11. Sınıf Kimya · 1. dönem 1. yazılı · örnek kâğıt
6 açık uçlu soru, 100 puan. Çöz, kâğıdı bitir, sonra çözümlerle karşılaştırıp kendini puanla.
| Soru | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | Toplam |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Puan | 17 | 17 | 17 | 17 | 16 | 16 | 100 |
Dağılım, ÖDSGM tablosundaki Senaryo 4 sütununa göredir.
Soruları çöz
Sorular ekranda tek tek gelir. Cevabını sorunun altındaki alana yaz (yalnızca bu tarayıcıda saklanır) ya da kâğıdı yazdırıp üzerinde çöz.
Kâğıdı bitir
Son sorudan sonra kâğıdı bitir. Çözümler ve puanlama anahtarı ancak o zaman açılır.
Kendini puanla
Yazdığın cevap, örnek çözümün hemen üstünde görünür. Karşılaştır, karşıladığın ölçütleri işaretle; puanın ve konu dökümün çıkar.
Senaryo 4 · SınavSoru 1 / 6
Fiziksel ve Kimyasal Olaylarda Enerji · 17 puan
Her olayı fiziksel ya da kimyasal ve endotermik ya da ekzotermik olarak sınıflandırınız.
Terlemenin vücudu serinletmesini ve kış aylarında göl donarken çevredeki havanın biraz ılımasını ısı alışverişiyle açıklayınız.
0 / 17 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
1.1 tam puan 10
Örnek çözüm
Puanlama
1.2 tam puan 7
Örnek çözüm
Ter buharlaşırken buharlaşma için gereken ısıyı ciltten alır; cilt ısı kaybettiği için serinler. Su donarken ısı verir (ekzotermik); bu ısı çevreye aktarıldığından havanın sıcaklığı bir miktar artar.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Maddelerin Enerji Kaynağı Olma Potansiyeli · 17 puan
| Yakıt | Yanma ürünleri | Açığa çıkan enerji (kJ/mol) | Mol kütlesi (g/mol) |
|---|---|---|---|
| H2 | H₂O | 286 | 2 |
| Metan (CH4) | CO₂, H₂O | 890 | 16 |
| Propan (C3H8) | CO₂, H₂O | 2220 | 44 |
| Etanol (C2H5OH) | CO₂, H₂O | 1367 | 46 |
Ece: “Mol başına en çok enerjiyi propan verdiğine göre en iyi yakıt propandır.” diyor. Her yakıtın gram başına verdiği enerjiyi hesaplayarak Ece’nin önermesini değerlendiriniz.
Sera gazı açısından yakıtları karşılaştırınız. Hidrojenin bir enerji kaynağı olarak avantajını ve kullanımına dair bir problemi yazınız.
0 / 17 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
2.1 tam puan 11
Örnek çözüm
H₂: 286 / 2 = 143 kJ/g; CH₄: 890 / 16 ≈ 55,6 kJ/g; C₃H₈: 2220 / 44 ≈ 50,5 kJ/g; etanol: 1367 / 46 ≈ 29,7 kJ/g.
Önerme eksiktir. Yakıtlar kütleyle taşınıp kullanıldığından gram başına enerji daha anlamlı bir ölçüttür; buna göre en çok enerjiyi hidrojen, sonra metan verir. Mol başına enerji tek başına “en iyi yakıt” kararı için yetmez.
Puanlama
2.2 tam puan 6
Örnek çözüm
Metan, propan ve etanolün yanmasında sera gazı CO₂ oluşur; hidrojen yandığında yalnızca su oluşur, CO₂ çıkmaz. Avantaj: gram başına en yüksek enerji ve sera gazı oluşturmaması. Problem (biri yeterli): doğada serbest hâlde bulunmadığından üretilmesi için enerji gerekir; çok hafif bir gaz olduğundan depolanması ve taşınması zordur; yanıcıdır, güvenli kullanım gerektirir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Maddelerin Enerji Kaynağı Olma Potansiyeli · 17 puan
Bir öğrenci grubu, 1’er gram ceviz, fındık, badem ve kuru üzümü sırayla yakıp her birinin alevinde, aynı kaptaki 50 g suyu ısıtmıştır. Suyun sıcaklık artışları şöyledir:
| Besin (1 g) | Ceviz | Fındık | Badem | Kuru üzüm |
|---|---|---|---|---|
| Sıcaklık artışı (°C) | 12 | 11 | 9 | 5 |
Grubun araştırma sorusunu ve hipotezini yazınız; bağımsız, bağımlı ve kontrol değişkenlerini belirleyiniz.
Verilere dayanarak bir önerme yazınız. Ölçülen değerlerin besinlerin gerçek enerjisinden düşük çıkmasının bir nedenini belirtiniz.
0 / 17 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
3.1 tam puan 11
Örnek çözüm
Araştırma sorusu: “Eşit kütledeki farklı kuruyemişlerin yanmasıyla açığa çıkan enerji besin türüne göre değişir mi?” Hipotez (örnek): “Yağ oranı yüksek kuruyemişler daha fazla enerji verir.” Bağımsız değişken: besinin türü. Bağımlı değişken: suyun sıcaklık artışı. Kontrol değişkenleri: besinin kütlesi (1 g), suyun kütlesi (50 g), suyun ilk sıcaklığı, kap ve düzenek, kabın alevden uzaklığı.
