OYSS Rehber

10. Sınıf Felsefe · 1. dönem 1. yazılı · FEL.10.1.1

10. Sınıf Felsefe 1. Dönem 1. Yazılı: Felsefenin Anlamı, Gelişimi ve İşlevi Soruları

Felsefenin tanımları, felsefi düşüncenin ve felsefi sorunun özellikleri, bilim, din ve sanatla ilişkisi, bireysel ve toplumsal işlevleri.

Son güncelleme:

Bir bakışta

Öğrenme çıktısı
FEL.10.1.1
Bu sayfadaki soru
4
Senaryolarda bu konudan
2-3 soru

Resmî öğrenme çıktısı

1. ünite: felsefenin doğası · Felsefenin Anlamı Felsefi Düşüncenin Özellikleri Felsefi Düşüncenin Gelişimi Felsefi Sorunun Temel Özellikleri Felsefenin Diğer Alanlarla İlişkisi Felsefenin Bireysel ve Toplumsal İşlevi

FEL.10.1.1. Felsefenin anlamını, gelişim sürecini ve işlevini sorgulayabilme

1. soru

Filozofların felsefe tanımları · 12 puan

“Felsefe” sözcüğü, Yunanca “philo” (sevgi) ve “sophia” (bilgelik) sözcüklerinden oluşur. Aşağıda bazı düşünürlerin felsefe tanımları verilmiştir.

  1. I.Aristoteles: “Felsefe, varlığın ilk ilke ve nedenlerini araştıran bilimdir.”
  2. II.Farabi: “Felsefe, varlıkları, var olmaları bakımından bilmektir.”
  3. III.İbn Sina: “Felsefe, insanın gücü ölçüsünde varlıkların hakikatini kavramasıdır.”
  4. IV.Kant: “Felsefe, bütün bilgilerin insan aklının temel amaçlarıyla ilişkisini inceler.”
  1. 1.16 puan

    Tanımlardaki ortak noktayı ve tanımlar arasındaki bir farklılığı yazınız.

  2. 1.24 puan

    Felsefenin herkesçe kabul edilen ortak bir tanımının yapılamamasının nedenlerini açıklayınız.

  3. 1.32 puan

    Sözcük anlamından hareketle “filozof” kavramını kendi cümlelerinizle açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Ortak nokta: Hepsi felsefeyi akıl yoluyla bilgiye ve hakikate ulaşma çabası olarak görür. Farklılık: Aristoteles, Farabi ve İbn Sina varlığın kendisini ve nedenlerini öne çıkarırken Kant bilgiyi ve insan aklının amaçlarını merkeze alır.

Puanlama

  • Ortak nokta (akılla bilgi ve hakikat arayışı)3 puan
  • Geçerli bir farklılık3 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Her filozof felsefeyi kendi sistemi, ilgilendiği problemler ve yaşadığı dönemin bilgi birikimi içinde tanımlar. Felsefe sabit bir konuya değil, sürekli sorgulamaya dayanır; kendi tanımını da sorgulayabilir. Bu nedenle tanımlar birbirinden farklıdır.

Puanlama

  • Filozofların bakış açısı ve dönemlerinin farklı olması2 puan
  • Felsefenin kendi tanımını da sorgulayan, sürekli bir arayış olması2 puan

1.3 tam puan 2

Örnek çözüm

Filozof, bilgeliğe sahip olduğunu iddia eden değil, bilgeliği seven ve onu arayan, sorgulayan kişidir.

Puanlama

  • Bilgeliği seven ve arayan kişi olarak açıklama2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Hangisi felsefi soru? · 9 puan

Bir öğrencinin defterine yazdığı sorular aşağıda verilmiştir.

  1. I.Su kaç derecede kaynar?
  2. II.İyi bir hayat nasıl yaşanır?
  3. III.Okulumuzda kaç öğrenci var?
  4. IV.Bilgimizin doğru olduğundan nasıl emin olabiliriz?
  5. V.Zihin ile beden aynı şey midir?
  6. VI.Yarın yağmur yağacak mı?
  1. 2.17 puan

    Felsefi olan soruları belirleyiniz ve felsefi sorunun iki özelliğini bu sorular üzerinden açıklayınız.

  2. 2.22 puan

    I. soruyu, konusunu koruyarak felsefi bir soruya dönüştürünüz.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 7

Örnek çözüm

Felsefi sorular: II, IV, V. Özellikler: Deney ya da gözlemle kesin olarak cevaplanamaz; akıl yürütmeyle tartışılır (zihin-beden sorusu). Herkesin kabul ettiği tek bir cevabı yoktur; her cevap yeni sorular doğurur (iyi hayat sorusu). Evrenseldir, her çağda ve kültürde sorulur. Kavramların ve temellerin sorgulanmasına yöneliktir (bilginin doğruluğu).

Puanlama

  • Felsefi soruları doğru belirleme (II, IV, V)3 puan
  • Birinci özellik ve örnekle açıklama2 puan
  • İkinci özellik ve örnekle açıklama2 puan

2.2 tam puan 2

Örnek çözüm

Örnek: “Doğada gözlediğimiz düzenlilikler (suyun belirli bir sıcaklıkta kaynaması gibi) her zaman aynı kalacak mıdır; bunu nasıl bilebiliriz?” ya da “Ölçümle elde ettiğimiz bilgi kesin midir?”

