10. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 3

• a) Kimyasal: renk değişimi (kararma).
• b) Kimyasal: gaz çıkışı (kabarcıklar).
• c) Fiziksel: madde aynı kalır (su), yalnızca hâli değişir.
• d) Kimyasal: ısı ve ışık açığa çıkması.
• e) Kimyasal: yeni bir katının (bulanıklık) oluşması.
• f) Kimyasal: renk değişimi, yeni bir katının (pas) oluşması.

Buz erirken çevreden ısı alır ama su molekülleri değişmez; yalnızca katı hâlden sıvı hâle geçer. Enerji değişimi hâl değişimlerinde de görüldüğünden, kimyasal değişime karar vermek için yeni bir maddenin oluştuğunu gösteren başka kanıtlar (gaz, renk, katı oluşumu) ya da taneciklerin değişip değişmediği incelenmelidir.

Öncesinde 4 H ve 2 O atomu vardır; sonrasında 3 su molekülünde 6 H ve 3 O atomu vardır. Kimyasal tepkimede atomlar yok olmaz ve yoktan var olmaz; atom türü ve sayısı korunmalıdır. Model kütlenin korunumuna aykırıdır.

H–H ve O=O bağları kırılır; açığa çıkan atomlar yeniden düzenlenerek O–H bağları oluşturur. Sonuçta 2 su molekülü oluşur; 4 H ve 2 O atomu korunur.

Göstergeler: çözeltinin renginin açılması ve yüzeyde yeni bir katı oluşması. Kırmızımsı katman bakır metalidir: mavi rengi veren Cu²⁺ iyonları azaldıkça renk açılır; bu iyonlar metalik bakıra dönüşüp levhada birikir.

Zn(k) + CuSO₄(suda) → ZnSO₄(suda) + Cu(k)

Zn → Zn²⁺ + 2e⁻ (çinko elektron verir, yükseltgenir); Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu (bakır iyonu elektron alır, indirgenir). SO₄²⁻ iyonu değişmez.

• 1: İndirgenme-yükseltgenme (metalin asitle tepkimesi); gösterge gaz (H₂) çıkışı.
• 2: Asit-baz (nötralleşme); göstergeler indikatörün renk değiştirmesi ve sıcaklık artışı.
• 3: Çökelme; gösterge sarı katı (PbI₂) oluşması.

HCl(suda) + NaOH(suda) → NaCl(suda) + H₂O(s). Net iyon denklemi: H⁺(suda) + OH⁻(suda) → H₂O(s). Sıcaklık artışı tepkimenin ısı açığa çıkardığını (ekzotermik olduğunu) gösterir.

İkisi de 1 mol olduğundan ikisinde de 6,02 · 10²³ atom vardır. Bir magnezyum atomunun kütlesi bir karbon atomununkinin yaklaşık 2 katı olduğundan aynı sayıda atomun toplam kütlesi de 2 katıdır.

Kütle oranı m(C) / m(Mg) = 12 / 24 = 1/2. 6 g C = 0,5 mol ⇒ 0,5 mol Mg = 12 g.

CO₂: 44 g/mol ⇒ 22 / 44 = 0,5 mol. O₂: 32 g/mol ⇒ 16 / 32 = 0,5 mol.

• I. Yanlış: ikisi de 0,5 mol; molekül sayıları eşittir. Kütle farkı, molekül kütlelerinin farklı olmasından kaynaklanır.
• II. Doğru: 0,5 · 6,02 · 10²³ = 3,01 · 10²³ molekül.
• III. Yanlış: CO₂’de 0,5 · 3 = 1,5 mol atom, O₂’de 0,5 · 2 = 1 mol atom.
• IV. Doğru: CO₂’de 0,5 · 2 = 1 mol O atomu, O₂’de de 1 mol O atomu.

• He: 8 / 4 = 2 mol; tek atomlu olduğundan 2 mol atom.
• CH₄: 32 / 16 = 2 mol; 2 · 5 = 10 mol atom.
• NH₃: 2 · 17 = 34 g; 2 · 4 = 8 mol atom.
• SO₂: 1,5 / 3 = 0,5 mol; 0,5 · 64 = 32 g.

Yanlıştır. 32 g CH₄ 2 mol, 32 g SO₂ 0,5 mol molekül içerir. Eşit kütlede, mol kütlesi küçük olan maddede daha çok molekül bulunur.