OYSS Rehber

11. Sınıf Felsefe · 1. dönem 1. yazılı · FEL.11.1.1

11. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı: Çevre ile İlgili Felsefi Soru ve Problemler Soruları

Doğanın değeri, insanın sorumluluğu ve tüketimin ölçüsü gibi sorular; çevre tahribatı, kirlilik ve küresel ısınma problemleri.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
FEL.11.1.1
Bu sayfadaki soru
4
Senaryolarda bu konudan
2-3 soru

Resmî öğrenme çıktısı

1. ünite: çevre sorunları ve felsefe · Çevre ve İnsan İlişkisi Çevre Etiği (İnsan Merkezci Etik, Canlı Merkezci Etik, Çevre Merkezci Etik)

FEL.11.1.1. Çevre ile ilgili felsefi soru ve problemleri anlayabilme

1. soru

Doğanın efendisi mi? · 10 puan

Görüş A

Doğanın işleyişini bilerek kendimizi doğanın efendisi ve sahibi yapabiliriz.

Descartes, Yöntem Üzerine Konuşma’dan uyarlanmıştır.

Görüş B

Bir ormanın kesilip yerine fabrika kurulduğu bir vadide, yıllar sonra dereler kurumuş, toprak kaymaya başlamış ve vadide yaşayan insanlar başka yerlere göç etmek zorunda kalmıştır.

  1. 1.16 puan

    Görüş A’daki insan-doğa ilişkisi anlayışını açıklayınız ve bu anlayışın Görüş B’deki gibi sonuçlara nasıl yol açabileceğini yorumlayınız.

  2. 1.24 puan

    Görüş B’deki duruma ilişkin iki felsefi soru yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Görüş A’da doğa, insanın bilgiyle denetleyip kendi amaçları için kullanabileceği bir nesne olarak görülür; insan doğanın üstündedir. Doğa yalnızca kullanılacak bir kaynak sayıldığında sınırsız tüketim meşru görülür; Görüş B’deki gibi ormanların yok edilmesi, suyun ve toprağın kaybedilmesi sonunda insanın kendi yaşam alanını da tahrip eder.

Puanlama

  • A’da doğanın insanın denetimindeki bir nesne olarak görüldüğünü açıklama3 puan
  • Bu anlayışın tahribata ve insanın kendine zarar vermesine yol açtığını yorumlama3 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

“Doğanın, insana sağladığı yararlardan bağımsız olarak kendi başına bir değeri var mıdır?”, “İnsanın doğal kaynakları kullanmasının ölçüsü ne olmalıdır?”, “Gelecek kuşaklara karşı ahlaki bir sorumluluğumuz var mıdır?”

Puanlama

  • Birinci felsefi soru2 puan
  • İkinci felsefi soru2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Küresel ısınma ve sorumluluk · 11 puan

Bilim insanları, fosil yakıtların yakılmasıyla atmosferdeki karbondioksit miktarının arttığını ve bunun küresel ısınmaya yol açtığını belirtmektedir. Sera gazlarının büyük bölümünü sanayileşmiş ülkeler salmaktadır; buna karşın kuraklık, deniz seviyesinin yükselmesi ve aşırı hava olaylarından en çok etkilenenler arasında sera gazı salımı az olan yoksul ülkeler ve gelecek kuşaklar bulunmaktadır.

  1. 2.15 puan

    Metinden hareketle küresel ısınmanın neden yalnızca bilimsel değil, aynı zamanda felsefi (etik) bir problem olduğunu açıklayınız.

  2. 2.24 puan

    Küresel ısınma problemini nedenleri, bugünkü boyutu ve gelecekteki olası etkileri bakımından neden-sonuç ilişkisi içinde özetleyiniz.

  3. 2.32 puan

    Bir lise öğrencisinin bu probleme karşı üstlenebileceği bir sorumluluğu gerekçesiyle yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 5

Örnek çözüm

Bilim ısınmanın nedenini ve sonuçlarını açıklar; ancak sorumluluğun kime ait olduğu, zararın adil paylaşılıp paylaşılmadığı ve gelecek kuşaklara karşı yükümlülüklerimiz gibi sorular değer ve adalet sorularıdır. Zarara yol açanlar ile zarar görenlerin farklı olması bir adalet problemidir.

Puanlama

  • Bilimin nedeni açıkladığını, sorumluluk sorusunun etik olduğunu belirtme2 puan
  • Zarar verenle zarar görenin farklı olmasını adalet problemi olarak açıklama3 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Neden: Fosil yakıt kullanımı, ormansızlaşma ve sera gazı salımının artması. Bugün: Sıcaklık artışı, buzulların erimesi, kuraklık ve aşırı hava olaylarının sıklaşması. Gelecek: Deniz seviyesinin yükselmesi, su ve gıda kıtlığı, göçler ve biyoçeşitliliğin azalması.

