10. Sınıf Kimya · 1. dönem 1. yazılı · örnek kâğıt
6 açık uçlu soru, 100 puan. Çöz, kâğıdı bitir, sonra çözümlerle karşılaştırıp kendini puanla.
| Soru | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | Toplam |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Puan | 16 | 16 | 18 | 17 | 16 | 17 | 100 |
Dağılım, ÖDSGM tablosundaki Senaryo 4 sütununa göredir.
Soruları çöz
Sorular ekranda tek tek gelir. Cevabını sorunun altındaki alana yaz (yalnızca bu tarayıcıda saklanır) ya da kâğıdı yazdırıp üzerinde çöz.
Kâğıdı bitir
Son sorudan sonra kâğıdı bitir. Çözümler ve puanlama anahtarı ancak o zaman açılır.
Kendini puanla
Yazdığın cevap, örnek çözümün hemen üstünde görünür. Karşılaştır, karşıladığın ölçütleri işaretle; puanın ve konu dökümün çıkar.
Senaryo 4 · SınavSoru 1 / 6
Kimyasal Değişimin Kanıtları · 16 puan
Bir öğrenci berrak kireç suyuna (Ca(OH)2 çözeltisi) pipetle nefesini üflemiş; bir süre sonra çözelti bulanıklaşmış, beklettiğinde kabın dibinde beyaz bir katı toplanmıştır. Gerçekleşen tepkime:
Ca(OH)2(suda) + CO2(g) → CaCO3(k) + H2O(s)
Deneyde kimyasal değişimin kanıtı nedir? Bu kanıtın nefesteki hangi maddeyi gösterdiğini açıklayınız.
Bulanıklığın oluşmasını tanecikler düzeyinde (atomların yeniden düzenlenmesi) açıklayınız.
0 / 16 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
1.1 tam puan 8
Örnek çözüm
Kanıt: suda çözünmeyen yeni bir katının (kalsiyum karbonat) oluşması; bulanıklık ve beyaz çökelti. Bu, nefesteki karbon dioksitin kireç suyuyla tepkimeye girdiğini gösterir.
Puanlama
1.2 tam puan 8
Örnek çözüm
Tepkimede CO2 molekülleri ile Ca(OH)2’den gelen tanecikler arasındaki bağlar kırılır, atomlar yeniden düzenlenerek CaCO3 ve H2O oluşur. Atomların türü ve sayısı korunur; yalnızca birbirlerine bağlanma biçimleri değişir. Oluşan CaCO3 suda çözünmediği için katı tanecikler olarak görünür hâle gelir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Kimyasal Tepkime Modeli · 16 puan
Aşağıda bir tepkimenin tanecik modeli verilmiştir (N: çam yeşili, H: beyaz).
Modele göre tepkime denklemini yazınız ve atomların korunduğunu gösteriniz.
Öğrenci aynı modelleme yöntemini karbonun yanmasına (C(k) + O2(g) → CO2(g)) uygulamak istiyor. Bu tepkimenin tanecik modelini tarif ediniz ve iki tepkimede ortak olan genellemeyi yazınız.
0 / 16 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
2.1 tam puan 8
Örnek çözüm
N2(g) + 3H2(g) → 2NH3(g). Öncesi: 2 N, 6 H; sonrası: 2 · (1 N + 3 H) = 2 N, 6 H.
Puanlama
2.2 tam puan 8
Örnek çözüm
Öncesinde 1 C atomu ve 1 O2 molekülü, sonrasında 1 CO2 molekülü. Genelleme: Kimyasal tepkimelerde tepkenlerdeki bağlar kırılır, atomlar yeniden düzenlenerek yeni bağlar kurulur; atomların türü ve sayısı değişmez.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Kimyasal Tepkime Türleri · 18 puan
Renksiz gümüş nitrat (AgNO3) çözeltisi ile renksiz sodyum klorür (NaCl) çözeltisi karıştırıldığında beyaz bir katı oluşmuş ve kabın dibine çökmüştür.
Tepkimenin türünü, gözlenebilir göstergesini ve denklemini yazınız.
Çözeltideki iyonların karıştırmadan önce ve sonra ne yaptığını tanecik düzeyinde açıklayınız; net iyon denklemini yazınız.
0 / 18 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
3.1 tam puan 8
Örnek çözüm
Tür: çökelme tepkimesi. Gösterge: çözünmeyen beyaz katı (çökelek) oluşması. Denklem: AgNO3(suda) + NaCl(suda) → AgCl(k) + NaNO3(suda).
Puanlama
3.2 tam puan 10
Örnek çözüm
Karıştırmadan önce iki çözeltide de iyonlar su molekülleri arasında serbestçe dağılmıştır (Ag+, NO3−, Na+, Cl−). Karıştırınca Ag+ ve Cl− iyonları birbirini çekerek suda çözünmeyen AgCl katısını oluşturur; Na+ ve NO3− çözeltide kalır (seyirci iyonlar). Net iyon denklemi: Ag+(suda) + Cl−(suda) → AgCl(k).