Puanlama

  • Konuyla bağlantılı, akıl yürütmeyle tartışılacak bir soru2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Felsefi düşüncenin özellikleri · 11 puan

Aşağıda felsefi düşüncenin bazı özelliklerini yansıtan durumlar verilmiştir.

  1. I.İlk filozof kabul edilen Thales, gördüğü onca farklı varlığın tek bir ana maddeden (arkhe) oluşup oluşmadığını sormuş ve bu maddenin su olduğunu ileri sürmüştür. Öğrencisi Anaksimandros ise bu görüşü eleştirerek ana maddenin sınırsız bir töz (apeiron) olduğunu savunmuştur.
  2. II.Sokrates, “Sorgulanmamış bir hayat, yaşanmaya değmez.” diyerek insanların kendi düşüncelerini gözden geçirmesini istemiştir.
  3. III.Descartes, emin olabileceği bir bilgiye ulaşmak için önce bildiği her şeyden şüphe etmiştir.
  4. IV.Bir filozof, bir kavramı ele alırken önce kavramın anlamını açıklar, sonra bu anlamdan çıkan sonuçları birbiriyle çelişmeyecek biçimde sıralar.
  1. 3.18 puan

    Her durumda öne çıkan felsefi düşünce özelliğini yazınız.

  2. 3.23 puan

    I. durumdaki Thales’in yaklaşımını, kendisinden önceki mitolojik açıklamalardan ayıran özelliği açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 8

Örnek çözüm

I. Merak ve hayret etme; ayrıca Anaksimandros’un öncekini eleştirerek ilerlemesi yığılımlı ilerleme ve eleştirellik. II. Refleksiflik (düşüncenin kendisini sorgulaması) ve sorgulama. III. Şüphe duyma. IV. Sistemli ve tutarlı olma (rasyonellik).

Puanlama

  • I: merak/hayret ya da yığılımlı ilerleme2 puan
  • II: refleksiflik / sorgulama2 puan
  • III: şüphe2 puan
  • IV: sistemlilik / tutarlılık2 puan

3.2 tam puan 3

Örnek çözüm

Thales, varlığın kaynağını tanrıların iradesiyle değil, doğada gözlenebilen bir maddeyle ve akıl yürütmeyle açıklamaya çalışmıştır. Görüşü eleştiriye açıktır; nitekim öğrencisi onu eleştirmiştir. Felsefi düşünce rasyonel açıklama arar.

Puanlama

  • Doğal/akılsal açıklama arandığını belirtme2 puan
  • Eleştiriye açıklık ya da rasyonellik vurgusu1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

4. soru

Felsefe, bilim, din ve sanat · 11 puan

Bir öğrenci, “insan” konusunun farklı alanlarda nasıl ele alındığını araştırmış ve aşağıdaki notları almıştır.

İnsanın farklı alanlarda ele alınışı
AlanNot
Felsefe“İnsanı diğer varlıklardan ayıran nedir? İnsanın özü var mıdır?” sorularını akıl yürütmeyle tartışır.
Bilimİnsan vücudunun işleyişini gözlem ve deneyle inceler, sonuçları ölçülebilir verilerle ortaya koyar.
Dinİnsanın yaratılışını ve hayatın anlamını vahye dayanan bilgiyle açıklar.
Sanatİnsanın sevinç, acı ve umut gibi duygularını resim, müzik ya da şiirle estetik biçimde dile getirir.
  1. 4.18 puan

    Felsefeyi bilim, din ve sanatla yöntem bakımından karşılaştırınız.

  2. 4.23 puan

    Felsefenin bilime katkısına bir örnek veriniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

4.1 tam puan 8

Örnek çözüm

Felsefe akıl yürütme, eleştiri ve sorgulamayı kullanır. Bilim gözlem ve deneye dayanır; sonuçlarını sınar. Din, vahye ve inanca dayanır. Sanat, sezgi, duygu ve hayal gücüyle estetik ürünler ortaya koyar. Felsefe bilimle akla ve tutarlılığa önem vermesi bakımından benzer, ancak deneyle sınanamayan sorularla da uğraşır.

Puanlama

  • Felsefenin yöntemi (akıl yürütme, sorgulama)2 puan
  • Bilimle karşılaştırma (gözlem, deney)2 puan
  • Dinle karşılaştırma (vahiy, inanç)2 puan
  • Sanatla karşılaştırma (sezgi, duygu, estetik)2 puan

4.2 tam puan 3

Örnek çözüm

Felsefe, bilimin temel kavramlarını (neden, doğa yasası, bilgi) ve yöntemini sorgulayarak bilimin kendini gözden geçirmesini sağlar; ayrıca ilk çağlarda doğa hakkındaki felsefi sorular, fizik ve biyoloji gibi bilimlerin doğmasına zemin hazırlamıştır. Bilim etiği sorularını (genetik çalışmaların sınırı gibi) tartışır.

Puanlama

  • Felsefenin bilime katkısına uygun örnek3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; senaryo kâğıdında tüm sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği senaryo kâğıtları

Senaryo 1: 2 soruSenaryo 2: 3 soruSenaryo 3: 3 soruSenaryo 4: 3 soru

Diğer konular

Sorular OYSS Rehber tarafından Ortaöğretim Felsefe Dersi Öğretim Programı’na göre hazırlanmış örneklerdir, resmî sınav sorusu değildir. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alınmıştır (kaynak).