7. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Senaryo 3

Uzay roketi: C. Uzay istasyonu: A. Uzay sondası: B. Yapay uydu: D.

Benzerlik: İkisi de uzayda bilimsel araştırma yapmak için geliştirilmiştir. Farklılıklar: Uzay istasyonunda astronotlar yaşar, sondalar insansızdır. İstasyon Dünya’nın çevresinde dolanır; sondalar başka gök cisimlerine ya da onların yakınına gönderilir.

Türksat 6A haberleşme uydusudur: televizyon yayınlarını ve iletişimi sağlar. İMECE gözlem uydusudur: harita yapımı, afet bölgelerinin izlenmesi, tarım alanlarının takibi gibi işlerde kullanılır.

Uzay teleskopları atmosferin dışında olduğu için hava olaylarından ve atmosferin etkisinden etkilenmez; yer tabanlı teleskopların bakımı ve yapımı daha kolaydır ama atmosferden ve havadan etkilenir. Gözlemevleri yüksek yerlere, havası açık ve kuru, şehir ışıklarından uzak (ışık kirliliğinin az olduğu) yerlere kurulur; böylece gökyüzü daha net gözlemlenir.

Problemler: Çalışan uydulara ve uzay istasyonuna çarparak hasar verebilir, astronotların can güvenliğini tehlikeye atabilir; iletişim ve hava tahmini gibi hizmetler aksayabilir. Tahmin: Fırlatmalar arttıkça çöp sayısı ve çarpışma olasılığı artar; çarpışmalar yeni parçalar oluşturarak çöpü daha da çoğaltabilir.

Öneriler: Görevi biten uyduların atmosfere indirilip yakılması; çöpleri toplayan özel araçlar geliştirilmesi; uydu sayısının ülkeler arasında anlaşmalarla sınırlandırılması; çöplerin izlenip uyduların yolunun değiştirilmesi. Değerlendirme (örnek): Çöp toplama araçları etkili olabilir ama pahalıdır ve çok küçük parçaları toplamak zordur.

Bulutsu → önyıldız → (küçük kütleli) yıldız → kırmızı dev → gezegenimsi bulutsu → beyaz cüce.

Büyük kütleli yıldız kırmızı süperdeve dönüşür, süpernova olarak patlar ve geriye nötron yıldızı ya da kara delik kalır. Küçük kütleli yıldız ise patlamadan dış katmanlarını yavaşça kaybeder ve beyaz cüce olur. Yıldızın sonunu kütlesi belirler.

1 ve 2: Yer değiştirme aynıyken kuvvet iki katına çıkınca iş de iki katına çıkmıştır; iş kuvvetle doğru orantılıdır. 1 ve 3: Kuvvet aynıyken yer değiştirme iki katına çıkınca iş de iki katına çıkmıştır; iş yer değiştirmeyle doğru orantılıdır.

2. deneyde kuvvet büyük, yer değiştirme küçük; 3. deneyde kuvvet küçük, yer değiştirme büyüktür; ikisinde de kuvvet ile yer değiştirmenin çarpımı 40’tır. Genelleme: Fiziksel anlamda yapılan iş, uygulanan kuvvete ve kuvvet doğrultusundaki yer değiştirmeye bağlıdır; ikisinden biri artarsa iş artar.

Koliler aynı kütlede olduğu için ikisini kaldırmak için gereken kuvvet aynıdır. Veli koliyi iki kat yukarı taşıdığı için kuvvet doğrultusundaki yer değiştirme daha büyüktür; Veli daha fazla iş yapmıştır (yaklaşık iki katı).

Düşünce yanlıştır. Yorulmak fiziksel anlamda iş yapıldığını göstermez. Örneğin uzun süre ağır bir çantayı yerinden kaldırmadan tutan ya da duvarı iten kişi yorulur ama cisim yer değiştirmediği için fiziksel anlamda iş yapılmaz.

• I. Kinetik enerji: Top hareket etmektedir.
• II. Çekim potansiyel enerjisi: Kitap yerden yüksekte durmaktadır.
• III. Esneklik potansiyel enerjisi: Yay gerilmiştir.
• IV. Çekim potansiyel enerjisi: Su yüksekte tutulmaktadır.
• V. Esneklik potansiyel enerjisi: Yay sıkıştırılmıştır.

Kuş hareket ettiği için kinetik enerjiye, yerden yüksekte olduğu için çekim potansiyel enerjisine sahiptir.

K ve L aynı yükseklikte; L’nin kütlesi büyük olduğu için çekim potansiyel enerjisi daha fazladır (kütle etkili). M ve N’nin kütlesi aynı; N daha hızlı olduğu için kinetik enerjisi daha fazladır (sürat etkili).

Benzerlik: İkisi de enerji türüdür ve birimi joule’dür; kinetik enerji de çekim potansiyel enerjisi de kütle arttıkça artar. Farklar: Kinetik enerji hareketten, potansiyel enerji konumdan (yükseklik) ya da esneklikten kaynaklanır. Duran bir cismin kinetik enerjisi yoktur ama potansiyel enerjisi olabilir.