11. Sınıf Fizik · 1. dönem 1. yazılı · FİZ.11.1.1

11. Sınıf Fizik 1. Dönem 1. Yazılı: Serbest Düşme İvmesi Soruları

Yer çekimi ivmesinin kütleden bağımsızlığı, Ay’da çekiç ve tüy deneyi, yukarı atılan cismin ivmesinin her anda aynı olması.

Son güncelleme: 20 Ekim 2026

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı: FİZ.11.1.1
Bu sayfadaki soru: 3
Senaryolarda bu konudan: 1-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Kuvvet ve hareket · Serbest Düşme

FİZ.11.1.1. Serbest düşme hareketi yapan cisimlerin ivmesine yönelik tümevarımsal akıl yürütebilme

1. soru

Ay’da çekiç ve tüy · 11 puan

1971’de Apollo 15 görevinde astronot David Scott, Ay yüzeyinde bir çekici ve bir şahin tüyünü aynı yükseklikten aynı anda serbest bırakmıştır. İkisi Ay yüzeyine aynı anda ulaşmıştır. Ay’da atmosfer yok denecek kadar azdır.

1.14 puan
Aynı deney Dünya’da açık havada yapılsaydı sonuç nasıl olurdu? Nedenini açıklayınız.
1.23 puan
Ay’daki sonuçtan serbest düşen cisimlerin ivmesi hakkında bir genelleme yapınız.
1.34 puan
Ay’da yer çekimi ivmesi yaklaşık 1,6 m/s²’dir. Çekiç 1,6 m yükseklikten bırakıldıysa yere kaç saniyede ulaşır? Aynı düşme Dünya’da (g = 10 m/s², hava direnci yok) kaç saniye sürerdi?

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Çekiç önce düşerdi. Hava direnci, yüzeyi geniş ve kütlesi çok küçük olan tüyün hareketini çok daha fazla etkiler; tüy yavaş düşer. Fark kütleden değil havanın etkisinden kaynaklanır.

Puanlama

Çekicin önce düşeceğini belirtmek1 puan
Farkın hava direncinden kaynaklandığını açıklamak3 puan

1.2 tam puan 3

Örnek çözüm

Hava direncinin olmadığı ortamda serbest düşen bütün cisimler, kütlelerinden bağımsız olarak aynı ivmeyle düşer; bu ivme bulunulan gök cisminin yer çekimi ivmesidir.

Puanlama

İvmenin kütleden bağımsız olduğu genellemesi3 puan

1.3 tam puan 4

Örnek çözüm

h = ½ · g · t². Ay: 1,6 = ½ · 1,6 · t² ⇒ t² = 2 ⇒ t = √2 ≈ 1,41 s. Dünya: 1,6 = ½ · 10 · t² ⇒ t² = 0,32 ⇒ t ≈ 0,57 s. İvme küçük olduğu için Ay’da düşme daha uzun sürer.

Puanlama

h = ½gt² modelini kullanmak1 puan
Ay’da t = √2 ≈ 1,41 s2 puan
Dünya’da t ≈ 0,57 s1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Düşen topun hız verileri · 8 puan

Hava direncinin ihmal edildiği bir ortamda 0,2 kg ve 1 kg kütleli iki top aynı yükseklikten serbest bırakılmış, hızları ölçülmüştür. İki topun verileri aynı çıkmıştır.

Serbest düşen topun hızları
t (s)	0	0,5	1,0	1,5	2,0
v (m/s)	0	5	10	15	20

2.14 puan
Her 0,5 saniyedeki hız değişimini bulup ivmenin sabit olup olmadığını belirleyiniz; ivmenin değerini yazınız.
2.24 puan
Hız-zaman grafiğini çiziniz ve grafiğin eğiminin neyi gösterdiğini yazınız. Kütlesi farklı iki topun verilerinin aynı çıkması neyi gösterir?

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Her 0,5 s’de hız 5 m/s artar; hız değişimleri eşit olduğundan ivme sabittir: a = 5 / 0,5 = 10 m/s², aşağı yönde.

Puanlama

Eşit hız değişimlerinden sabit ivme2 puan
a = 10 m/s² (aşağı)2 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Grafik orijinden geçen bir doğrudur; eğimi ivmeyi (10 m/s²) verir. Verilerin aynı olması ivmenin kütleye bağlı olmadığını gösterir.

Puanlama

Doğrusal hız-zaman grafiği2 puan
Eğimin ivme olduğunu belirtmek1 puan
İvmenin kütleden bağımsızlığı çıkarımı1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Yukarı atılan topun ivmesi tepe noktasında sıfır mı? · 9 puan

Bir top yerden düşey yukarı 20 m/s hızla atılıyor. Hava direnci ihmal ediliyor (g = 10 m/s²). Top yalnızca yer çekimi etkisinde hareket ettiği için yaptığı hareket bir serbest düşme hareketidir.

3.14 puan
Yukarı yönü pozitif alarak topun t = 1 s, 2 s ve 3 s’deki hızlarını (büyüklük ve yön) bulunuz.
3.25 puan
Zeynep: “Top tepe noktasında durduğu için orada ivmesi sıfırdır.” diyor. Bu önermeyi değerlendiriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 4

Örnek çözüm

v = 20 − 10t. t = 1 s: +10 m/s (yukarı); t = 2 s: 0 (tepe noktası); t = 3 s: −10 m/s (aşağı).

Puanlama

v = 20 − 10t modeli1 puan
Üç hız, yönleriyle3 puan

3.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Önerme yanlıştır. Tepe noktasında hız anlık olarak sıfırdır ama hız değişmeye devam eder (+10’dan 0’a, sonra −10’a). Topa her anda yalnızca yer çekimi kuvveti etki ettiği için ivme hareket boyunca 10 m/s², aşağı yöndedir; tepe noktasında da aynıdır.

Puanlama

Önermenin yanlış olduğunu belirtmek1 puan
Hızın sıfır olmasının ivmenin sıfır olması anlamına gelmediğini açıklamak2 puan
İvmenin her anda g, aşağı yönde olduğunu belirtmek2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soru Senaryo 2: 1 soru Senaryo 3: 1 soru Senaryo 4: 1 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Fizik Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).