OYSS Rehber

9. Sınıf Din Kültürü · 1. dönem 1. yazılı · DKAB.9.1.2

9. Sınıf Din Kültürü 1. Dönem 1. Yazılı: Doğruyu Arayan Bir Varlık Olarak İnsan Soruları

Akıl ve duyuların sınırları, vahyin ve peygamberlerin gönderiliş amacı, marifet kavramı.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
DKAB.9.1.2
Bu sayfadaki soru
3
Senaryolarda bu konudan
1-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Allah-insan ilişkisi · Doğruyu Arayan Bir Varlık Olarak İnsan

DKAB.9.1.2. İnsanın doğruyu arayan bir varlık olarak bilgiye ulaşma yolları hakkında eleştirel düşünebilme

1. soru

Duyular, akıl ve vahiy · 9 puan

Aşağıda insanın bilgi edinmesiyle ilgili bazı durumlar verilmiştir.

  1. I.Suya batırılan düz bir kalem, gözümüze kırık görünür.
  2. II.Uzaktaki bir yıldız gözümüze küçük bir nokta gibi görünür; oysa bilim insanları onun Güneş’ten kat kat büyük olduğunu hesaplamaktadır.
  3. III.Akıl, evrendeki düzene bakarak bir yaratıcının varlığına ulaşabilir; ancak ölümden sonra ne olacağını, Allah’a nasıl ibadet edileceğini kendi başına bilemez.

“Allah, sizi analarınızın karnından, siz hiçbir şey bilmez durumda iken çıkardı. Şükredesiniz diye size kulaklar, gözler ve kalpler verdi.”

Nahl suresi, 78. ayet (Kur’an-ı Kerim Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı).
  1. 1.14 puan

    I ve II. durumlardan hareketle duyuların doğru bilgiye ulaşmadaki yeterliliğini sorgulayınız.

  2. 1.25 puan

    III. durumdan ve ayetten hareketle insanın vahye ve peygambere neden ihtiyaç duyduğuna ilişkin akıl yürütünüz.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Duyular bilgi edinmenin önemli araçlarıdır ancak yanılabilir: Kalem kırık görünür, yıldız küçük görünür. Duyuların verdiği bilgi akılla denetlenmeli ve düzeltilmelidir; tek başına duyular doğru bilgi için yeterli değildir.

Puanlama

  • Duyuların yanılabildiğini örneklerle gösterme2 puan
  • Akılla denetlenmesi gerektiği / tek başına yetersiz olduğu sonucu2 puan

1.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Ayete göre insana bilgi edinmesi için kulak, göz ve kalp (akıl) verilmiştir; bunlar dünyayı tanımayı sağlar. Ancak gayb âlemi, ahiret ve ibadetlerin nasıl yapılacağı gibi konular duyu ve aklın sınırlarını aşar. Bu nedenle Allah, insanlara doğru yolu göstermek için vahiy göndermiş, peygamberler de vahyi açıklayıp yaşayarak örnek olmuştur.

Puanlama

  • Duyu ve aklın bilgi araçları olduğunu belirtme1 puan
  • Bazı konuların duyu ve aklın sınırını aştığını açıklama2 puan
  • Vahyin ve peygamberin bu ihtiyacı karşıladığı çıkarımı2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Peygamberlerin gönderiliş amacı · 9 puan

“Müjdeleyiciler ve uyarıcılar olarak peygamberler gönderdik ki, peygamberlerden sonra insanların Allah’a karşı bir bahaneleri olmasın. Allah, mutlak güç sahibidir, hüküm ve hikmet sahibidir.”

Nisa suresi, 165. ayet (Kur’an-ı Kerim Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı).
  1. 2.14 puan

    Ayete göre peygamberlerin gönderiliş amaçlarını yazınız.

  2. 2.25 puan

    Bir arkadaşınız “Aklımız varken peygambere ne gerek var?” demiştir. Ona akıl yürütmeye dayanan bir cevap yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 4

Örnek çözüm

İnsanları iyilik yapanlara verilecek mükâfatla müjdelemek, kötülüğün sonuçları konusunda uyarmak ve insanlara Allah’ın mesajını ulaştırarak doğru yolu göstermek; böylece insanların “bilmiyorduk” diyecekleri bir mazeretlerinin kalmaması.

Puanlama

  • Müjdeleme ve uyarma2 puan
  • Mazeret kalmaması / mesajı ulaştırma2 puan

2.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Akıl önemli bir rehberdir ama sınırlıdır; insanlar aynı konuda farklı ve çelişkili sonuçlara varabilir, duygular ve çıkarlar aklı yanıltabilir. Ahiret, ibadetler ve gayb gibi konularda akıl kendi başına kesin bilgiye ulaşamaz. Peygamberler vahiyle bu konularda doğru bilgiyi verir ve onu nasıl yaşayacağımızı göstererek örnek olur. Vahiy aklı ortadan kaldırmaz; aklı doğru kullanmaya yönlendirir.

Puanlama

  • Aklın sınırlılığını gerekçelendirme2 puan
  • Peygamberin vahyi bildirme ve örnek olma işlevi2 puan
  • Vahiy ile akıl arasında tutarlı ilişki kurma1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Marifet ve hidayet · 7 puan

Ayet

“Yaratan Rabbinin adıyla oku! O, insanı ‘alak’dan yarattı. Oku! Senin Rabbin en cömert olandır. O, kalemle yazmayı öğretendir, insana bilmediğini öğretendir.”

Alak suresi, 1-5. ayetler (Kur’an-ı Kerim Meali, Diyanet İşleri Başkanlığı).

Allah’ın güzel isimlerinden biri olan Hâdi, “doğru yolu gösteren, hidayete erdiren” anlamına gelir. Marifet ise Allah’ı tanıma ve bilme anlamında kullanılır.

  1. 3.13 puan

    İlk inen ayetlerin “oku” emriyle başlamasından hareketle İslam’ın bilgiye verdiği değerle ilgili bir çıkarım yapınız.

  2. 3.24 puan

    Hâdi ismi ile marifet kavramı arasında ilişki kurarak doğruyu arayan bir insanın nelerden yararlanması gerektiğini yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 3

Örnek çözüm

Vahyin ilk emrinin “oku” olması, İslam’ın bilgi edinmeyi, öğrenmeyi ve okuyup düşünmeyi teşvik ettiğini gösterir. Ayette Allah’ın kalemle yazmayı ve insana bilmediğini öğrettiği vurgulanır; bilgi Allah’ın bir lütfudur.

Puanlama

  • Bilgiye ve öğrenmeye verilen değerle ilgili çıkarım3 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Allah, Hâdi ismiyle insanlara vahiy ve peygamberler aracılığıyla doğru yolu göstermiştir. Allah’ı tanımak (marifet) isteyen insan; aklını ve duyularını kullanarak evrendeki düzeni düşünmeli, bunu vahyin rehberliğiyle tamamlamalıdır. Doğru bilgi; akıl, duyular ve vahyin birlikte kullanılmasıyla elde edilir.

Puanlama

  • Hâdi isminin vahiy ve peygamberle yol göstermesini açıklama2 puan
  • Akıl, duyular ve vahyin birlikte kullanılması gerektiğini belirtme2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 1 soruSenaryo 2: 1 soruSenaryo 3: 2 soruSenaryo 4: 2 soruSenaryo 5: 2 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi (9-12. Sınıflar) Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).