10. Sınıf Kimya · 1. dönem 1. yazılı · KİM.10.1.3
Çökelme, indirgenme-yükseltgenme ve asit-baz tepkimelerinin gözlenebilir göstergeleri, sembolik ve tanecik düzeyinde gösterimi.
Son güncelleme:
Bir bakışta
Resmî öğrenme çıktısı
Etkileşim · Kimyasal Tepkimeler
KİM.10.1.3. Kimyasal tepkime türlerinin oluşum sürecine ilişkin bilimsel gözlem yapabilme
Gümüş nitrat ve sodyum klorür: çökelme tepkimesi · 9 puan
Renksiz gümüş nitrat (AgNO3) çözeltisi ile renksiz sodyum klorür (NaCl) çözeltisi karıştırıldığında beyaz bir katı oluşmuş ve kabın dibine çökmüştür.
Tepkimenin türünü, gözlenebilir göstergesini ve denklemini yazınız.
Çözeltideki iyonların karıştırmadan önce ve sonra ne yaptığını tanecik düzeyinde açıklayınız; net iyon denklemini yazınız.
1.1 tam puan 4
Örnek çözüm
Tür: çökelme tepkimesi. Gösterge: çözünmeyen beyaz katı (çökelek) oluşması. Denklem: AgNO3(suda) + NaCl(suda) → AgCl(k) + NaNO3(suda).
Puanlama
1.2 tam puan 5
Örnek çözüm
Karıştırmadan önce iki çözeltide de iyonlar su molekülleri arasında serbestçe dağılmıştır (Ag+, NO3−, Na+, Cl−). Karıştırınca Ag+ ve Cl− iyonları birbirini çekerek suda çözünmeyen AgCl katısını oluşturur; Na+ ve NO3− çözeltide kalır (seyirci iyonlar). Net iyon denklemi: Ag+(suda) + Cl−(suda) → AgCl(k).
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Çinko ve bakır sülfat: indirgenme-yükseltgenme · 8 puan
Mavi renkli bakır(II) sülfat (CuSO4) çözeltisine bir çinko (Zn) levha daldırılmıştır. Bir süre sonra çözeltinin mavi rengi açılmış, çinko levhanın yüzeyinde kırmızımsı kahverengi bir katman oluşmuştur.
Gözlenebilir göstergeleri yazınız ve kırmızımsı katmanın hangi madde olduğunu gerekçesiyle belirtiniz.
Tepkimenin denklemini yazınız ve hangi taneciğin elektron verdiğini (yükseltgendiğini), hangisinin elektron aldığını (indirgendiğini) gösteriniz.
2.1 tam puan 4
Örnek çözüm
Göstergeler: çözeltinin renginin açılması ve yüzeyde yeni bir katı oluşması. Kırmızımsı katman bakır metalidir: mavi rengi veren Cu2+ iyonları azaldıkça renk açılır; bu iyonlar metalik bakıra dönüşüp levhada birikir.
Puanlama
2.2 tam puan 4
Örnek çözüm
Zn(k) + CuSO4(suda) → ZnSO4(suda) + Cu(k)
Zn → Zn2+ + 2e⁻ (çinko elektron verir, yükseltgenir); Cu2+ + 2e⁻ → Cu (bakır iyonu elektron alır, indirgenir). SO42− iyonu değişmez.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Üç tepkimeyi türüne göre ayırma · 10 puan
| Deney | Yapılan işlem | Gözlem |
|---|---|---|
| 1 | Seyreltik HCl çözeltisine magnezyum şerit atıldı. | Gaz kabarcıkları çıktı, şerit küçüldü. |
| 2 | Fenolftalein damlatılmış pembe NaOH çözeltisine HCl çözeltisi eklendi. | Pembe renk kayboldu, kap ısındı (22 °C’den 28 °C’ye). |
| 3 | Kurşun(II) nitrat çözeltisine potasyum iyodür çözeltisi eklendi. | Sarı bir katı oluştu. |
Her deneydeki tepkimenin türünü ve türü belirlemenizi sağlayan göstergeyi yazınız.
2. deneydeki tepkimenin denklemini ve net iyon denklemini yazınız; sıcaklık artışının ne gösterdiğini açıklayınız.
3.1 tam puan 6
Örnek çözüm
Puanlama
3.2 tam puan 4
Örnek çözüm
HCl(suda) + NaOH(suda) → NaCl(suda) + H2O(s). Net iyon denklemi: H+(suda) + OH−(suda) → H2O(s). Sıcaklık artışı tepkimenin ısı açığa çıkardığını (ekzotermik olduğunu) gösterir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.
Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Kimya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).