11. Sınıf Din Kültürü 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 3

İmtihan, insanın hayatta karşılaştığı nimet ve sıkıntılarla denenmesidir; korku, açlık, mal ve can kaybı da bu denemenin parçasıdır. Sabır, sıkıntılar karşısında metanetini koruyup isyan etmeden, çabayı bırakmadan Allah’a güvenmektir. Hz. Eyyüb ağır kayıplar karşısında isyan etmeyip dua etmiş ve sabır göstermiştir.

Hasta bir kişi tedavisini aksatmadan sürdürür, doktorun önerilerine uyar ve dua eder; bu süreçte umutsuzluğa kapılmaz, isyan etmez. Sabır, hem çaba göstermeyi hem de sonucu Allah’a bırakarak metaneti korumayı birlikte içerir.

Birinci ayette insana iman edip etmeme konusunda seçme imkânı tanındığı belirtilir; insan seçme özgürlüğüne sahiptir. İkinci ayette yapılan iyiliğin ve kötülüğün sonucunun kişinin kendisine döneceği bildirilir. Seçebilen bir varlık yaptığı seçimin sonucundan sorumludur; özgürlük ile sorumluluk birbirini gerektirir.

İnsan doğduğu yeri, ailesini, cinsiyetini, boyunu, göz rengini seçemez; doğa yasalarını (yerçekimi gibi) değiştiremez. Ayrıca özgürlüğü, başkalarının hakları ve ahlaki-hukuki kurallarla sınırlıdır. Bu nedenle insan yalnızca iradesiyle yapabildiği tercihlerden sorumludur.

Bir şeyi önceden bilmek, onun gerçekleşmesine sebep olmak ya da onu zorlamak değildir. Allah, insanın özgür iradesiyle ne seçeceğini önceden bilir; ancak bu bilgi insanı o seçime zorlamaz. İnsan seçimini kendi iradesiyle yapar; bu nedenle de seçiminden sorumludur.

Örnek konuyu anlamayı kolaylaştırır; ancak insanın tahmini yanılabilir ve sınırlıdır, Allah’ın bilgisi ise kesin ve her şeyi kuşatıcıdır. Allah’ın bilgisi insanın bilgisiyle tam olarak karşılaştırılamaz; örnek yalnızca “bilmenin zorlamadığı” noktasını açıklar.

İnsan ve toplumlar, iradeleriyle yaptıkları seçimlerin ve gösterdikleri çabanın sonuçlarıyla karşılaşır. İyi bir değişim için çaba göstermek, kötü sonuçlardan kaçınmak için de davranışlarını düzeltmek insanın sorumluluğundadır.

Karada ve denizdeki bozulmanın insanların kendi işledikleri yüzünden ortaya çıktığı bildirilmektedir; çevre kirliliği ve doğanın tahribi insanın iradesiyle yaptığı tercihlerden kaynaklanır ve insan bundan sorumludur. Örnek: Atıkları ayrıştırmak, suyu ve enerjiyi israf etmemek, doğaya çöp bırakmamak.

Sorumluluk: Güç yetirme ölçüsünde yükümlülük, kazanılan iyilik ve kötülüğün kişiye ait olması, unutma ve yanılma. Dua: Af dileme, bağışlanma dileme, merhamet isteme, ağır yük yüklenmemesini isteme, yardım dileme.

Allah insana gücünü aşan bir sorumluluk yüklemez; dinî yükümlülükler insanın gücüne ve durumuna göredir. Örneğin ayakta namaz kılamayan kişi oturarak kılabilir; hasta ya da yolcu olan kişi orucunu başka günlerde tutabilir.

Müslüman, hata yapabilen bir varlık olduğunu kabul ederek alçak gönüllülükle Allah’a yönelir; af, bağışlanma ve merhamet diler, gücünü aşan sıkıntılardan korunmak ve doğru yolda kalmak için Allah’tan yardım ister.

Dinin kaynağı ilahîdir (Allah tarafından konmuştur); muhatabı akıl sahibi insanlardır; insanın kendi iradesiyle kabul etmesine dayanır (zorlama yoktur); amacı insanı iyiye ve hayırlı olana yöneltmektir.

Fark: Klasik tanım dini, kaynağı ilahî olan ve insana yol gösteren bir kanun olarak içeriden tanımlar; disiplinler ise dini kendi alanlarının yöntemleriyle dışarıdan, birey, toplum, kültür ya da akıl açısından inceler. Benzerlik: Hepsi dinin insan hayatında önemli bir yere sahip olduğunu ve bireyin düşünce ve davranışlarını etkilediğini kabul eder.