11. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 4

Bilim ısınmanın nedenini ve sonuçlarını açıklar; ancak sorumluluğun kime ait olduğu, zararın adil paylaşılıp paylaşılmadığı ve gelecek kuşaklara karşı yükümlülüklerimiz gibi sorular değer ve adalet sorularıdır. Zarara yol açanlar ile zarar görenlerin farklı olması bir adalet problemidir.

Neden: Fosil yakıt kullanımı, ormansızlaşma ve sera gazı salımının artması. Bugün: Sıcaklık artışı, buzulların erimesi, kuraklık ve aşırı hava olaylarının sıklaşması. Gelecek: Deniz seviyesinin yükselmesi, su ve gıda kıtlığı, göçler ve biyoçeşitliliğin azalması.

Enerjiyi ve suyu tasarruflu kullanmak, toplu taşımayı ya da bisikleti tercih etmek, gereksiz tüketimden kaçınmak; çünkü bireysel tüketim alışkanlıkları toplamda sera gazı salımını etkiler ve çevre bilinci yaygınlaştıkça toplumsal değişim başlar.

Atık olarak görülen bir şey (is) yeniden kullanılarak hem kirlilik azaltılır hem de yeni bir ürün elde edilir: atığı kaynağa dönüştürme. Yapı, çevresiyle ve toplumun ihtiyaçlarıyla uyumlu, uzun ömürlü ve çok işlevli tasarlanır.

Örnek: Mümkündür; ancak doğal kaynakları yenilenme hızından fazla tüketmemek, atıkları azaltıp yeniden kullanmak ve gelecek kuşakların ihtiyaçlarını gözetmek gerekir. Geçmişteki örnekler, insan ihtiyaçlarıyla doğanın korunmasının birlikte gözetilebileceğini göstermektedir. (Karşı görüş de gerekçelendirilirse kabul edilir.)

Nehir’e göre “ihtiyaç” sabit ve nesnel bir ölçü değildir; toplumun ve teknolojinin değişmesiyle sürekli genişler. Bu yüzden ihtiyaca dayalı bir ölçü, tüketimin sınırsızca artmasını engelleyemez.

Can’ın görüşü “teknoloji her zaman tükenen kaynağın yerini alacak yeni bir kaynak bulacaktır” öncülüne dayanır. Bu öncül kesin değildir; temiz su, toprak ve canlı türleri gibi bazı kaynakların yerine yenisi konamaz ve tükenmeleri geri döndürülemez zararlara yol açar. Belirsiz bir geleceğe güvenerek bugünkü tüketimi sınırsız bırakmak sorumsuzca olabilir.

P1: Gelecek kuşaklar henüz var olmadığı için hakları yoktur. P2: Hakkı olmayan birine karşı ödevimiz olamaz. C: Gelecek kuşaklar için çevreyi korumak zorunda değiliz.

Örnek: P2’ye itiraz: Ödevlerimiz yalnızca karşımızdakinin bugün sahip olduğu haklardan doğmaz; eylemlerimizin öngörülebilir sonuçlarından da doğar. P1: Bugünkü eylemlerimiz gelecekte yaşayacak insanların yaşam koşullarını belirler. P2: Başkalarının yaşam koşullarını öngörülebilir biçimde bozan eylemlerden kaçınmak ödevimizdir. C: O hâlde gelecek kuşaklar için çevreyi korumakla yükümlüyüz.

Örnek: Sorun, ekonomik kalkınma ile doğanın korunması arasında hangisine öncelik verileceğidir. Çevre merkezci etiğe göre kent ormanı kuşlar, ağaçlar, toprak ve insanlardan oluşan bir bütündür ve bu bütünün dengesini bozan bir eylem yanlıştır. İş imkânı önemlidir; ancak alışveriş merkezi başka bir yere kurulabilirken kesilen orman kısa sürede geri getirilemez. Bu nedenle ormanın korunması ve projenin daha az zarar verecek bir alana taşınması gerektiğini düşünüyorum. (Karşı görüş de tutarlı biçimde gerekçelendirilirse kabul edilir.)

Yabancılaşma (ve buna bağlı anlam kaybı): İnsan teknolojiyi kullanırken kendisine, yaşadığı ana ve diğer insanlara uzaklaşmaktadır. Kanıtlar: Aile aynı masadayken iletişim kurmaması; konseri yaşamak yerine kaydetmeye odaklanması; çok sayıda mesajlaşmaya rağmen yalnızlık hissetmesi.

Teknoloji uzaktaki insanları ve olayları anında yanımıza getirir; mekân uzaklığı önemini yitirir. Ancak bulunduğumuz yerde ve anda olmayı zorlaştırır: Aynı masadaki insanlar zihnen başka yerlerdedir; zaman ekranda fark edilmeden geçer.