11. Sınıf Kimya · 1. dönem 1. yazılı · KİM.11.1.5

11. Sınıf Kimya 1. Dönem 1. Yazılı: Tepkimelerin Gerçekleşme Şartları Soruları

Etkin çarpışma: yeterli enerji ve uygun doğrultu; aktivasyon enerjisi ve neden doğalgazın kendiliğinden yanmadığı.

Son güncelleme: 20 Ekim 2026

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı: KİM.11.1.5
Bu sayfadaki soru: 2
Senaryolarda bu konudan: 0-1 soru

Resmî öğrenme çıktısı

Etkileşim · Kimyasal Tepkimelerde Hız

KİM.11.1.5. Kimyasal tepkimelerin gerçekleşme şartlarını açıklamak için kanıt kullanabilme

1. soru

Çarpışmaların hepsi tepkime ile sonuçlanır mı? · 9 puan

Bir simülasyonda A₂ ve B₂ molekülleri arasındaki çarpışmalar gözlenmiş, sonuçlar aşağıdaki tabloya kaydedilmiştir. Tepkime: A₂ + B₂ → 2AB

Çarpışma gözlemleri
Çarpışma	Çarpışma enerjisi	Çarpışma doğrultusu	Sonuç
1	Düşük	Uygun (yan yana)	Moleküller sekti, ürün yok
2	Yüksek	Uygun değil (uç uca)	Moleküller sekti, ürün yok
3	Yüksek	Uygun (yan yana)	2 AB molekülü oluştu
4	Düşük	Uygun değil	Moleküller sekti, ürün yok

1.15 puan
Verilerden yararlanarak bir tepkimenin gerçekleşmesi için gereken iki şartı belirleyiniz; her şart için tablodan kanıt gösteriniz.
1.24 puan
Etkin çarpışma ve aktivasyon enerjisi kavramlarını tanımlayınız; çarpışma 3’ü bu kavramlarla açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 5

Örnek çözüm

Şart 1, yeterli enerji: Çarpışma 1’de doğrultu uygun olduğu hâlde enerji düşük olduğu için tepkime olmamıştır. Şart 2, uygun doğrultu: Çarpışma 2’de enerji yüksek olduğu hâlde doğrultu uygun olmadığı için tepkime olmamıştır. İki şartın birlikte sağlandığı çarpışma 3’te ürün oluşmuştur.

Puanlama

Yeterli enerji şartı, kanıtla2 puan
Uygun doğrultu şartı, kanıtla2 puan
İki şartın birlikte gerektiğini belirtmek1 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Etkin çarpışma: ürün oluşmasıyla sonuçlanan çarpışmadır. Aktivasyon enerjisi (Ea): çarpışmanın etkin olabilmesi için taneciklerin sahip olması gereken en düşük enerjidir (eşik değeri). Çarpışma 3’te tanecikler Ea’dan fazla enerjiyle ve uygun doğrultuda çarpıştığı için çarpışma etkindir; A–A ve B–B bağları kırılıp A–B bağları oluşmuştur.

Puanlama

Etkin çarpışma tanımı1 puan
Aktivasyon enerjisi tanımı2 puan
Çarpışma 3’ün açıklaması1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Doğal gaz neden kendiliğinden yanmaz? · 9 puan

Mutfakta ocak açıldığında doğal gaz (metan) havadaki oksijenle karışır ama çakmak ya da kıvılcım olmadan yanmaz. Metanın yanması ekzotermik bir tepkimedir (ΔH < 0).

2.15 puan
Ekzotermik bir tepkime olmasına rağmen metanın kendiliğinden yanmamasını diyagramı kullanarak açıklayınız.
2.24 puan
Çakmağın kıvılcımının işlevini ve tepkime bir kez başladıktan sonra neden kendi kendine sürdüğünü açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 5

Örnek çözüm

Tepkimenin gerçekleşmesi için tanecikler önce aktivasyon enerjisi (Ea) kadar enerji kazanmalıdır; diyagramda tepkenlerden tepe noktasına çıkış bunu gösterir. Oda sıcaklığında çarpışan moleküllerin çok azı bu enerjiye sahiptir; bu yüzden etkin çarpışma olmaz. ΔH’nin negatif olması tepkimenin başlayacağı anlamına gelmez.

Puanlama

Aktivasyon enerjisinin aşılması gerektiğini açıklamak3 puan
Ekzotermik olmanın kendiliğinden başlamayı gerektirmediğini belirtmek2 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Kıvılcım, bir bölgedeki moleküllere aktivasyon enerjisini aşmaları için gereken enerjiyi verir; ilk etkin çarpışmalar gerçekleşir. Tepkime ekzotermik olduğundan açığa çıkan ısı yakındaki moleküllere aktarılır ve onların da aktivasyon enerjisini aşmasını sağlar; böylece yanma sürer.

Puanlama

Kıvılcımın Ea’yı sağladığını açıklamak2 puan
Açığa çıkan ısının tepkimeyi sürdürdüğünü açıklamak2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 2: 1 soru Senaryo 3: 1 soru Senaryo 4: 1 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Kimya Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).