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Mol Kavramı · 17 puan
Bir öğrenci grubu, çok küçük taneleri tek tek saymak yerine tartarak saymanın yolunu arıyor. Ölçümleri şöyledir:
| Madde | 100 tanenin kütlesi (g) |
|---|---|
| Mercimek | 6,0 |
| Pirinç | 2,0 |
| Nohut | 36,0 |
Grup “1 paket = 100 tane” biçiminde bir birim tanımlıyor. 1500 mercimek tanesinin ve 3 paket pirincin kütlesini bulunuz; bu birimin tanecik saymayı nasıl kolaylaştırdığını açıklayınız.
Bu birimi kimyadaki mol kavramıyla ilişkilendirerek molü tanımlayınız; neden 100 değil 6,02 · 10²³ gibi çok büyük bir sayı seçildiğini açıklayınız.
0 / 17 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
4.1 tam puan 10
Örnek çözüm
1500 tane = 15 paket ⇒ 15 · 6,0 = 90 g mercimek. 3 paket pirinç = 3 · 2,0 = 6,0 g. Her maddenin 1 paketinin kütlesi bilinince taneleri tek tek saymak yerine tartarak tane sayısı bulunabilir; farklı maddelerin aynı sayıda tanesi farklı kütlelere karşılık gelir.
Puanlama
4.2 tam puan 7
Örnek çözüm
Mol, 6,02 · 1023 tane tanecik (atom, molekül ya da iyon) içeren madde miktarıdır; paket birimi gibi tanecikleri kütleyle saymayı sağlar. Atom ve moleküller çok küçük olduğundan gözle görülebilir ve tartılabilir bir miktar ancak çok büyük sayıda tanecik içerir; bu yüzden birim çok büyük bir sayıya karşılık gelir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Mol Kavramı · 16 puan
Periyodik tabloda klorun atom kütlesi 35,5 olarak verilmiştir. Doğadaki klor atomlarının bir kısmının kütle numarası 35, bir kısmınınki 37’dir.
İzotop atomu tanımlayınız; klorun iki izotopunun hangi bakımdan aynı, hangi bakımdan farklı olduğunu yazınız.
Ortalama atom kütlesini tanımlayınız ve klorun atom kütlesinin neden 35 ile 37 arasında, 35’e daha yakın bir değer olduğunu açıklayınız.
0 / 16 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
5.1 tam puan 8
Örnek çözüm
İzotoplar, proton sayıları (atom numaraları) aynı, nötron sayıları ve dolayısıyla kütle numaraları farklı olan atomlardır. Klor-35 ve klor-37’nin proton sayısı 17’dir; nötron sayıları sırasıyla 18 ve 20’dir.
Puanlama
5.2 tam puan 8
Örnek çözüm
Ortalama atom kütlesi, bir elementin doğadaki izotoplarının kütlelerinin, doğada bulunma oranlarına göre ağırlıklı ortalamasıdır. Klorda klor-35 izotopu doğada daha bol bulunduğu için ortalama, 35’e daha yakın çıkar.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Mol, Kütle ve Tanecik Sayısı · 17 puan
Bir öğrenci şu hipotezi kuruyor: “Bir maddenin kütlesi iki katına çıkarsa mol sayısı ve içerdiği tanecik sayısı da iki katına çıkar.” (Fe: 56 g/mol, H: 1 g/mol, O: 16 g/mol, Avogadro sayısı 6,02 · 10²³)
Hipotezi 56 g ve 112 g demir örnekleriyle test ediniz.
Hipotezinizi 36 g su için kullanınız: mol sayısını, molekül sayısını, toplam atom sayısını ve hidrojen atomu sayısını bulunuz.
0 / 17 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
6.1 tam puan 8
Örnek çözüm
56 g Fe = 1 mol = 6,02 · 1023 atom. 112 g Fe = 2 mol = 1,204 · 1024 atom. Kütle iki katına çıkınca mol ve atom sayısı da iki katına çıkmıştır; hipotez desteklenir.
Puanlama
6.2 tam puan 9
Örnek çözüm
H2O’nun mol kütlesi 2 · 1 + 16 = 18 g/mol ⇒ 36 g = 2 mol. Molekül sayısı 2 · 6,02 · 1023 = 1,204 · 1024. Her molekülde 3 atom: toplam 6 mol atom = 3,612 · 1024 atom. Hidrojen: 4 mol = 2,408 · 1024 atom.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Senaryo 4 · sonuç
0/ 100
Bu puan, işaretlediğin ölçütlerin toplamıdır. Gerçek sınavda puanlamayı öğretmenin yapar.
Kimyasal Değişimin Kanıtları · 1 soru
0 / 16 puan
Kimyasal Tepkime Modeli · 1 soru
0 / 16 puan
Kimyasal Tepkime Türleri · 1 soru
0 / 18 puan
Mol Kavramı · 2 soru
0 / 33 puan
Mol, Kütle ve Tanecik Sayısı · 1 soru
0 / 17 puan
Soru sayıları ve öğrenme çıktıları ÖDSGM’nin 10. Sınıf Kimya senaryo tablosundan alınmıştır. Soruları OYSS Rehber hazırladı; resmî sınav sorusu değildir. Gerçek sınavda iki soruyu okulunuzun zümresi yazar, kalanı Bakanlık soru havuzundan gelir ve her sorunun puanını zümre belirler.