OYSS Rehber

11. Sınıf Felsefe · 1. dönem 1. yazılı · FEL.11.1.2

11. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı: Çevre Sorunları ve Çevre Etiği Soruları

İnsan merkezci, canlı merkezci ve çevre merkezci etik; argümanları çözümleme ve gerekçeli görüş oluşturma.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
FEL.11.1.2
Bu sayfadaki soru
4
Senaryolarda bu konudan
2-3 soru

Resmî öğrenme çıktısı

1. ünite: çevre sorunları ve felsefe · Çevre ve İnsan İlişkisi Çevre Etiği (İnsan Merkezci Etik, Canlı Merkezci Etik, Çevre Merkezci Etik)

FEL.11.1.2. Çevre sorunlarıyla ilgili felsefi düşünce ortaya koyabilme

1. soru

Üç çevre etiği yaklaşımı · 12 puan

Görüş A

Hayvanlara karşı zalim olan insan, insanlara karşı da katılaşır. Bu yüzden hayvanlara iyi davranmak insanın insana karşı ödevidir.

Kant’ın Etik Dersleri’nden uyarlanmıştır.

Görüş B

Yaşamı korumak ve geliştirmek iyidir; yaşamı yok etmek ve engellemek kötüdür. Her canlı, yaşama isteği taşıdığı için saygıyı hak eder.

Albert Schweitzer’in “yaşama saygı” ilkesinden uyarlanmıştır.

Görüş C

Bir şey, canlı ve cansız varlıkların oluşturduğu topluluğun bütünlüğünü, dengesini ve güzelliğini korumaya yöneldiğinde doğrudur; aksi yöndeyse yanlıştır.

Aldo Leopold, Bir Kum Ülkesi Almanağı’ndan uyarlanmıştır.
  1. 1.16 puan

    Her görüşün hangi çevre etiği yaklaşımını yansıttığını yazınız ve ahlaki değerin kime ya da neye verildiğini belirtiniz.

  2. 1.26 puan

    Bir sulak alanı kurutup tarım arazisine dönüştürme projesinin her yaklaşıma göre nasıl değerlendirilebileceğini açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Çevre etiği yaklaşımları
GörüşYaklaşımAhlaki değer verilen
Aİnsan merkezci etikYalnızca insan; doğaya ve hayvanlara ancak insan için önemli oldukları ölçüde değer verilir.
BCanlı merkezci etikTek tek bütün canlılar; her canlının yaşamı kendi başına değerlidir.
CÇevre merkezci etikCanlı ve cansız unsurlarıyla ekosistemin bütünü.

Puanlama

  • A: insan merkezci ve değerin insanda olması2 puan
  • B: canlı merkezci ve değerin her canlıda olması2 puan
  • C: çevre merkezci ve değerin ekosistemin bütününde olması2 puan

1.2 tam puan 6

Örnek çözüm

A: Projenin insanlara sağlayacağı yararlarla (gıda üretimi) zararları (içme suyu kaybı, iklim etkisi, gelecek kuşakların kaybı) tartılır; insanlar için zararlıysa reddedilir. B: Sulak alanda yaşayan çok sayıda canlının ölümüne yol açacağı için yanlıştır. C: Sulak alan bütün bir ekosistemin dengesini sağladığından, dengeyi bozacak proje yanlıştır.

Puanlama

  • A’ya göre değerlendirme (insan yararı ölçütü)2 puan
  • B’ye göre değerlendirme (canlıların yaşamı)2 puan
  • C’ye göre değerlendirme (ekosistemin bütünlüğü)2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Yaklaşımların güçlü ve zayıf yanları · 9 puan

Bir köyün çevresinde kurtların sürülere saldırması üzerine köylüler kurtların avlanmasını istemiştir. Yaban hayatı uzmanları ise kurtların yok edilmesi hâlinde yaban domuzlarının çoğalarak tarlalara daha büyük zarar verebileceğini belirtmiştir.

  1. 2.15 puan

    Bu sorunda canlı merkezci etik ile çevre merkezci etiğin farklı sonuçlara varabileceği bir noktayı açıklayınız.

  2. 2.24 puan

    İnsan merkezci etiğin bu sorundaki güçlü ve zayıf birer yanını yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 5

Örnek çözüm

Canlı merkezci etik her bir canlının yaşamını değerli gördüğü için hem kurtların hem de onların avladığı hayvanların öldürülmesine karşı çıkar; tek tek canlılar arasında seçim yapmakta zorlanır. Çevre merkezci etik ise ekosistemin dengesini öne çıkarır; kurtların doğal yırtıcı olarak dengeyi koruduğunu, avlanmalarının dengeyi bozacağını savunur; denge gerektirirse bazı bireylerin yaşamını ikinci plana koyabilir.

