10. Sınıf Felsefe · 1. dönem 1. yazılı · FEL.10.2.2

10. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı: Mantığın Temel Kavramları ve Argümantasyon Soruları

Akıl ilkeleri, önerme, akıl yürütme türleri, argümanın öncül ve sonucu, tutarlılık ve safsatalar.

Son güncelleme: 20 Ekim 2026

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı: FEL.10.2.2
Bu sayfadaki soru: 3
Senaryolarda bu konudan: 1-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

2. ünite: felsefe, mantık ve argümantasyon · Mantık ve Argümantasyonun Temel Kavramları Argümantasyonun Yapısı

FEL.10.2.2. Mantığın temel kavramlarını ve argümantasyon sürecini yorumlayabilme

1. soru

Akıl yürütme türleri · 12 puan

Aşağıda üç farklı akıl yürütme verilmiştir.

I.Bütün metaller ısıtıldığında genleşir. Bakır bir metaldir. O hâlde bakır ısıtıldığında genleşir.
II.Isıttığımız demir, bakır, alüminyum ve çinko çubukların hepsi genleşti. O hâlde bütün metaller ısıtıldığında genleşir.
III.Dünya’da su, atmosfer ve uygun sıcaklık olduğu için yaşam vardır. Bir gezegende de su, atmosfer ve uygun sıcaklık bulunmuştur. O hâlde o gezegende de yaşam olabilir.

1.16 puan
Her akıl yürütmenin türünü yazınız ve gerekçesini belirtiniz.
1.23 puan
I. akıl yürütmeyi öncül (P) ve sonuç (C) gösterimiyle yazınız.
1.33 puan
Sonucunun kesinliği bakımından I. ve III. akıl yürütmeleri karşılaştırınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

I. Tümdengelim: Genel bir önermeden tek bir duruma ilişkin sonuca varılmıştır. II. Tümevarım: Tek tek gözlemlerden genel bir sonuca varılmıştır. III. Analoji: İki durum arasındaki benzerlikten hareketle birinde olanın diğerinde de olabileceği sonucuna varılmıştır.

Puanlama

I: tümdengelim ve gerekçesi2 puan
II: tümevarım ve gerekçesi2 puan
III: analoji ve gerekçesi2 puan

1.2 tam puan 3

Örnek çözüm

P1: Bütün metaller ısıtıldığında genleşir. P2: Bakır bir metaldir. C: Bakır ısıtıldığında genleşir.

Puanlama

İki öncülü doğru ayırma2 puan
Sonucu doğru belirtme1 puan

1.3 tam puan 3

Örnek çözüm

I’de öncüller doğruysa sonuç zorunlu olarak doğrudur; tümdengelimde sonuç kesindir. III’te sonuç yalnızca olasıdır; benzerlikler önemli olsa da başka farklılıklar sonucu değiştirebilir.

Puanlama

Tümdengelimde sonucun kesin olduğunu belirtme1 puan
Analojide sonucun olası olduğunu belirtme2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Sosyal medyadaki safsatalar · 14 puan

Bir sosyal medya tartışmasında yazılan yorumlar aşağıda verilmiştir.

I.“Bu diyeti on milyon kişi uyguluyor; demek ki kesinlikle sağlıklıdır.”
II.“Ünlü bir futbolcu bu vitamini öneriyor, o hâlde herkes kullanmalı.”
III.“Onun söylediklerine bakmayın; geçen yıl sınıfta kalmış biri bu konuda ne bilebilir ki?”
IV.“Uğurlu çorabımı giydiğim gün takımım kazandı; maçları çorabım kazandırıyor.”
V.“Öğrenciler de çalışanlar gibidir; çalışanlar maaş alıyorsa öğrencilere de maaş verilmeli.”

2.110 puan
Her yorumdaki safsata türünü yazınız.
2.24 puan
III. yorumdaki hatayı açıklayınız ve bu tür safsataların toplumsal ilişkilere bir olumsuz etkisini yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 10

Örnek çözüm

I. Popülerliğe başvurma. II. Otoriteye başvurma (uzman olmayan otorite). III. Adam karalama. IV. Nedensellik safsatası (yanlış neden). V. Yanlış analoji.

Puanlama

I: popülerliğe başvurma2 puan
II: otoriteye başvurma2 puan
III: adam karalama2 puan
IV: nedensellik2 puan
V: yanlış analoji2 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Hata: Görüşün kendisi değil, görüşü söyleyen kişinin geçmişi hedef alınmıştır; kişinin özellikleri, söylediğinin doğru ya da yanlış olduğunu göstermez. Etkisi: Tartışmalar fikir yerine kişilere saldırıya dönüşür; insanlar kırılır, güven ve saygı azalır, doğru bilgiye ulaşmak zorlaşır.

Puanlama

Kişinin hedef alındığını, iddianın değerlendirilmediğini açıklama2 puan
Toplumsal ilişkilere uygun bir olumsuz etki2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Akıl ilkeleri ve önermeler · 11 puan

Aşağıda bazı ifadeler verilmiştir.

I.Ankara Türkiye’nin başkentidir.
II.Lütfen kapıyı kapatır mısın?
III.Her olayın bir nedeni vardır.
IV.Bir şekil aynı anda hem kare hem de kare olmayan bir şey olamaz.
V.Ne güzel bir gün!
VI.Bir sayı ya çifttir ya da çift değildir; üçüncü bir durum yoktur.
VII.Su, sudur.

3.15 puan
İfadeleri önerme olan ve olmayan olarak ayırınız; önerme olmayanların neden önerme olmadığını açıklayınız.
3.24 puan
III, IV, VI ve VII. ifadelerin hangi akıl ilkesini yansıttığını yazınız.
3.32 puan
“Bu yıl en çok çalışan öğrenci Ece’dir ama Ece bu yıl hiç çalışmamıştır.” ifadesini tutarlılık açısından değerlendiriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 5

Örnek çözüm

Önerme olan: I, III, IV, VI, VII. Önerme olmayan: II (rica/soru) ve V (ünlem, duygu ifadesi). Önerme, doğru ya da yanlış olduğu söylenebilen bildirme cümlesidir; soru, istek ve ünlem cümleleri doğru ya da yanlış olarak değerlendirilemez.

Puanlama

Önerme olanları doğru belirleme2 puan
II ve V’i önerme olmayan olarak belirleme1 puan
Önermenin doğru ya da yanlış olabilen bildirme olduğunu açıklama2 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

III. Yeter sebep ilkesi. IV. Çelişmezlik ilkesi. VI. Üçüncü hâlin imkânsızlığı ilkesi. VII. Özdeşlik ilkesi.

Puanlama

III: yeter sebep1 puan
IV: çelişmezlik1 puan
VI: üçüncü hâlin imkânsızlığı1 puan
VII: özdeşlik1 puan

3.3 tam puan 2

Örnek çözüm

İfade tutarsızdır: Aynı kişi hakkında hem en çok çalıştığı hem de hiç çalışmadığı ileri sürülmüştür; iki yargı birbiriyle çelişir (çelişmezlik ilkesine aykırı).

Puanlama

Tutarsız olduğunu çelişmezlik ilkesiyle açıklama2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soru Senaryo 2: 1 soru Senaryo 3: 2 soru Senaryo 4: 2 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Felsefe Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).