OYSS Rehber

11. Sınıf Felsefe · 1. dönem 1. yazılı · FEL.11.2.1

11. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı: Teknoloji ile İlgili Felsefi Soru ve Problemler Soruları

Anlam kaybı ve yabancılaşma, güvenlik, değerlerin tahribatı ve ahlaki eylemin imkânı; teknoloji karşıtlığı ve taraftarlığı.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
FEL.11.2.1
Bu sayfadaki soru
3
Senaryolarda bu konudan
0-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

2. ünite: teknoloji ve hayat · Teknoloji ve İnsan Hayatı Teknoloji Bağlamında Ontolojik Problemler (Ontolojik Anlam Kaybı, Yabancılaşma) Teknoloji Bağlamında Aksiyolojik Problemler (Güvenlik Sorunları, Değerlerin Tahribatı, Ahlaki Eylemin İmkânı)

FEL.11.2.1. Teknoloji ile ilgili felsefi soru ve problemleri anlayabilme

1. soru

Ekranda kaybolan zaman · 9 puan

Bir öğrenci günlüğüne şunları yazmıştır: “Akşam yemeğinde ailecek aynı masadaydık ama herkes telefonuna bakıyordu. Bir konser videosunu paylaşmak için çekerken konseri dinlemeyi unuttum. Arkadaşlarımla yüzlerce mesajlaşıyorum ama son zamanlarda kendimi hiç olmadığı kadar yalnız hissediyorum.”

  1. 1.16 puan

    Günlükte teknolojiyle ilgili hangi ontolojik problemin yaşandığını belirtiniz ve bu problemi metinden iki kanıtla açıklayınız.

  2. 1.23 puan

    Teknolojinin zaman ve mekân algımızı nasıl değiştirdiğini günlükten ya da kendi hayatınızdan bir örnekle açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Yabancılaşma (ve buna bağlı anlam kaybı): İnsan teknolojiyi kullanırken kendisine, yaşadığı ana ve diğer insanlara uzaklaşmaktadır. Kanıtlar: Aile aynı masadayken iletişim kurmaması; konseri yaşamak yerine kaydetmeye odaklanması; çok sayıda mesajlaşmaya rağmen yalnızlık hissetmesi.

Puanlama

  • Yabancılaşmayı (anlam kaybı) belirleme2 puan
  • Birinci kanıt ve açıklaması2 puan
  • İkinci kanıt ve açıklaması2 puan

1.2 tam puan 3

Örnek çözüm

Teknoloji uzaktaki insanları ve olayları anında yanımıza getirir; mekân uzaklığı önemini yitirir. Ancak bulunduğumuz yerde ve anda olmayı zorlaştırır: Aynı masadaki insanlar zihnen başka yerlerdedir; zaman ekranda fark edilmeden geçer.

Puanlama

  • Zaman ve mekân algısındaki değişimi örnekle açıklama3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Teknoloji karşıtı ve taraftarı · 10 puan

Görüş A

Teknoloji insanı makinelerin dizisine bağlar. İnsan, ürettiği araçların ihtiyaçlarına göre yaşamaya başlar; doğayı da kendini de yalnızca kullanılacak bir kaynak olarak görür.

Görüş B

Teknoloji insanı ağır işlerden kurtarmış, hastalıkları tedavi etmiş, bilgiye ulaşmayı kolaylaştırmıştır. Sorun teknolojide değil, onu nasıl kullandığımızdadır.

  1. 2.16 puan

    Görüşlerin teknoloji karşıtlığı mı taraftarlığı mı yansıttığını belirterek her birinin temel gerekçesini yazınız.

  2. 2.24 puan

    Antik Yunan’daki “tekhne” kavramını dikkate alarak Görüş B’deki “Sorun teknolojide değil, kullanımdadır.” yargısını değerlendiriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 6

Örnek çözüm

A teknoloji karşıtlığını yansıtır: Teknolojinin insanı araçlarına bağımlı kıldığını ve doğayla insanı yalnızca kaynak hâline getirdiğini savunur. B teknoloji taraftarlığını yansıtır: Teknolojinin insan hayatını kolaylaştırdığını ve iyileştirdiğini, olumsuzlukların kullanımdan kaynaklandığını savunur.

Puanlama

  • A: karşıtlık ve gerekçesi3 puan
  • B: taraftarlık ve gerekçesi3 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Tekhne, bir şeyi üretme bilgisi ve becerisidir (zanaat, sanat); amacı insan ihtiyaçlarına hizmet etmektir. Bu anlamda teknoloji bir araçtır ve iyi ya da kötü kullanılabilir; yargının haklı yanı budur. Ancak günümüz teknolojisi yalnızca araç olarak kalmayıp yaşam biçimimizi, ilişkilerimizi ve değerlerimizi de dönüştürebildiği için “tarafsız araç” olduğu varsayımı sorgulanmalıdır.

Puanlama

  • Tekhne kavramını doğru açıklama2 puan
  • Yargıyı gerekçeyle değerlendirme (haklı ve sorunlu yanları)2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Yapay zekâ ve ahlaki eylem · 10 puan

Teknolojiyle ilgili bazı durumlar aşağıda verilmiştir.

  1. I.Bir uygulamanın, kullanıcılarının konum bilgilerini izinsiz olarak reklam şirketlerine sattığı ortaya çıkmıştır.
  2. II.Sürücüsüz bir araç, kaçınılmaz bir kazada kimin zarar göreceğine yazılımındaki kurallara göre karar vermektedir.
  3. III.Bir öğrenci ödevini tamamen bir yapay zekâ uygulamasına yazdırıp kendi çalışması gibi teslim etmiştir.
  1. 3.16 puan

    Her durumu teknoloji bağlamındaki aksiyolojik problemlerle (güvenlik sorunları, değerlerin tahribatı, ahlaki eylemin imkânı) eşleştiriniz.

  2. 3.24 puan

    II. durumda “Kazanın ahlaki sorumluluğu kime aittir?” sorusuna ilişkin iki farklı görüşü gerekçeleriyle yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 6

Örnek çözüm

I. Güvenlik sorunları (kişisel verilerin korunması). II. Ahlaki eylemin imkânı. III. Değerlerin tahribatı (dürüstlük, emek).

Puanlama

  • I: güvenlik sorunları2 puan
  • II: ahlaki eylemin imkânı2 puan
  • III: değerlerin tahribatı2 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Görüş 1: Sorumluluk yazılımı tasarlayan mühendislere ve üretici şirkete aittir; çünkü aracın karar kurallarını onlar belirlemiştir. Görüş 2: Sorumluluk aracı kullanmayı seçen kişiye aittir; çünkü riski bilerek aracı trafiğe çıkarmıştır. Ayrıca makinenin ahlaki özne olup olamayacağı da tartışılır: Makine özgür irade ve bilinç taşımadığı için ahlaki sorumluluk yüklenemez.

Puanlama

  • Birinci görüş ve gerekçesi2 puan
  • İkinci görüş ve gerekçesi2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soruSenaryo 2: 1 soruSenaryo 4: 1 soruSenaryo 5: 2 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Felsefe Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).