OYSS Rehber

11. Sınıf Tarih · 1. dönem 1. yazılı · TAR.11.1.1

11. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı: Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri Soruları

II. Viyana Kuşatması, Karlofça, Prut, Pasarofça, Belgrad ve Küçük Kaynarca antlaşmalarının sonuçlarını karşılaştırma ve değerlendirme.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
TAR.11.1.1
Bu sayfadaki soru
4
Senaryolarda bu konudan
1-3 soru

Resmî öğrenme çıktısı

1. ünite: değişen dünyada osmanlı (1683-1789) · Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 Yılları Arasındaki Siyasi ve Askerî Mücadeleleri

TAR.11.1.1. Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 yılları arasındaki siyasi ve askerî mücadelelerini sonuçları açısından değerlendirebilme

1. soru

Antlaşmalar tarih şeridinde · 13 puan

Aşağıdaki tarih şeridinde Osmanlı Devleti’nin 1683-1789 yılları arasındaki bazı siyasi ve askerî gelişmeleri gösterilmiştir.

  1. 1683II. Viyana Kuşatması
  2. 1699A
  3. 1711Prut Antlaşması
  4. 1718B
  5. 1739C
  6. 1774Küçük Kaynarca Antlaşması
  1. 1.19 puan

    A, B ve C ile gösterilen antlaşmaların adlarını ve her birinin Osmanlı Devleti açısından bir sonucunu yazınız.

  2. 1.24 puan

    Tarih şeridindeki gelişmelerden Osmanlı Devleti’nin kazançlı çıktığı ikisini belirleyerek kazanımlarını yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 9

Örnek çözüm

A: Karlofça Antlaşması (1699); Osmanlı Devleti ilk kez büyük toprak kaybına uğramıştır (Macaristan ve Erdel Avusturya’ya, Mora Venedik’e, Podolya Lehistan’a bırakılmıştır). B: Pasarofça Antlaşması (1718); Belgrad Avusturya’ya bırakılmıştır. C: Belgrad Antlaşması (1739); Belgrad geri alınmıştır.

Puanlama

  • A: Karlofça1 puan
  • Karlofça’nın sonucu (ilk büyük toprak kaybı)2 puan
  • B: Pasarofça1 puan
  • Pasarofça’nın sonucu (Belgrad’ın kaybı)2 puan
  • C: Belgrad1 puan
  • Belgrad’ın sonucu (Belgrad’ın geri alınması)2 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Prut Antlaşması (1711): Rusya’ya karşı kazanılan savaş sonunda Azak Kalesi geri alınmıştır. Belgrad Antlaşması (1739): Belgrad Avusturya’dan geri alınmıştır.

Puanlama

  • Prut ve kazanımı (Azak’ın geri alınması)2 puan
  • Belgrad ve kazanımı (Belgrad’ın geri alınması)2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Karlofça ve Küçük Kaynarca · 10 puan

Kaynak A

II. Viyana Kuşatması’nın başarısızlığından sonra Avusturya, Lehistan, Venedik ve daha sonra Rusya, Osmanlı Devleti’ne karşı birleşti. Yıllar süren savaşlar 1699’da Karlofça Antlaşması ile sona erdi. Osmanlı Devleti ilk kez bu ölçüde geniş toprakları bir antlaşmayla bıraktı ve Orta Avrupa’daki ilerleyişi durdu.

Kaynak B

1774’te imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım Osmanlı Devleti’nden ayrılarak bağımsız oldu; ancak padişahın halife sıfatıyla Kırım Müslümanlarının dinî lideri olduğu kabul edildi. Rusya, Karadeniz’de ticaret gemisi bulundurma hakkı elde etti. Osmanlı Devleti Rusya’ya savaş tazminatı ödemeyi kabul etti.

  1. 2.16 puan

    Kaynaklara göre iki antlaşmanın sonuçlarını siyasi ve askerî açılardan karşılaştırarak bir benzerlik ve bir farklılık yazınız.

  2. 2.24 puan

    Kaynak B’deki “halife sıfatıyla dinî lider” maddesinin Osmanlı Devleti’nin diplomasisinde ne anlama geldiğini yorumlayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Benzerlik: Her iki antlaşmada da Osmanlı Devleti toprak kaybetmiş ve güç kaybı belirginleşmiştir. Farklılık: Karlofça’da asıl kayıp Orta Avrupa’da Avusturya ve müttefiklerine karşı yaşanmış, Batı’daki ilerleme durmuştur; Küçük Kaynarca’da ise kayıp Rusya’ya karşı Karadeniz’in kuzeyinde yaşanmış, ilk kez Müslüman nüfusun yoğun olduğu bir toprak (Kırım) elden çıkmış ve Karadeniz Türk gölü olmaktan çıkmıştır.

Puanlama

  • Geçerli bir benzerlik (toprak kaybı / güç kaybı)3 puan
  • Geçerli bir farklılık (karşı taraf, bölge ya da Müslüman nüfuslu toprak kaybı)3 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Osmanlı Devleti siyasi olarak kaybettiği Kırım üzerinde halifelik yoluyla dinî bir bağ kurmaya çalışmıştır. Askerî gücün azaldığı bir dönemde halifelik, dış politikada kullanılan bir araç (siyasi bir koz) hâline gelmiştir.

