7. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 2

Uzay roketi: C. Uzay istasyonu: A. Uzay sondası: B. Yapay uydu: D.

Benzerlik: İkisi de uzayda bilimsel araştırma yapmak için geliştirilmiştir. Farklılıklar: Uzay istasyonunda astronotlar yaşar, sondalar insansızdır. İstasyon Dünya’nın çevresinde dolanır; sondalar başka gök cisimlerine ya da onların yakınına gönderilir.

Türksat 6A haberleşme uydusudur: televizyon yayınlarını ve iletişimi sağlar. İMECE gözlem uydusudur: harita yapımı, afet bölgelerinin izlenmesi, tarım alanlarının takibi gibi işlerde kullanılır.

Uzay teleskopları atmosferin dışında olduğu için hava olaylarından ve atmosferin etkisinden etkilenmez; yer tabanlı teleskopların bakımı ve yapımı daha kolaydır ama atmosferden ve havadan etkilenir. Gözlemevleri yüksek yerlere, havası açık ve kuru, şehir ışıklarından uzak (ışık kirliliğinin az olduğu) yerlere kurulur; böylece gökyüzü daha net gözlemlenir.

Uydu, çalışan uyduların arasında kontrolsüz bir uzay çöpü olarak dolanmaya devam eder; onlara çarpma tehlikesi oluşturur ve çarpışırsa daha çok parçaya ayrılarak uzay çöpünü artırır.

• A: Olumlu: Uydu yörüngeden tamamen kalkar, uzay çöpü oluşturmaz. Olumsuz: Tamamen yanmayan büyük parçalar yeryüzüne düşebilir; bu yüzden düşüşün ıssız bir okyanus bölgesine yönlendirilmesi gerekir. Yakıt ayırmak gerekir.
• B: Olumlu: Çalışan uyduların yolundan çekilir, onlar için tehlike azalır. Olumsuz: Uydu uzayda kalmaya devam eder; zamanla o yörüngede de çöp birikir.
• Seçim: Gerekçesi açıkça yazıldığı sürece A ya da B kabul edilir (ör. “A; çünkü çöp uzayda hiç kalmaz.”).

Evren → Samanyolu galaksisi → Güneş sistemi → Dünya.

Galaksi, milyarlarca yıldızın, gazın ve tozun bir arada bulunduğu dev yapıdır; örnek: Andromeda galaksisi. Işık yılı, ışığın bir yılda aldığı yoldur ve bir uzaklık birimidir. Yıldızlar arası uzaklıklar çok büyük olduğu için kilometre ile yazıldığında sayılar çok büyük olur; ışık yılı bu uzaklıkları daha kolay ifade etmeyi sağlar.

• I. İş yapılır: Kutuya kuvvet uygulanmış ve kutu kuvvet doğrultusunda yer değiştirmiştir.
• II. İş yapılmaz: Kuvvet uygulanmış ama duvar yer değiştirmemiştir.
• III. İş yapılır: Arabaya kuvvet uygulanmış ve araba kuvvet doğrultusunda yer değiştirmiştir.
• IV. Fiziksel anlamda iş yapılmaz: Günlük hayatta “iş” denir ama bir cisme kuvvet uygulanıp yer değiştirmesi söz konusu değildir.

Cisme bir kuvvet uygulanmalı ve cisim bu kuvvetin doğrultusunda yer değiştirmelidir. İşin birimi joule (J)’dür.

1 ve 2: Yer değiştirme aynıyken kuvvet iki katına çıkınca iş de iki katına çıkmıştır; iş kuvvetle doğru orantılıdır. 1 ve 3: Kuvvet aynıyken yer değiştirme iki katına çıkınca iş de iki katına çıkmıştır; iş yer değiştirmeyle doğru orantılıdır.

2. deneyde kuvvet büyük, yer değiştirme küçük; 3. deneyde kuvvet küçük, yer değiştirme büyüktür; ikisinde de kuvvet ile yer değiştirmenin çarpımı 40’tır. Genelleme: Fiziksel anlamda yapılan iş, uygulanan kuvvete ve kuvvet doğrultusundaki yer değiştirmeye bağlıdır; ikisinden biri artarsa iş artar.

Koliler aynı kütlede olduğu için ikisini kaldırmak için gereken kuvvet aynıdır. Veli koliyi iki kat yukarı taşıdığı için kuvvet doğrultusundaki yer değiştirme daha büyüktür; Veli daha fazla iş yapmıştır (yaklaşık iki katı).

Düşünce yanlıştır. Yorulmak fiziksel anlamda iş yapıldığını göstermez. Örneğin uzun süre ağır bir çantayı yerinden kaldırmadan tutan ya da duvarı iten kişi yorulur ama cisim yer değiştirmediği için fiziksel anlamda iş yapılmaz.