OYSS Rehber

10. Sınıf Tarih · 1. dönem 1. yazılı · TAR.10.1.1

10. Sınıf Tarih 1. Dönem 1. Yazılı: 1040-1299 Yılları Arasındaki Önemli Askerî Mücadeleler Soruları

Dandanakan’dan Kösedağ’a savaşları tarih şeridinde sıralama, özelliklerini belirleme ve etkilerini benzerlik ve farklılıklarıyla karşılaştırma.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
TAR.10.1.1
Bu sayfadaki soru
4
Senaryolarda bu konudan
1-3 soru

Resmî öğrenme çıktısı

1. ünite: türkistan’dan türkiye’ye (1040-1299) · Türkistan’dan Türkiye’ye Uzanan Süreçte Meydana Gelen Önemli Askerî Mücadeleler

TAR.10.1.1. Türkistan’dan Türkiye’ye uzanan süreçte 1040-1299 yılları arasında meydana gelen önemli askerî mücadelelerin Türk tarihinin seyrine etkilerini karşılaştırabilme

1. soru

Tarih şeridinde savaşlar · 14 puan

Aşağıda 1040-1299 yılları arasında Türk tarihinin seyrini etkileyen bazı askerî mücadeleler karışık olarak verilmiştir.

Kösedağ Savaşı · Malazgirt Savaşı · Hıttin Muharebesi · Dandanakan Savaşı · Miryokefalon Savaşı

  1. 1040I
  2. 1048Pasinler Savaşı
  3. 1071II
  4. 1096I. Haçlı Seferi başlar
  5. 1176III
  6. 1187IV
  7. 1243V
  1. 1.15 puan

    Verilen savaşları tarih şeridindeki boşluklara (I-V) yerleştiriniz.

  2. 1.25 puan

    Tarih şeridindeki savaşları Türk ve Müslüman devletlerin karşısındaki güce göre gruplandırınız.

  3. 1.34 puan

    Dandanakan ve Kösedağ savaşlarının Türk devletlerine etkilerini karşılaştırarak birer farklılık yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 5

Örnek çözüm

I. Dandanakan Savaşı (1040). II. Malazgirt Savaşı (1071). III. Miryokefalon Savaşı (1176). IV. Hıttin Muharebesi (1187). V. Kösedağ Savaşı (1243).

Puanlama

  • I: Dandanakan1 puan
  • II: Malazgirt1 puan
  • III: Miryokefalon1 puan
  • IV: Hıttin1 puan
  • V: Kösedağ1 puan

1.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Gaznelilere karşı: Dandanakan. Doğu Roma (Bizans) ile: Pasinler (Bizans-Gürcü ordusuna karşı), Malazgirt, Miryokefalon. Haçlılara karşı: Haçlı Seferleri ve Hıttin Muharebesi. Moğollara karşı: Kösedağ.

Puanlama

  • Dandanakan: Gazneliler1 puan
  • Pasinler, Malazgirt, Miryokefalon: Doğu Roma (Bizans)2 puan
  • Hıttin: Haçlılar1 puan
  • Kösedağ: Moğollar1 puan

1.3 tam puan 4

Örnek çözüm

Dandanakan Savaşı’nı kazanan Selçuklular Horasan’a hâkim olmuş, Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluşu kesinleşmiştir; savaş bir devletin kurulmasını sağlamıştır. Kösedağ Savaşı’nı kaybeden Türkiye Selçukluları ise Moğol egemenliğine girmiş, Anadolu’da siyasi birlik bozulmuş ve zamanla beylikler ortaya çıkmıştır; savaş bir devletin zayıflayıp dağılmasına yol açmıştır.