Puanlama

  • Kırım’la dinî bağın korunmaya çalışıldığını belirtme2 puan
  • Halifeliğin dış politikada araç olarak kullanılmaya başlandığı yorumu2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Hangi gelişme daha çok güç kaybettirdi? · 10 puan

Bir sınıfta “1683-1789 yılları arasındaki gelişmelerden hangisi Osmanlı Devleti’ne daha fazla güç kaybettirmiştir?” sorusu tartışılmaktadır.

  1. I.Ece: “Bence II. Viyana Kuşatması. Bu başarısızlıktan sonra Avrupa devletleri Osmanlı’ya karşı birleşti ve geri çekilme dönemi başladı.”
  2. II.Kerem: “Bence Karlofça Antlaşması. Osmanlı Devleti ilk kez büyük topraklar kaybetti.”
  3. III.Zeynep: “Bence Küçük Kaynarca Antlaşması. Kırım’ın kaybı Karadeniz’deki Osmanlı hâkimiyetini sona erdirdi ve Rusya’nın güneye inmesinin yolunu açtı.”
  1. 3.16 puan

    Öğrencilerden birinin görüşünü seçerek bu görüşü destekleyen iki kanıt yazınız.

  2. 3.24 puan

    Üç öğrencinin görüşleri arasında nasıl bir neden-sonuç ilişkisi kurulabileceğini açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Örnek (Zeynep): Küçük Kaynarca ile Müslüman nüfusun yoğun olduğu Kırım ilk kez elden çıkmış, bu durum 1783’te Kırım’ın Rusya’ya katılmasına zemin hazırlamıştır; Rusya Karadeniz’de ticaret hakkı elde ederek Karadeniz’in Türk gölü olma özelliğini sona erdirmiştir; Osmanlı savaş tazminatı ödemeyi kabul etmiştir. Ece ya da Kerem’in görüşü de tarihsel olgularla desteklenirse kabul edilir (Kutsal İttifak’ın kurulması, Macaristan’ın kaybı vb.).

Puanlama

  • Seçilen görüşe uygun birinci tarihsel kanıt3 puan
  • Seçilen görüşe uygun ikinci tarihsel kanıt3 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

II. Viyana Kuşatması’nın başarısızlığı, Avrupa devletlerinin birleşerek saldırmasına ve uzun savaşlara yol açmış; bu savaşlar Karlofça’daki toprak kayıplarıyla sonuçlanmıştır. Güç kaybı XVIII. yüzyıl boyunca sürmüş ve Küçük Kaynarca’daki ağır sonuçlara ulaşmıştır. Yani görüşlerde geçen gelişmeler birbirini izleyen bir sürecin halkalarıdır.

Puanlama

  • Viyana bozgununun Karlofça’ya giden savaşlara yol açtığını açıklama2 puan
  • Sürecin Küçük Kaynarca’ya uzandığını, gelişmelerin bir süreç olduğunu belirtme2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

4. soru

Belgrad Antlaşması ve Fransa · 9 puan

1739’da Avusturya ve Rusya ile yapılan savaşlar, Fransa’nın arabuluculuğuyla imzalanan Belgrad Antlaşması ile sona erdi. Osmanlı Devleti Belgrad’ı geri aldı. Fransa’nın bu desteğine karşılık 1740’ta Fransızlara verilen kapitülasyonlar, padişah değişse de geçerli kalacak şekilde sürekli hâle getirildi.

  1. 4.16 puan

    Belgrad Antlaşması’nın Osmanlı Devleti için kısa vadede olumlu, uzun vadede olumsuz birer sonucunu metinden hareketle açıklayınız.

  2. 4.23 puan

    Osmanlı Devleti’nin bir anlaşmazlığı çözmek için başka bir devletin arabuluculuğuna başvurmasını dönemin güç dengeleri açısından yorumlayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

4.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Kısa vadede olumlu: Belgrad geri alınmış, Avusturya’ya karşı kayıplar kısmen telafi edilmiştir. Uzun vadede olumsuz: Kapitülasyonların sürekli hâle getirilmesi, ticari ayrıcalıkların kalıcı olmasına yol açmış; Avrupa mallarına karşı yerli üretimin zarar görmesine ve Osmanlı ekonomisinin dışa bağımlı hâle gelmesine zemin hazırlamıştır.

Puanlama

  • Kısa vadede olumlu sonuç (Belgrad’ın geri alınması)3 puan
  • Uzun vadede olumsuz sonuç (kapitülasyonların sürekli olması, ekonomiye etkisi)3 puan

4.2 tam puan 3

Örnek çözüm

Osmanlı Devleti artık savaşları tek başına askerî güçle sonuçlandıramamakta, sorunlarını diplomasi ve Avrupa devletleri arasındaki dengelerden yararlanarak çözmeye çalışmaktadır. Bu, askerî üstünlüğün kaybedildiğini gösterir.

Puanlama

  • Askerî üstünlüğün kaybolduğu, diplomasiye önem verildiği yorumu3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soruSenaryo 2: 2 soruSenaryo 3: 2 soruSenaryo 4: 2 soruSenaryo 5: 3 soruSenaryo 6: 3 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Tarih Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).