OYSS Rehber

10. Sınıf Felsefe · 1. dönem 1. yazılı · FEL.10.2.1

10. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı: Düşünme ve Dil İlişkisi Soruları

Düşünme ile dil arasındaki nedensel ilişkileri inceleme ve tutarlı bir bütün oluşturma.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
FEL.10.2.1
Bu sayfadaki soru
3
Senaryolarda bu konudan
1-2 soru

Resmî öğrenme çıktısı

2. ünite: felsefe, mantık ve argümantasyon · Düşünme ve Dil İlişkisi

FEL.10.2.1. Düşünme ve dil ilişkisini yapılandırabilme

1. soru

Dilimin sınırları · 12 puan

Görüş A

“Dilimin sınırları, dünyamın sınırlarıdır.”

Wittgenstein, Tractatus Logico-Philosophicus’tan.

Görüş B

Bazen bir düşünceyi çok net biçimde zihnimizde taşırız ama onu anlatacak sözcüğü bulamayız. Bir besteci, ezgiyi sözcüklere dökmeden zihninde kurar. Bu durumlar, düşüncenin her zaman dile bağlı olmadığını gösterir.

  1. 1.16 puan

    Görüş A ve Görüş B’nin düşünme ve dil ilişkisine bakışını karşılaştırınız.

  2. 1.24 puan

    Bir dilde kavramların zenginleşmesinin o dili konuşanların düşünmesine etkisini bir örnekle açıklayınız.

  3. 1.32 puan

    Düşünme ve dil arasındaki ilişkiyi iki yönlü olarak özetleyen tutarlı bir yargı yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Görüş A, düşünmenin dille sınırlı olduğunu; dilde ifade edemediğimiz şeyi düşünemeyeceğimizi ve dilin dünyayı kavrayışımızı belirlediğini savunur. Görüş B ise düşüncenin dilden önce ya da dilden bağımsız olarak var olabileceğini, dilin düşünceyi her zaman tam karşılamadığını ileri sürer.

Puanlama

  • A: düşünce dille sınırlı / dil belirleyici3 puan
  • B: düşünce dilden bağımsız olabilir3 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Kavramlar zenginleştikçe insanlar olayları daha ince ayrımlarla düşünebilir. Örneğin duyguları anlatan çok sayıda sözcük bilen biri kızgınlık, kırgınlık ve hayal kırıklığını birbirinden ayırarak kendi durumunu daha iyi anlar; bilimsel kavramlar öğrenen bir öğrenci de doğadaki olayları daha sistemli düşünür.

Puanlama

  • Kavram zenginliğinin düşünmeyi inceltip derinleştirdiğini belirtme2 puan
  • Uygun bir örnek2 puan

1.3 tam puan 2

Örnek çözüm

Dil düşünceyi ifade etmenin ve aktarmanın aracıdır; düşünce de dili geliştirir ve yeni kavramlar üretir. Bu nedenle düşünme ile dil birbirini karşılıklı olarak etkiler.

Puanlama

  • Karşılıklı etkiyi ifade eden tutarlı yargı2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Aynı kelime, farklı düşünce · 7 puan

İki arkadaş “özgürlük” üzerine tartışmaktadır. Birincisi özgürlüğü “İstediğim her şeyi yapabilmem” olarak anlamakta, ikincisi ise “Başkalarının haklarına zarar vermeden kendi kararlarımı verebilmem” olarak tanımlamaktadır. Tartışma uzadıkça ikisi de karşısındakinin kendisini anlamadığını düşünmüştür. Sonunda birisi “Önce ‘özgürlük’ derken ne kastettiğimizi netleştirelim.” demiştir.

  1. 2.14 puan

    Tartışmanın uzamasının nedenini düşünme ve dil ilişkisi açısından açıklayınız.

  2. 2.23 puan

    Son cümledeki önerinin felsefi bir tartışma için neden önemli olduğunu açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 4

Örnek çözüm

İki kişi aynı sözcüğü kullanmasına rağmen bu sözcüğe farklı anlamlar yüklemiştir; yani aynı kelimenin arkasında farklı düşünceler vardır. Kavramın anlamı açık olmadığı için düşünceler doğru aktarılamamış ve iletişim kopmuştur.

Puanlama

  • Aynı kavrama farklı anlamlar yüklendiğini belirtme2 puan
  • Bunun düşüncelerin aktarılmasını engellediğini açıklama2 puan

2.2 tam puan 3

Örnek çözüm

Felsefi tartışma kavramlar üzerine kurulur. Kavramlar tanımlanmadan yapılan tartışmada taraflar aslında farklı şeylerden söz eder. Kavramların açık ve tutarlı kullanılması, düşüncenin doğru ifade edilmesini ve tartışmanın verimli olmasını sağlar.

Puanlama

  • Kavramların netleştirilmesinin tartışmayı anlamlı kıldığını açıklama3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Düşünmeden önce dil mi? · 11 puan

Düşünme ve dil ilişkisine dair aşağıdaki bilgiler verilmiştir.

  1. I.Konuşmayı henüz öğrenmemiş bebekler, bir oyuncağın örtünün altında saklandığını anlayıp örtüyü kaldırabilmektedir.
  2. II.Çocuklar konuşmayı öğrendikçe sorunları çözerken sesli olarak kendi kendilerine konuşur; ileri yaşlarda bu konuşma içe döner.
  3. III.Bilim ve felsefe tarihinde yeni düşünceler ortaya çıktıkça bunları anlatmak için yeni kavramlar türetilmiştir.
  4. IV.Okuduğumuz bir metni kendi cümlelerimizle anlatabildiğimizde onu gerçekten anladığımızı düşünürüz.
  1. 3.16 puan

    Bilgilerden hangilerinin düşünmenin dile etkisini, hangilerinin dilin düşünmeye etkisini gösterdiğini gerekçeleriyle yazınız.

  2. 3.25 puan

    Bu bilgileri bir araya getirerek düşünme ve dil ilişkisine dair tutarlı bir bütün oluşturan kısa bir paragraf yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Düşünmenin dile etkisi: III (yeni düşünceler yeni kavramların türetilmesine yol açmıştır). Dilin düşünmeye etkisi: II (iç konuşma problem çözmeyi yönlendirir) ve IV (düşünceyi dile dökmek onu netleştirir). I ise dilden önce de bir tür düşünmenin olabileceğini gösterir.

Puanlama

  • III: düşünmenin dile etkisi, gerekçesiyle2 puan
  • II ve IV: dilin düşünmeye etkisi, gerekçeleriyle3 puan
  • I’in dilden önce düşünmeye örnek olduğunu belirtme1 puan

3.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Basit düşünme biçimleri dilden önce de görülebilir; ancak soyut ve karmaşık düşünme büyük ölçüde dil aracılığıyla gelişir. Dil, düşünceye biçim verir, onu netleştirir ve başkalarına aktarır; düşünce de yeni kavramlar üreterek dili zenginleştirir. Bu nedenle ikisi birbirinden ayrılamayacak biçimde iç içe gelişir.

Puanlama

  • Dilden önce basit düşünmenin olabileceğini belirtme1 puan
  • Dilin soyut düşünmeyi geliştirdiğini belirtme2 puan
  • Karşılıklı ilişkiyi tutarlı biçimde bağlama2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soruSenaryo 2: 1 soruSenaryo 3: 1 soruSenaryo 4: 2 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Felsefe Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).