11. Sınıf Fizik · 1. dönem 1. yazılı · FİZ.11.1.2
Deney verilerinden h ∝ t² ilişkisini ve g’yi bulma; hava direnci ile kütle etkisini verilerle ayırma.
Son güncelleme:
Bir bakışta
Resmî öğrenme çıktısı
Kuvvet ve hareket · Serbest Düşme
FİZ.11.1.2. Serbest düşme hareketi ile ilgili kanıt kullanabilme
Yavaş çekim videosundan g’yi bulmak · 8 puan
Öğrenciler bir bilyeyi farklı yüksekliklerden serbest bırakıp düşüşü telefonla yavaş çekimde kaydetmiş ve düşme sürelerini ölçmüştür.
| Yükseklik h (m) | 0,441 | 0,784 | 1,225 | 1,764 | 2,401 |
|---|---|---|---|---|---|
| Süre t (s) | 0,30 | 0,40 | 0,50 | 0,60 | 0,70 |
Her ölçüm için t² ve h / t² değerlerini hesaplayarak tabloyu genişletiniz.
Verileri kanıt olarak kullanarak h ile t² arasındaki ilişkiyi belirleyiniz ve yer çekimi ivmesini hesaplayınız.
1.1 tam puan 4
Örnek çözüm
| h (m) | t (s) | t² (s²) | h / t² (m/s²) |
|---|---|---|---|
| 0,441 | 0,30 | 0,09 | 4,9 |
| 0,784 | 0,40 | 0,16 | 4,9 |
| 1,225 | 0,50 | 0,25 | 4,9 |
| 1,764 | 0,60 | 0,36 | 4,9 |
| 2,401 | 0,70 | 0,49 | 4,9 |
Puanlama
1.2 tam puan 4
Örnek çözüm
h / t² her ölçümde aynıdır (4,9 m/s²); h, t² ile doğru orantılıdır. h = ½ · g · t² olduğundan ½ · g = 4,9 ⇒ g = 9,8 m/s².
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
“Ağır cisimler daha hızlı düşer” iddiasını verilerle sınama · 8 puan
Bir öğrenci grubu 1,8 m yükseklikten farklı cisimleri bırakıp düşme sürelerini ölçmüştür:
| Cisim | Kütle | Düşme süresi (s) |
|---|---|---|
| Çelik bilye | 1 kg | 0,60 |
| Plastik top | 0,1 kg | 0,61 |
| Düz kâğıt | 5 g | 1,40 |
| Buruşturulmuş kâğıt (aynı kâğıt) | 5 g | 0,62 |
Mert: “Ağır cisimler daha hızlı düşer.” iddiasındadır. Tablodaki verileri kanıt olarak kullanarak bu iddiayı değerlendiriniz.
Düz kâğıt ile buruşturulmuş kâğıdın sürelerinin farklı olmasını açıklayınız. Bu fark Mert’in iddiasını destekler mi?
2.1 tam puan 4
Örnek çözüm
İddia desteklenmez. 1 kg’lık bilye ile 0,1 kg’lık top (kütleleri 10 kat farklı) neredeyse aynı sürede (0,60 ve 0,61 s) düşmüştür; küçük fark ölçüm hatası sınırları içindedir. Hava direnci yokken 1,8 m’den düşme süresi√2 · 1,8 / 10 = 0,6 s olur; ölçümler bununla uyumludur.
Puanlama
2.2 tam puan 4
Örnek çözüm
İki kâğıdın kütlesi aynıdır; yalnızca biçimleri farklıdır. Düz kâğıdın yüzeyi geniş olduğundan hava direnci büyüktür ve yavaş düşer; buruşturulmuş kâğıt neredeyse bilye kadar hızlı düşer. Fark kütleden değil hava direncinden kaynaklandığı için Mert’in iddiasını desteklemez.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.
Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Fizik Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).