Puanlama

  • Canlı merkezci yaklaşımın bireysel yaşamı esas alması2 puan
  • Çevre merkezci yaklaşımın ekosistem dengesini esas alması2 puan
  • İki yaklaşımın ayrıştığı noktayı belirtme1 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Güçlü yan: Köylülerin geçimini ve güvenliğini dikkate alır; insanların ihtiyaçlarını görmezden gelmez, uygulanabilir çözümler arar. Zayıf yan: Kurtlara yalnızca insana verdiği zarar ya da yarar açısından baktığı için ekosistemin uzun vadeli dengesini ve canlıların kendi değerini göz ardı edebilir.

Puanlama

  • Güçlü yan2 puan
  • Zayıf yan2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Bir argümanı çözümleme · 9 puan

“Gelecek kuşaklar henüz var olmadığı için hakları da yoktur. Hakkı olmayan birine karşı ödevimiz olamaz. O hâlde gelecek kuşaklar için çevreyi korumak zorunda değiliz.”

  1. 3.13 puan

    Argümanı öncül (P) ve sonuç (C) bileşenlerine ayırınız.

  2. 3.26 puan

    Öncüllerden birine itiraz ederek bu argümana karşı kendi argümanınızı oluşturunuz.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 3

Örnek çözüm

P1: Gelecek kuşaklar henüz var olmadığı için hakları yoktur. P2: Hakkı olmayan birine karşı ödevimiz olamaz. C: Gelecek kuşaklar için çevreyi korumak zorunda değiliz.

Puanlama

  • İki öncülü doğru ayırma2 puan
  • Sonucu doğru belirtme1 puan

3.2 tam puan 6

Örnek çözüm

Örnek: P2’ye itiraz: Ödevlerimiz yalnızca karşımızdakinin bugün sahip olduğu haklardan doğmaz; eylemlerimizin öngörülebilir sonuçlarından da doğar. P1: Bugünkü eylemlerimiz gelecekte yaşayacak insanların yaşam koşullarını belirler. P2: Başkalarının yaşam koşullarını öngörülebilir biçimde bozan eylemlerden kaçınmak ödevimizdir. C: O hâlde gelecek kuşaklar için çevreyi korumakla yükümlüyüz.

Puanlama

  • Hangi öncüle itiraz edildiğini belirtme1 puan
  • İtirazın gerekçesi2 puan
  • Öncülleri ve sonucu tutarlı karşı argüman3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

4. soru

Kısa bir felsefi metin · 8 puan

Bir şehirde yeni bir alışveriş merkezi için kent ormanının bir bölümünün kesilmesi planlanmaktadır. Belediye, projenin iş imkânı sağlayacağını; mahalle sakinleri ise ormanın şehrin “nefes alacağı” tek yer olduğunu ve kuşların yuvası olduğunu söylemektedir.

  1. 48 puan

    Bu çevre sorununa ilişkin, problemi tanımlayan, en az bir çevre etiği yaklaşımına dayanan ve görüşünüzü gerekçelendiren kısa bir felsefi metin (bir paragraf) yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

4 tam puan 8

Örnek çözüm

Örnek: Sorun, ekonomik kalkınma ile doğanın korunması arasında hangisine öncelik verileceğidir. Çevre merkezci etiğe göre kent ormanı kuşlar, ağaçlar, toprak ve insanlardan oluşan bir bütündür ve bu bütünün dengesini bozan bir eylem yanlıştır. İş imkânı önemlidir; ancak alışveriş merkezi başka bir yere kurulabilirken kesilen orman kısa sürede geri getirilemez. Bu nedenle ormanın korunması ve projenin daha az zarar verecek bir alana taşınması gerektiğini düşünüyorum. (Karşı görüş de tutarlı biçimde gerekçelendirilirse kabul edilir.)

Puanlama

  • Problemi açıkça tanımlama2 puan
  • Bir çevre etiği yaklaşımını doğru kullanma2 puan
  • Açık bir görüş ve tutarlı gerekçe3 puan
  • Karşı görüşü dikkate alma ve felsefi terimleri doğru kullanma1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soruSenaryo 2: 3 soruSenaryo 3: 3 soruSenaryo 4: 2 soruSenaryo 5: 3 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Felsefe Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).