11. Sınıf Din Kültürü · 1. dönem 1. yazılı · DKAB.11.1.1
Kader ve kaza; sünnetullah, ecel, rızık, tevekkül, sabır ve imtihan kavramları; yanlış kader anlayışları ve afet bilinci.
Son güncelleme:
Bir bakışta
Resmî öğrenme çıktısı
Kader, irade ve sorumluluk · İnsan ve Kader
DKAB.11.1.1. Kader ve kaderle ilgili kavramları yapılandırabilme
Kader ve kaza · 9 puan
Ayet 1
“Gerçekten biz, her şeyi bir ölçü ve dengede yarattık.”
Ayet 2
“(…) O, her şeyi yaratmış ve yarattığı o şeyleri bir ölçüye göre takdir etmiştir.”
Kader ve kaza kavramlarını tanımlayınız ve ayetlerdeki “ölçü” ve “takdir” ifadeleriyle ilişkilendiriniz.
“Sünnetullah” kavramını açıklayarak kaderle ilişkisine bir örnek veriniz.
1.1 tam puan 6
Örnek çözüm
Kader, Allah’ın olacak her şeyi önceden bilip bir ölçüye göre belirlemesidir. Kaza, bu takdirin zamanı gelince gerçekleşmesidir. Ayetlerde her şeyin bir ölçü ve dengeyle yaratıldığı, Allah’ın her şeyi takdir ettiği bildirilir; evrendeki ölçü ve düzen kaderin bir yansımasıdır.
Puanlama
1.2 tam puan 3
Örnek çözüm
Sünnetullah, Allah’ın evrende koyduğu değişmeyen yasalardır (fizik, biyoloji ve toplum yasaları gibi). Örneğin suyun 0 °C’de donması, yerçekimi ya da tohumun uygun koşullarda filizlenmesi bu yasalardandır; bu yasalar Allah’ın takdirinin, yani kaderin bir parçasıdır.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Yanlış kader anlayışları · 12 puan
Aşağıda bazı kişilerin kaderle ilgili sözleri verilmiştir.
Yanlış kader anlayışını yansıtan sözleri belirleyerek her birindeki yanlışlığı açıklayınız.
IV. sözü “tevekkül” kavramıyla açıklayınız ve “Deveni bağla, sonra tevekkül et.” (Tirmizî) hadisiyle ilişkilendiriniz.
2.1 tam puan 8
Örnek çözüm
I, II ve III yanlıştır. I: Kişi kendi ihmalinin sonucunu kadere yüklemektedir; başarı için gereken çabayı göstermek insanın sorumluluğundadır. II: Dere yatağına ev yapmak sünnetullaha (taşkın yasasına) aykırı, iradeyle yapılmış yanlış bir tercihtir; zarar insanın kendi seçiminden doğmuştur. III: Tedavi olmak da Allah’ın koyduğu sebeplere uymaktır; hastalıkta tedaviye başvurmak dinin emridir, sebeplere sarılmamak kadere teslimiyet değildir.
Puanlama
2.2 tam puan 4
Örnek çözüm
Tevekkül, insanın üzerine düşen her şeyi yaptıktan sonra sonucu Allah’a bırakmasıdır. Çiftçi önce çalışmış, sonra sonucu Allah’a havale etmiştir. Hadis de önce gerekli tedbiri almayı (deveyi bağlamayı), sonra Allah’a güvenmeyi öğütler; tevekkül tembellik değildir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
İmtihan, sabır ve rıza · 8 puan
Ayet
“Andolsun ki sizi biraz korku ve açlıkla, bir de mallar, canlar ve ürünlerden eksilterek deneriz. Sabredenleri müjdele. Onlar; başlarına bir musibet gelince, ‘Biz şüphesiz (her şeyimizle) Allah’a aidiz ve şüphesiz O’na döneceğiz’ derler.”
Kur’an’da anlatılan Hz. Eyyüb, ağır bir hastalığa yakalanıp ailesinden ve malından ayrı düşmesine rağmen sabretmiş, isyan etmeden Allah’a dua etmiş ve sonunda sağlığına kavuşmuştur. Bu nedenle sabrın sembolü olarak anılır.
Ayetten ve Hz. Eyyüb kıssasından hareketle “imtihan” ve “sabır” kavramlarını açıklayınız.
Sabrın pasif bir bekleyiş olmadığını, hastalıkla mücadele eden bir insan örneği üzerinden açıklayınız.
3.1 tam puan 5
Örnek çözüm
İmtihan, insanın hayatta karşılaştığı nimet ve sıkıntılarla denenmesidir; korku, açlık, mal ve can kaybı da bu denemenin parçasıdır. Sabır, sıkıntılar karşısında metanetini koruyup isyan etmeden, çabayı bırakmadan Allah’a güvenmektir. Hz. Eyyüb ağır kayıplar karşısında isyan etmeyip dua etmiş ve sabır göstermiştir.
Puanlama
3.2 tam puan 3
Örnek çözüm
Hasta bir kişi tedavisini aksatmadan sürdürür, doktorun önerilerine uyar ve dua eder; bu süreçte umutsuzluğa kapılmaz, isyan etmez. Sabır, hem çaba göstermeyi hem de sonucu Allah’a bırakarak metaneti korumayı birlikte içerir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.
Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi (9-12. Sınıflar) Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).