7. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 4

Uydu, çalışan uyduların arasında kontrolsüz bir uzay çöpü olarak dolanmaya devam eder; onlara çarpma tehlikesi oluşturur ve çarpışırsa daha çok parçaya ayrılarak uzay çöpünü artırır.

• A: Olumlu: Uydu yörüngeden tamamen kalkar, uzay çöpü oluşturmaz. Olumsuz: Tamamen yanmayan büyük parçalar yeryüzüne düşebilir; bu yüzden düşüşün ıssız bir okyanus bölgesine yönlendirilmesi gerekir. Yakıt ayırmak gerekir.
• B: Olumlu: Çalışan uyduların yolundan çekilir, onlar için tehlike azalır. Olumsuz: Uydu uzayda kalmaya devam eder; zamanla o yörüngede de çöp birikir.
• Seçim: Gerekçesi açıkça yazıldığı sürece A ya da B kabul edilir (ör. “A; çünkü çöp uzayda hiç kalmaz.”).

Bulutsu → önyıldız → (küçük kütleli) yıldız → kırmızı dev → gezegenimsi bulutsu → beyaz cüce.

Büyük kütleli yıldız kırmızı süperdeve dönüşür, süpernova olarak patlar ve geriye nötron yıldızı ya da kara delik kalır. Küçük kütleli yıldız ise patlamadan dış katmanlarını yavaşça kaybeder ve beyaz cüce olur. Yıldızın sonunu kütlesi belirler.

Evren → Samanyolu galaksisi → Güneş sistemi → Dünya.

Galaksi, milyarlarca yıldızın, gazın ve tozun bir arada bulunduğu dev yapıdır; örnek: Andromeda galaksisi. Işık yılı, ışığın bir yılda aldığı yoldur ve bir uzaklık birimidir. Yıldızlar arası uzaklıklar çok büyük olduğu için kilometre ile yazıldığında sayılar çok büyük olur; ışık yılı bu uzaklıkları daha kolay ifade etmeyi sağlar.

• I. İş yapılır: Kutuya kuvvet uygulanmış ve kutu kuvvet doğrultusunda yer değiştirmiştir.
• II. İş yapılmaz: Kuvvet uygulanmış ama duvar yer değiştirmemiştir.
• III. İş yapılır: Arabaya kuvvet uygulanmış ve araba kuvvet doğrultusunda yer değiştirmiştir.
• IV. Fiziksel anlamda iş yapılmaz: Günlük hayatta “iş” denir ama bir cisme kuvvet uygulanıp yer değiştirmesi söz konusu değildir.

Cisme bir kuvvet uygulanmalı ve cisim bu kuvvetin doğrultusunda yer değiştirmelidir. İşin birimi joule (J)’dür.

1 ve 2: Yer değiştirme aynıyken kuvvet iki katına çıkınca iş de iki katına çıkmıştır; iş kuvvetle doğru orantılıdır. 1 ve 3: Kuvvet aynıyken yer değiştirme iki katına çıkınca iş de iki katına çıkmıştır; iş yer değiştirmeyle doğru orantılıdır.

2. deneyde kuvvet büyük, yer değiştirme küçük; 3. deneyde kuvvet küçük, yer değiştirme büyüktür; ikisinde de kuvvet ile yer değiştirmenin çarpımı 40’tır. Genelleme: Fiziksel anlamda yapılan iş, uygulanan kuvvete ve kuvvet doğrultusundaki yer değiştirmeye bağlıdır; ikisinden biri artarsa iş artar.

K ve L aynı yükseklikte; L’nin kütlesi büyük olduğu için çekim potansiyel enerjisi daha fazladır (kütle etkili). M ve N’nin kütlesi aynı; N daha hızlı olduğu için kinetik enerjisi daha fazladır (sürat etkili).

Benzerlik: İkisi de enerji türüdür ve birimi joule’dür; kinetik enerji de çekim potansiyel enerjisi de kütle arttıkça artar. Farklar: Kinetik enerji hareketten, potansiyel enerji konumdan (yükseklik) ya da esneklikten kaynaklanır. Duran bir cismin kinetik enerjisi yoktur ama potansiyel enerjisi olabilir.