Puanlama

  • Nedenler1 puan
  • Bugünkü boyutu1 puan
  • Gelecekteki olası etkiler2 puan

2.3 tam puan 2

Örnek çözüm

Enerjiyi ve suyu tasarruflu kullanmak, toplu taşımayı ya da bisikleti tercih etmek, gereksiz tüketimden kaçınmak; çünkü bireysel tüketim alışkanlıkları toplamda sera gazı salımını etkiler ve çevre bilinci yaygınlaştıkça toplumsal değişim başlar.

Puanlama

  • Uygun sorumluluk ve gerekçesi2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Süleymaniye ve sürdürülebilirlik · 10 puan

Mimar Sinan’ın eserlerinde yapının çevresiyle uyumuna önem verildiği bilinir. Süleymaniye Camii’nde, kandillerden çıkan isin hava akımıyla bir odada toplandığı ve bu isin mürekkep yapımında kullanıldığı aktarılır. Külliyeler; cami, medrese, darüşşifa, imaret ve hamam gibi yapılarla toplumun farklı ihtiyaçlarını bir arada karşılayacak biçimde tasarlanmıştır.

  1. 3.16 puan

    Metinden hareketle sürdürülebilir mimarinin iki özelliğine ilişkin çıkarım yapınız.

  2. 3.24 puan

    “Sürdürülebilir bir çevre mümkün müdür?” sorusuna gerekçeli bir cevap yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Atık olarak görülen bir şey (is) yeniden kullanılarak hem kirlilik azaltılır hem de yeni bir ürün elde edilir: atığı kaynağa dönüştürme. Yapı, çevresiyle ve toplumun ihtiyaçlarıyla uyumlu, uzun ömürlü ve çok işlevli tasarlanır.

Puanlama

  • Atığın yeniden değerlendirilmesi3 puan
  • Çevreyle uyum, çok işlevlilik ya da uzun ömürlülük3 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Örnek: Mümkündür; ancak doğal kaynakları yenilenme hızından fazla tüketmemek, atıkları azaltıp yeniden kullanmak ve gelecek kuşakların ihtiyaçlarını gözetmek gerekir. Geçmişteki örnekler, insan ihtiyaçlarıyla doğanın korunmasının birlikte gözetilebileceğini göstermektedir. (Karşı görüş de gerekçelendirilirse kabul edilir.)

Puanlama

  • Açık bir görüş1 puan
  • Görüşü destekleyen tutarlı gerekçe3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

4. soru

Tüketimin ölçüsü · 8 puan

Bir sınıfta “İnsanın doğal kaynakları tüketmesinin ölçüsü nedir?” sorusu tartışılmış, öğrenciler şu görüşleri ileri sürmüştür.

  1. I.Arda: “Ölçü, insanın ihtiyacıdır. İhtiyacımız kadar tüketirsek doğaya zarar vermeyiz.”
  2. II.Nehir: “İhtiyaç sürekli değişir; dün lüks olan bugün ihtiyaç sayılıyor. Ölçü, doğanın kendini yenileme hızı olmalı.”
  3. III.Can: “Teknoloji ilerledikçe yeni kaynaklar bulunur; tüketimi sınırlamaya gerek yok.”
  1. 4.13 puan

    Nehir’in Arda’ya yönelttiği eleştiriyi açıklayınız.

  2. 4.25 puan

    Can’ın görüşünü bir öncülünü sorgulayarak değerlendiriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

4.1 tam puan 3

Örnek çözüm

Nehir’e göre “ihtiyaç” sabit ve nesnel bir ölçü değildir; toplumun ve teknolojinin değişmesiyle sürekli genişler. Bu yüzden ihtiyaca dayalı bir ölçü, tüketimin sınırsızca artmasını engelleyemez.

Puanlama

  • İhtiyacın değişken olduğu ve ölçü olamayacağı eleştirisi3 puan

4.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Can’ın görüşü “teknoloji her zaman tükenen kaynağın yerini alacak yeni bir kaynak bulacaktır” öncülüne dayanır. Bu öncül kesin değildir; temiz su, toprak ve canlı türleri gibi bazı kaynakların yerine yenisi konamaz ve tükenmeleri geri döndürülemez zararlara yol açar. Belirsiz bir geleceğe güvenerek bugünkü tüketimi sınırsız bırakmak sorumsuzca olabilir.

Puanlama

  • Gizli öncülü belirleme2 puan
  • Öncülün sorunlu olduğunu gerekçeyle gösterme3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soruSenaryo 2: 2 soruSenaryo 3: 3 soruSenaryo 4: 3 soruSenaryo 5: 3 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Felsefe Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).