10. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 3

1099’da Haçlılar şehrin sivil halkını katletmiştir. 1187’de Selahaddin Eyyubi ise teslim olan halka can güvencesi vermiş, fidye karşılığında ayrılmalarına izin vermiş ve fidye ödeyemeyen birçok kişiyi serbest bırakarak merhametli davranmıştır.

Kudüs’ün Müslümanlarca geri alınması üzerine Avrupa’da yeni bir sefer (III. Haçlı Seferi) düzenlenmiştir; ancak bu sefer Kudüs’ü geri almayı başaramamıştır. Hıttin, Haçlıların Doğu’daki gücünü büyük ölçüde sarsmıştır.

Ülkenin hanedan üyelerinin ortak malı sayılması (ülüş/veraset anlayışı) süreklilik gösteren gelenektir. İslamiyet öncesinde de Göktürklerde ve Hunlarda hanedan üyeleri ülkenin bir bölümünü yönetmiş; hükümdarın ölümünden sonra taht kavgaları yaşanmıştır.

Hanedanın her erkek üyesi tahtta hak sahibi olduğu için hükümdar ölünce taht kavgaları çıkmıştır (neden). Bu kavgalar merkezî otoriteyi zayıflatmış, eyaletlerdeki melik, vali ve atabeyler fırsat bulup merkezden kopmaya başlamış, sonunda devlet parçalanmıştır (sonuç).

Süreklilik: Yönetme yetkisinin ilahî bir kaynaktan geldiği inancı (kut anlayışı); taht, tuğ, kös, sancak gibi alametlerin kullanılması; han unvanının kullanılması; devlet işlerinin bir kurulda görüşülmesi. Değişim: Sultan unvanının kullanılması; halife onayının alınması; hutbe okutma ve sikke bastırmanın hükümdarlık alameti olması; toyun yerini divanın alması.

Türklerin İslamiyet’i kabul etmesi ve İslam devlet geleneğinden etkilenmesi (hutbe, sikke, halife onayı); İslam dünyasında siyasi meşruiyet kazanma ihtiyacı (sultan unvanı); geniş topraklarda daha gelişmiş bir bürokrasiye ihtiyaç duyulması (divan).

Meslek eğitimini çıraklık-kalfalık-ustalık düzeniyle sağlayarak nitelikli üreticiler yetiştirmiş, üretimin sürekliliğini sağlamıştır. Kalite ve fiyat denetimi yaparak tüketiciyi korumuş, haksız rekabeti önlemiş ve şehir ekonomisine güveni artırmıştır.

Dürüstlük ve yardımlaşma (ya da cömertlik, konukseverlik). Dürüst üretim alışverişte güveni artırmış; yardımlaşma ve konukseverlik toplumda dayanışmayı güçlendirmiş, şehirde yaşayan farklı kesimlerin bir arada yaşamasını kolaylaştırmıştır.

Örnek: “Ahilik teşkilatının yaygınlaştığı şehirlerde çarşılar nasıl düzenlenmişti?”, “Ahi zaviyeleri şehirlere gelen tüccar ve yolcuların konaklamasını nasıl etkiledi?”, “Ahilik, köyden şehre gelen Türkmenlerin şehir hayatına uyumunu nasıl kolaylaştırdı?”

Hayvancılık, otlakları izleyerek yaylak ile kışlak arasında mevsimlik göç etmeyi gerektirmiştir; bu yüzden konargöçer bir yerleşme biçimi ortaya çıkmıştır. Kışlaklarda tarıma başlanması ise toprağa bağlanmayı gerektirmiş ve kalıcı köylerin kurulmasını sağlamıştır.

Köy adları ile boy ve oba adlarının eşleşmesi, hangi Türk topluluklarının Anadolu’nun nerelerine yerleştiğini gösterir. Bu da Türkmenlerin Anadolu’ya kalıcı olarak yerleştiğinin kanıtıdır.

Üniversitenin yayımladığı makale daha güvenilirdir: Yazarı ve kurumu bellidir, bilimsel yöntemle hazırlanır, kaynak gösterir ve yayımlanmadan önce denetlenir. Kişisel sosyal medya hesabındaki bilginin kaynağı ve doğruluğu çoğunlukla denetlenemez.

Hizmet: Vakıflar sağlık (darüşşifa), eğitim (medrese) ve sosyal yardım (imaret) gibi hizmetleri devlet hazinesine yük olmadan sürekli olarak sağlamıştır. Yerleşme: Vakıf yapılarının çevresinde yeni mahalleler kurulmuş, şehir bu yapıların etrafında büyümüştür.

Çarşıdaki dükkânların kirası vakıflara gelir olarak bağlandığı için ticaret ne kadar canlı olursa vakıfların geliri de o kadar artar; bu gelirle cami, medrese ve darüşşifa gibi yapılar ayakta kalır. Ticaret ile sosyal hizmetler birbirini besler.