Puanlama

  • Dandanakan: Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluşunu kesinleştirmesi2 puan
  • Kösedağ: Moğol egemenliği, siyasi birliğin bozulması / beyliklerin ortaya çıkması2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Malazgirt ve Miryokefalon · 13 puan

Kaynak A

1071’de Büyük Selçuklu Sultanı Alparslan ile Doğu Roma İmparatoru Romen Diyojen arasında yapılan Malazgirt Savaşı’ndan sonra Türkmen toplulukları Anadolu’ya akın akın gelmeye başladı. Kısa sürede Anadolu’nun farklı bölgelerinde Türk beylikleri kuruldu. Doğu Roma ise kaybettiği toprakları geri almak için uzun yıllar uğraştı.

Kaynak B

1176’da Türkiye Selçuklu Sultanı II. Kılıç Arslan, Doğu Roma İmparatoru Manuel Komnenos’u Miryokefalon’da yendi. Bu savaştan sonra Doğu Roma, Türkleri Anadolu’dan çıkarmak için büyük bir saldırı düzenleyemedi ve savunmaya çekildi. XII. yüzyılın sonlarından itibaren Avrupalı kaynaklarda Anadolu için “Turchia” (Türkiye) adı kullanılmaya başlandı.

  1. 2.16 puan

    Kaynaklardan yararlanarak Malazgirt ve Miryokefalon savaşlarının Anadolu’nun Türk yurdu olma sürecine etkilerini ayrı ayrı yazınız.

  2. 2.24 puan

    İki savaşın etkileri arasındaki bir benzerliği ve bir farklılığı yazınız.

  3. 2.33 puan

    Kaynak B’deki “Turchia” adlandırmasının bir tarihçi için neyin kanıtı olabileceğini açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Malazgirt: Anadolu’nun kapılarını Türklere açmış, Türkmen göçleri hızlanmış ve Anadolu’da ilk Türk beylikleri kurulmuştur; Türkleşme süreci başlamıştır. Miryokefalon: Doğu Roma’nın Anadolu’yu geri alma umudu sona ermiş, Anadolu’nun Türk yurdu olduğu kesinleşmiştir.

Puanlama

  • Malazgirt: Anadolu’nun kapılarının açılması / göçlerin ve beyliklerin başlaması3 puan
  • Miryokefalon: Anadolu’nun Türk yurdu olduğunun kesinleşmesi / Bizans’ın savunmaya çekilmesi3 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Benzerlik: Her iki savaş da Doğu Roma’ya karşı kazanılmış ve Anadolu’da Türk varlığını güçlendirmiştir. Farklılık: Malazgirt Türkleşme sürecini başlatan savaştır ve Büyük Selçuklular tarafından kazanılmıştır; Miryokefalon ise bu süreci kalıcı hâle getirmiş, Türkiye Selçukluları tarafından kazanılmıştır.

Puanlama

  • Geçerli bir benzerlik2 puan
  • Geçerli bir farklılık2 puan

2.3 tam puan 3

Örnek çözüm

Avrupalıların Anadolu’yu Türklerin yurdu olarak görmeye başladığının, yani Anadolu’daki Türk hâkimiyetinin dışarıdan da kabul edildiğinin kanıtıdır.

Puanlama

  • Anadolu’daki Türk hâkimiyetinin Avrupa’da kabul gördüğünün kanıtı olarak açıklama3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Kudüs: 1099 ve 1187 · 8 puan

Kaynak A

I. Haçlı Seferi’ne katılan ordular 1099’da Kudüs’ü ele geçirdi. Dönemin kaynakları, şehre giren Haçlıların Müslüman ve Yahudi halkın büyük bölümünü öldürdüğünü aktarır.

Kaynak B

Selahaddin Eyyubi, 1187’de Hıttin’de Haçlı ordusunu yendi ve aynı yıl Kudüs’ü kuşattı. Şehir aman dilenerek teslim edildi. Selahaddin, şehirdeki Hristiyanların belirli bir fidye karşılığında mallarıyla birlikte şehirden ayrılmasına izin verdi; fidyeyi ödeyemeyen yaşlı ve yoksulların önemli bir kısmını da bedelsiz serbest bıraktı.

  1. 3.15 puan

    Kaynaklara göre Kudüs’ü ele geçiren tarafların sivil halka yaklaşımlarını karşılaştırınız.

