6. Sınıf Fen Bilimleri · 1. dönem 1. yazılı · FB.6.1.3
Güneş ve Ay tutulmasının oluşumu, Ay’ın hangi evresinde gerçekleştiği, gözlemlenebildiği yerler ve güvenli gözlem.
Son güncelleme:
Bir bakışta
Resmî öğrenme çıktısı
1. ünite: güneş sistemi · Güneş ve Ay Tutulmaları
FB.6.1.3. Güneş ve Ay tutulması ile ilgili bilimsel çıkarım yapabilme
Hangi tutulma? · 10 puan
Aşağıda Güneş, Dünya ve Ay’ın iki farklı dizilişi gösterilmiştir (ölçeksizdir).
1. diziliş
2. diziliş
Her dizilişte hangi tutulmanın oluşabileceğini ve nedenini yazınız.
Ay tutulması ve Güneş tutulması Ay’ın hangi evrelerinde gerçekleşebilir? Dizilişlerden yararlanarak açıklayınız.
1.1 tam puan 6
Örnek çözüm
Puanlama
1.2 tam puan 4
Örnek çözüm
Güneş tutulması yeni Ay evresinde olur; çünkü Ay, Güneş ile Dünya’nın arasındadır ve aydınlık yüzü Dünya’ya dönük değildir. Ay tutulması dolunay evresinde olur; çünkü Dünya, Güneş ile Ay’ın arasındadır ve Ay’ın aydınlık yüzü Dünya’ya dönüktür.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Tutulmayı izlemek · 7 puan
Bir haber sitesinde şu iki bilgi yer almaktadır: “Bu gece gerçekleşecek Ay tutulması, Dünya’nın gece yaşanan yarısındaki birçok ülkeden izlenebilecek.” ve “Gelecek ay olacak tam Güneş tutulması ise yalnızca dar bir şerit üzerindeki şehirlerden tam olarak görülebilecek.” Türk-İslam bilim insanı Fergani, 800’lü yıllarda tutulmaların zamanını belirlemeye yönelik bir yöntem geliştirmiştir.
Ay tutulmasının geniş bir bölgeden, tam Güneş tutulmasının ise dar bir bölgeden izlenebilmesinin nedenini açıklayınız.
Güneş tutulmasını izlemek isteyen bir öğrenciye bir güvenlik uyarısında bulununuz. Fergani’nin çalışmasının günümüze katkısını yazınız.
2.1 tam puan 4
Örnek çözüm
Ay tutulmasında Dünya’nın gölgesi Ay’ın tamamını kaplayabilir; o anda Ay’ı görebilen, yani gece yaşanan yarıdaki herkes tutulmayı izler. Güneş tutulmasında ise Ay, Dünya’dan çok küçük olduğu için gölgesi Dünya’nın yalnızca küçük bir bölgesine düşer; tam tutulma yalnızca o bölgeden görülür.
Puanlama
2.2 tam puan 3
Örnek çözüm
Güneş’e çıplak gözle, güneş gözlüğüyle ya da güneş filtresi olmayan dürbün ve teleskopla bakılmamalıdır; göze kalıcı zarar verebilir. Uygun filtreli gözlükler kullanılmalıdır. Fergani gibi bilim insanlarının çalışmaları, tutulmaların önceden hesaplanabilmesine ve gök olaylarının bilimsel olarak açıklanmasına katkı sağlamıştır.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.
Sorular OYSS Rehber tarafından Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).