OYSS Rehber

10. Sınıf Kimya · 1. dönem 1. yazılı · KİM.10.1.4

10. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı: Mol Kavramı Soruları

Tanecikleri saymak için birim: mercimek benzetmesi, Avogadro sayısı, izotop ve ortalama atom kütlesinin tanımı.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
KİM.10.1.4
Bu sayfadaki soru
3
Senaryolarda bu konudan
1-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Etkileşim · Kimyasal Tepkimeler

KİM.10.1.4. Mol kavramına ilişkin operasyonel tanımlama yapabilme

1. soru

Mercimekle tanecik saymak: mol fikrine giden yol · 9 puan

Bir öğrenci grubu, çok küçük taneleri tek tek saymak yerine tartarak saymanın yolunu arıyor. Ölçümleri şöyledir:

100'er tanenin kütleleri
Madde100 tanenin kütlesi (g)
Mercimek6,0
Pirinç2,0
Nohut36,0
  1. 1.15 puan

    Grup “1 paket = 100 tane” biçiminde bir birim tanımlıyor. 1500 mercimek tanesinin ve 3 paket pirincin kütlesini bulunuz; bu birimin tanecik saymayı nasıl kolaylaştırdığını açıklayınız.

  2. 1.24 puan

    Bu birimi kimyadaki mol kavramıyla ilişkilendirerek molü tanımlayınız; neden 100 değil 6,02 · 10²³ gibi çok büyük bir sayı seçildiğini açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 5

Örnek çözüm

1500 tane = 15 paket ⇒ 15 · 6,0 = 90 g mercimek. 3 paket pirinç = 3 · 2,0 = 6,0 g. Her maddenin 1 paketinin kütlesi bilinince taneleri tek tek saymak yerine tartarak tane sayısı bulunabilir; farklı maddelerin aynı sayıda tanesi farklı kütlelere karşılık gelir.

Puanlama

  • 90 g mercimek2 puan
  • 6,0 g pirinç1 puan
  • Birimin tartarak saymayı sağladığını açıklamak2 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Mol, 6,02 · 1023 tane tanecik (atom, molekül ya da iyon) içeren madde miktarıdır; paket birimi gibi tanecikleri kütleyle saymayı sağlar. Atom ve moleküller çok küçük olduğundan gözle görülebilir ve tartılabilir bir miktar ancak çok büyük sayıda tanecik içerir; bu yüzden birim çok büyük bir sayıya karşılık gelir.

Puanlama

  • Molün tanımı (6,02 · 10²³ tanecik)2 puan
  • Büyük sayının gerekçesi (taneciklerin çok küçük olması)2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Klorun kütlesi neden tam sayı değil? · 8 puan

Periyodik tabloda klorun atom kütlesi 35,5 olarak verilmiştir. Doğadaki klor atomlarının bir kısmının kütle numarası 35, bir kısmınınki 37’dir.

  1. 2.14 puan

    İzotop atomu tanımlayınız; klorun iki izotopunun hangi bakımdan aynı, hangi bakımdan farklı olduğunu yazınız.

  2. 2.24 puan

    Ortalama atom kütlesini tanımlayınız ve klorun atom kütlesinin neden 35 ile 37 arasında, 35’e daha yakın bir değer olduğunu açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 4

Örnek çözüm

İzotoplar, proton sayıları (atom numaraları) aynı, nötron sayıları ve dolayısıyla kütle numaraları farklı olan atomlardır. Klor-35 ve klor-37’nin proton sayısı 17’dir; nötron sayıları sırasıyla 18 ve 20’dir.

Puanlama

  • İzotop tanımı2 puan
  • Proton sayısının aynı, nötron sayısının farklı olduğunu belirtmek2 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Ortalama atom kütlesi, bir elementin doğadaki izotoplarının kütlelerinin, doğada bulunma oranlarına göre ağırlıklı ortalamasıdır. Klorda klor-35 izotopu doğada daha bol bulunduğu için ortalama, 35’e daha yakın çıkar.

Puanlama

  • Ortalama atom kütlesinin tanımı (izotop oranlarına göre ağırlıklı ortalama)2 puan
  • Klor-35’in daha bol olduğu gerekçesi2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Aynı sayıda atom, farklı kütle · 8 puan

Bir öğrenci 1 mol karbon (C) ile 1 mol magnezyumu (Mg) tartıyor: karbon 12 g, magnezyum 24 g geliyor (C: 12 g/mol, Mg: 24 g/mol).

  1. 3.14 puan

    İki örnekteki atom sayılarını karşılaştırınız; kütleleri farklı olduğu hâlde neden aynı sayıda atom içerdiklerini açıklayınız.

  2. 3.24 puan

    Eşit sayıda atom içeren bir karbon örneği ile bir magnezyum örneğinin kütleleri oranını bulunuz. 6 g karbonla aynı sayıda atom içeren magnezyumun kütlesini yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 4

Örnek çözüm

İkisi de 1 mol olduğundan ikisinde de 6,02 · 1023 atom vardır. Bir magnezyum atomunun kütlesi bir karbon atomununkinin yaklaşık 2 katı olduğundan aynı sayıda atomun toplam kütlesi de 2 katıdır.

Puanlama

  • Atom sayılarının eşit olduğunu belirtmek2 puan
  • Kütle farkını tek atomun kütlesiyle açıklamak2 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Kütle oranı m(C) / m(Mg) = 12 / 24 = 1/2. 6 g C = 0,5 mol ⇒ 0,5 mol Mg = 12 g.

Puanlama

  • Oran 1/22 puan
  • 12 g Mg2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soruSenaryo 2: 1 soruSenaryo 3: 1 soruSenaryo 4: 2 soruSenaryo 5: 2 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Kimya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).