Puanlama
3.2 tam puan 6
Örnek çözüm
Önerme: Eşit kütlede ceviz ve fındık en fazla, kuru üzüm en az enerji vermiştir; yağ oranı yüksek kuruyemişler daha iyi enerji kaynağıdır. Neden: açığa çıkan ısının bir kısmı havaya, kaba ve düzeneğe gider; besin tam yanmayabilir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Bağ Enerjileri ve Entalpi · 17 puan
| Bağ | N≡N | H–H | N–H | H–I | I–I | O=O |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Enerji (kJ/mol) | 945 | 436 | 391 | 299 | 151 | 498 |
N2(g) + 3H2(g) → 2NH3(g) ve 2HI(g) → H2(g) + I2(g) tepkimelerinin ΔH değerlerini bağ enerjilerinden hesaplayınız ve her birini endotermik ya da ekzotermik olarak sınıflandırınız.
Havanın yaklaşık %78’i azot gazı olduğu hâlde azotun oksijenle kolayca tepkimeye girmemesini tablodaki verilerle açıklayınız.
0 / 17 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
4.1 tam puan 10
Örnek çözüm
NH₃: kırılan 945 + 3 · 436 = 2253 kJ; oluşan 6 · 391 = 2346 kJ; ΔH = 2253 − 2346 = −93 kJ, ekzotermik.
HI ayrışması: kırılan 2 · 299 = 598 kJ; oluşan 436 + 151 = 587 kJ; ΔH = 598 − 587 = +11 kJ, endotermik.
Puanlama
4.2 tam puan 7
Örnek çözüm
N≡N üçlü bağının enerjisi (945 kJ/mol) tablodaki en büyük değerdir. Tepkimenin başlaması için önce bu çok güçlü bağın kırılması gerekir; bu da çok büyük enerji ister. Bu yüzden azot olağan koşullarda oksijenle kolayca tepkime vermez (şimşek gibi çok yüksek enerjili ortamlarda tepkime gerçekleşebilir).
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Standart Oluşum Entalpileri · 16 puan
Hücresel solunumun toplam tepkimesi:
C6H12O6(k) + 6O2(g) → 6CO2(g) + 6H2O(s)
| Madde | C6H12O6(k) | CO2(g) | H2O(s) |
|---|---|---|---|
| ΔH°f (kJ/mol) | −1273,3 | −393,5 | −285,8 |
Glukozun mol kütlesi 180 g/mol’dür.
Tepkimenin ΔH° değerini hesaplayınız.
Besin etiketlerinde karbonhidratlar için ortalama 17 kJ/g değeri kullanılır. Hesapladığınız değeri gram başına enerjiye çevirerek bu ortalama değerle karşılaştırınız.
0 / 16 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
5.1 tam puan 9
Örnek çözüm
ΔH° = [6(−393,5) + 6(−285,8)] − (−1273,3) = (−2361 − 1714,8) + 1273,3 = −2802,5 kJ.
Puanlama
5.2 tam puan 7
Örnek çözüm
2802,5 / 180 ≈ 15,6 kJ/g. Etiketlerdeki 17 kJ/g değerine yakındır; etiket değeri farklı karbonhidratların ortalamasıdır (ör. nişasta gibi karbonhidratlar gram başına glukozdan biraz daha fazla enerji verir). Sonuç, besinlerin vücutta yanmaya benzer bir tepkimeyle enerji verdiğini destekler.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Tepkimelerin Gerçekleşme Şartları · 16 puan
Mutfakta ocak açıldığında doğal gaz (metan) havadaki oksijenle karışır ama çakmak ya da kıvılcım olmadan yanmaz. Metanın yanması ekzotermik bir tepkimedir (ΔH < 0).
Ekzotermik bir tepkime olmasına rağmen metanın kendiliğinden yanmamasını diyagramı kullanarak açıklayınız.
Çakmağın kıvılcımının işlevini ve tepkime bir kez başladıktan sonra neden kendi kendine sürdüğünü açıklayınız.
0 / 16 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
6.1 tam puan 9
Örnek çözüm
Tepkimenin gerçekleşmesi için tanecikler önce aktivasyon enerjisi (Ea) kadar enerji kazanmalıdır; diyagramda tepkenlerden tepe noktasına çıkış bunu gösterir. Oda sıcaklığında çarpışan moleküllerin çok azı bu enerjiye sahiptir; bu yüzden etkin çarpışma olmaz. ΔH’nin negatif olması tepkimenin başlayacağı anlamına gelmez.
Puanlama
6.2 tam puan 7
Örnek çözüm
Kıvılcım, bir bölgedeki moleküllere aktivasyon enerjisini aşmaları için gereken enerjiyi verir; ilk etkin çarpışmalar gerçekleşir. Tepkime ekzotermik olduğundan açığa çıkan ısı yakındaki moleküllere aktarılır ve onların da aktivasyon enerjisini aşmasını sağlar; böylece yanma sürer.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Senaryo 4 · sonuç
0/ 100
Bu puan, işaretlediğin ölçütlerin toplamıdır. Gerçek sınavda puanlamayı öğretmenin yapar.
Fiziksel ve Kimyasal Olaylarda Enerji · 1 soru
0 / 17 puan
Maddelerin Enerji Kaynağı Olma Potansiyeli · 2 soru
0 / 34 puan
Bağ Enerjileri ve Entalpi · 1 soru
0 / 17 puan
Standart Oluşum Entalpileri · 1 soru
0 / 16 puan
Tepkimelerin Gerçekleşme Şartları · 1 soru
0 / 16 puan
Soru sayıları ve öğrenme çıktıları ÖDSGM’nin 11. Sınıf Kimya senaryo tablosundan alınmıştır. Soruları OYSS Rehber hazırladı; resmî sınav sorusu değildir. Gerçek sınavda iki soruyu okulunuzun zümresi yazar, kalanı Bakanlık soru havuzundan gelir ve her sorunun puanını zümre belirler.