  2. 3.23 puan

    Hıttin Muharebesi’nin ve Kudüs’ün geri alınmasının Haçlı Seferleri üzerindeki bir etkisini yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 5

Örnek çözüm

1099’da Haçlılar şehrin sivil halkını katletmiştir. 1187’de Selahaddin Eyyubi ise teslim olan halka can güvencesi vermiş, fidye karşılığında ayrılmalarına izin vermiş ve fidye ödeyemeyen birçok kişiyi serbest bırakarak merhametli davranmıştır.

Puanlama

  • 1099’da sivil halkın öldürüldüğünü belirtme2 puan
  • 1187’de can güvencesi, serbest bırakma gibi merhametli davranışı belirtme3 puan

3.2 tam puan 3

Örnek çözüm

Kudüs’ün Müslümanlarca geri alınması üzerine Avrupa’da yeni bir sefer (III. Haçlı Seferi) düzenlenmiştir; ancak bu sefer Kudüs’ü geri almayı başaramamıştır. Hıttin, Haçlıların Doğu’daki gücünü büyük ölçüde sarsmıştır.

Puanlama

  • III. Haçlı Seferi’nin düzenlenmesi ya da Haçlı gücünün sarsılması3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

4. soru

Savaşları karşılaştırma tablosu · 11 puan

Bir öğrenci, 1040-1299 yılları arasındaki savaşlarla ilgili aşağıdaki karşılaştırma tablosunu hazırlamış ancak bazı hücreleri boş bırakmıştır.

Savaşlar karşılaştırma tablosu
SavaşTaraflarSonucuTürk tarihine etkisi
Dandanakan (1040)Selçuklular - GaznelilerSelçuklular kazandıA
Pasinler (1048)Selçuklular - Bizans ve GürcülerSelçuklular kazandıB
Malazgirt (1071)Büyük Selçuklu - Doğu RomaSelçuklular kazandıAnadolu’nun kapıları Türklere açıldı.
Kösedağ (1243)Türkiye Selçuklu - MoğollarCD
  1. 4.17 puan

    Tablodaki A, B, C ve D ile gösterilen boşlukları doldurunuz.

  2. 4.24 puan

    Tablodaki savaşlardan hareketle Pasinler ve Malazgirt savaşlarının etkileri arasında nasıl bir ilişki kurulabileceğini açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

4.1 tam puan 7

Örnek çözüm

A: Büyük Selçuklu Devleti’nin kuruluşu kesinleşti; Gazneliler Horasan’dan çekildi. B: Selçukluların Doğu Roma ile ilk büyük savaşıdır; Selçuklular Anadolu’yu tanımaya başladı. C: Moğollar kazandı. D: Türkiye Selçukluları Moğol egemenliğine girdi, Anadolu’da siyasi birlik bozuldu.

Puanlama

  • A: Büyük Selçuklu’nun kuruluşunun kesinleşmesi2 puan
  • B: Bizans ile ilk büyük savaş / Anadolu’ya ilginin artması2 puan
  • C: Moğolların kazanması1 puan
  • D: Moğol egemenliği / siyasi birliğin bozulması2 puan

4.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Pasinler, Selçukluların Doğu Roma’yı yenebileceğini göstermiş ve Anadolu’ya yönelik akınları hızlandırmıştır. Bu süreç Malazgirt’te kesin bir zaferle sonuçlanmış, Anadolu’nun kapıları açılmıştır. Pasinler, Malazgirt’e giden sürecin başlangıcı sayılabilir.

Puanlama

  • Pasinler’in Anadolu akınlarını hızlandırdığını belirtme2 puan
  • Sürecin Malazgirt’le sonuçlandığı ilişkisini kurma2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 3 soruSenaryo 2: 2 soruSenaryo 3: 1 soruSenaryo 4: 2 soruSenaryo 5: 2 soruSenaryo 6: 3 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Tarih Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).