104 ≈ 1836 kat. Proton ve nötronun kütleleri birbirine yakın ve elektronunkinden çok büyük olduğundan atomun kütlesinin büyük bölümü proton ve nötronların bulunduğu çekirdektedir.

Puanlama

  • Yaklaşık 1836 kat (yuvarlamayla 1800-1840 arası kabul)3 puan
  • Kütlenin çekirdekte toplandığı çıkarımı2 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Nötronun yükü sıfırdır. Elektron ve proton yüklü oldukları için elektrik ve manyetik alanda saparak fark edilebilmiştir; yüksüz nötron bu alanlarda sapmadığından saptanması çok daha zordur. Bu nedenle ancak 1932’de keşfedilebilmiştir.

Puanlama

  • Nötronun yüksüz olduğunu kullanmak2 puan
  • Yüksüz parçacığın saptanmasının zorluğunu açıklamak2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Altın levha deneyi: gözlemden modele · 10 puan

Rutherford’un ekibi, pozitif yüklü alfa taneciklerini çok ince bir altın levhaya göndermiş ve şunları gözlemiştir:

  • Gözlem 1: Taneciklerin büyük çoğunluğu levhadan sapmadan geçmiştir.
  • Gözlem 2: Bir kısmı küçük açılarla sapmıştır.
  • Gözlem 3: Çok azı geldiği yöne doğru geri dönmüştür.
  1. 3.16 puan

    Her gözlemden atomun yapısıyla ilgili birer çıkarım yapınız.

  2. 3.24 puan

    Bu deneyin sonuçları Thomson modeliyle neden açıklanamaz?

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 6

Örnek çözüm

  • Gözlem 1: Atomun hacminin büyük bölümü boşluktur.
  • Gözlem 2: Atomda pozitif yüklü bir bölge vardır; yanından geçen pozitif tanecikleri iter.
  • Gözlem 3: Pozitif yük ve kütlenin büyük bölümü çok küçük bir hacimde (çekirdekte) toplanmıştır.

Puanlama

  • Gözlem 1: atomun büyük bölümü boşluk2 puan
  • Gözlem 2: pozitif yüklü bölge2 puan
  • Gözlem 3: yük ve kütle küçük çekirdekte2 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Thomson modelinde pozitif yük atoma düzgün yayılmıştır; böyle bir yapıda yük yoğunlaşmadığı için tanecikleri geri döndürecek kadar güçlü bir itme oluşmaz. Geri dönen tanecikler, yükün küçük bir bölgede yoğunlaştığını gösterdiğinden Thomson modeliyle açıklanamaz.

Puanlama

  • Yayılmış pozitif yükün geri dönmeyi açıklayamadığını belirtmek4 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soruSenaryo 2: 2 soruSenaryo 3: 2 soruSenaryo 4: 2 soruSenaryo 5: 2 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Kimya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).